Công nghệ thu hẹp khoảng cách ở vùng cao

Từ ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ cán bộ xử lý công việc đến hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, các xã miền núi thành phố Đà Nẵng đang từng bước đưa chuyển đổi số vào những công việc thiết thực của chính quyền và đời sống.

Không chỉ thay đổi cách làm, những cách tiếp cận từ cơ sở đang mở ra hướng nâng cao năng lực quản trị, giúp người dân chủ động hơn và để công nghệ thực sự trở thành công cụ thu hẹp khoảng cách.

AI hỗ trợ bộ máy hành chính

Tại xã Trà Vân, việc triển khai chuyển đổi số đang bắt đầu từ chính những yêu cầu cụ thể của hoạt động quản lý, điều hành. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển về cấp xã. Khối lượng văn bản, báo cáo, số liệu cần xử lý vì thế cũng tăng lên, trong khi điều kiện về nhân lực và hạ tầng ở địa bàn miền núi vẫn còn nhiều hạn chế.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Trà Vân Nguyễn Văn Cẩn, địa phương có địa bàn rộng, bị chia cắt bởi sông suối và núi cao; hai thôn chưa có điện lưới quốc gia, trong khi nhiều khu sản xuất của người dân chỉ có thể tiếp cận bằng đường bộ. Những điều kiện này khiến việc triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số gặp không ít khó khăn. Từ thực tế đó, nhu cầu ứng dụng công nghệ vào hoạt động công vụ trở nên rõ ràng hơn. Những lớp tập huấn về trí tuệ nhân tạo (AI) đã giúp đội ngũ cán bộ, công chức từng bước tiếp cận các công cụ có thể hỗ trợ tóm tắt tài liệu, tổng hợp số liệu, tra cứu thông tin và xây dựng báo cáo.

Từ những thao tác ban đầu, AI được nhìn nhận không phải là công cụ thay thế cán bộ mà là một “trợ lý” hỗ trợ giảm bớt những công đoạn mang tính lặp lại. Ông Nguyễn Văn Nhị, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Trà Vân cho biết, cán bộ cấp xã kỳ vọng các công cụ AI có thể hỗ trợ hiệu quả hơn trong tổng hợp số liệu, thống kê, trình bày báo cáo hay chuyển đổi dữ liệu giữa các định dạng. Qua đó, cán bộ sẽ có thêm thời gian cho việc bám cơ sở, giải quyết thủ tục hành chính và hỗ trợ người dân.

Cùng với việc tiếp cận AI, Trà Vân cũng từng bước xây dựng môi trường làm việc số ở cơ sở. Các nhóm Zalo kết nối giữa Đảng ủy, chính quyền với bí thư chi bộ, trưởng thôn được duy trì; trang thông tin trên mạng xã hội được sử dụng để cung cấp thông tin đến người dân; máy tính được trang bị cho các thôn phục vụ công tác quản lý và điều hành. Những cuộc họp không thực sự cần thiết cũng từng bước được tính toán tổ chức trực tuyến nhằm giảm thời gian di chuyển của cán bộ trên địa bàn rộng.

Đưa kỹ năng số đến từng thôn, từng người dân

Nếu tại Trà Vân, chuyển đổi số đang góp phần hỗ trợ bộ máy hành chính thích ứng với những yêu cầu quản trị mới, thì tại xã La Dêê, câu chuyện công nghệ lại được nhìn từ phía người dân.

Ở những địa bàn miền núi, một thủ tục hành chính tưởng như đơn giản vẫn có thể trở thành trở ngại khi người dân phải di chuyển xa hoặc chưa quen với cách thực hiện trên môi trường số. Dịch vụ công trực tuyến có thể rút ngắn khoảng cách địa lý, nhưng chỉ thực sự thuận tiện khi người sử dụng biết bắt đầu từ đâu, cần chuẩn bị những gì và xử lý như thế nào khi hồ sơ phát sinh yêu cầu bổ sung.

Từ thực tế đó, Trung tâm Tin học , Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng đã tổ chức chương trình tập huấn “Hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến” dành cho cán bộ và người dân các thôn thuộc xã La Dêê.

Thay vì chỉ giới thiệu các nền tảng, nội dung tập huấn được xây dựng từ những tình huống cụ thể trong đời sống để người tham gia trực tiếp thao tác trên điện thoại. Từ đăng nhập VNeID, tìm kiếm thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia đến kê khai thông tin, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thanh toán trực tuyến, các nội dung đều được hướng dẫn từng bước theo phương châm “cầm tay chỉ việc”.

Thạc sỹ Lê Vũ, Giám đốc Trung tâm Tin học, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật - Đại học Đà Nẵng chia sẻ, giá trị của chuyển đổi số chỉ thực sự được thể hiện khi công nghệ giúp người dân giải quyết công việc thuận lợi hơn và có thể chủ động sử dụng những tiện ích đã được tạo ra. Vì vậy, việc trang bị kỹ năng số cần bắt đầu từ những nhu cầu cụ thể, với cách hướng dẫn dễ hiểu và có thể áp dụng ngay trong đời sống.

Một đặc điểm của các lớp tập huấn là người tham gia không đồng đều về độ tuổi cũng như mức độ quen thuộc với công nghệ. Người trẻ có thể nhanh chóng tiếp cận các thao tác mới, trong khi nhiều người lớn tuổi cần thêm thời gian để làm quen với giao diện, cách đăng nhập hoặc các bước kê khai thông tin.

Anh Brao Tiện, xã La Dêê cho biết, trước đây, việc thực hiện các thủ tục trên điện thoại khiến anh gặp không ít lúng túng, nhất là khi phải đăng nhập tài khoản, tìm kiếm thủ tục hoặc kê khai thông tin theo yêu cầu. Sau khi được hướng dẫn, người dân có thể tự thực hiện những thủ tục cơ bản khi có nhu cầu thay vì phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của người khác hoặc mất thời gian đi lại.

Người dân tại xã La Dêê còn được tham gia Hội thi “Công dân số” với các tình huống thực tế. Đơn cử như tình huống đặt ra yêu cầu nhận diện cuộc gọi giả danh cán bộ, yêu cầu cung cấp mã OTP để “khắc phục” tài khoản VNeID. Qua những tình huống cụ thể, khái niệm “công dân số” được chuyển hóa thành những kỹ năng có thể sử dụng hằng ngày. Người dân đã biết tìm đúng thông tin, thực hiện đúng quy trình, kiểm chứng trước khi cung cấp dữ liệu và đủ bình tĩnh để nhận diện những nguy cơ trên môi trường mạng.

Ông Zơ Rum Vạn, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã La Dêê đánh giá, chương trình tập huấn đã lựa chọn những nội dung sát với nhu cầu thực tế của địa phương. Việc trang bị kiến thức và kỹ năng số không chỉ giúp người tham gia thuận lợi hơn khi sử dụng dịch vụ công mà còn tạo điều kiện để họ tiếp tục hỗ trợ người thân, cộng đồng khi phát sinh nhu cầu hoặc gặp những tình huống bất thường trên môi trường số.

Từ Trà Vân đến La Dêê, câu chuyện chuyển đổi số ở vùng cao đang cho thấy công nghệ dần thu hẹp khoảng cách khi đi cùng với năng lực sử dụng của con người. Đó cũng là cách tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được cụ thể hóa từ cơ sở ở Đà Nẵng. Bởi lẽ, chuyển đổi số chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi mỗi người dân, dù ở những vùng núi còn nhiều cách trở, vẫn có đủ kiến thức, kỹ năng và sự tự tin để chủ động sử dụng và làm chủ công nghệ./.