Tỉnh Lạng Sơn đang bước vào giai đoạn hình thành và phát triển không gian hạ tầng logistics cửa khẩu, các khu, cụm công nghiệp được quy hoạch đồng bộ, hướng tới thu hút các ngành công nghệ cao, công nghiệp sạch và dịch vụ sản xuất hiện đại.
Do đó, việc chuẩn bị nguồn nhân lực tại chỗ đủ về số lượng, đảm bảo chất lượng và đáp ứng đúng nhu cầu của doanh nghiệp đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy lẫn cách làm trong công tác đào tạo.
Nhu cầu lớn
Theo thống kê năm 2025, dân số tỉnh Lạng Sơn hơn 820.000 người, trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động khoảng 338.000 người. Toàn tỉnh hiện có gần 6.000 doanh nghiệp, hơn 580 hợp tác xã và khoảng 20.100 hộ kinh doanh đang hoạt động, thu hút trên 60.000 lao động. Bên cạnh đó, mỗi năm có hơn 20.000 lao động được đào tạo tại các cơ sở trong và ngoài tỉnh, cho thấy nhu cầu việc làm và chuyển dịch lao động là rất lớn.
Ông Nguyễn Ngọc Khương, Giám đốc Công ty Cổ phần HT Việt Trung cho biết, doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực đầu tư các dự án khu, cụm công nghiệp. Do đó, yêu cầu đối với người lao động không chỉ là sức khỏe mà còn là kỹ năng nghề nghiệp được đào tạo bài bản; đồng thời, thái độ làm việc nghiêm túc, ý thức kỷ luật cao là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất lao động.
Hiện toàn tỉnh có 16 cơ sở tham gia giáo dục nghề nghiệp với đầy đủ các trình độ từ cao đẳng, trung cấp đến sơ cấp và đào tạo ngắn hạn. Quy mô đào tạo duy trì ổn định khoảng 20.000 lao động mỗi năm; riêng năm 2025 đạt gần 21.000 người. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 65% - mức khá tích cực đối với một tỉnh miền núi biên giới.
Các ngành nghề đào tạo khá đa dạng, từ: điện - điện tử, cơ khí, công nghệ ô tô, đến may mặc, điều dưỡng, ngoại ngữ… Đáng chú ý, một số cơ sở đã bắt đầu tiếp cận các ngành nghề mới như vi mạch bán dẫn phù hợp với xu hướng phát triển công nghệ cao…
Học viên Đinh Gia Khánh, Trường Cao đẳng Lạng Sơn cho biết đã chủ động tích lũy kỹ năng, lựa chọn đúng ngành nghề và vị trí việc làm phù hợp với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp trong khu công nghiệp, với mong muốn có việc làm ổn định, lâu dài sau khi tốt nghiệp.
Dù đã có nền tảng, song công tác đào tạo lao động tại tỉnh miền núi biên giới Lạng Sơn vẫn còn không ít hạn chế. Đó là việc đào tạo chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp, nhiều ngành nghề đào mang tính truyền thống, trong khi các ngành mới phục vụ công nghiệp hiện đại còn thiếu. Ngoài ra, việc liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ, chưa hình thành cơ chế đặt hàng rõ ràng; người học vì thế vẫn thiếu định hướng nghề nghiệp dài hạn. Đặc biệt hơn, nhiều đối tượng trong độ tuổi lao động vẫn còn nặng nề về bằng cấp, trong khi thị trường lại cần kỹ năng thực tế và khả năng làm việc.
Đào tạo theo "đơn"
Với định hướng phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, nhu cầu lao động của Lạng Sơn trong thời gian tới sẽ tập trung vào các lĩnh vực như chế biến nông, lâm sản; sản xuất vật liệu xây dựng; lắp ráp linh kiện điện tử; dịch vụ logistics, xuất nhập khẩu tại cửa khẩu; du lịch - dịch vụ chất lượng cao.
Theo Tiến sỹ Nguyễn Huyền Hạnh, Phó Viện Trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ), phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của tỉnh Lạng Sơn không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, quyết định khả năng tận dụng hiệu quả các cơ hội từ kinh tế cửa khẩu, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Do vậy, tỉnh cần đổi mới tư duy và cách tiếp cận trong phát triển nguồn nhân lực, chuyển mạnh từ "đào tạo theo khả năng cung ứng" sang "phát triển nguồn nhân lực theo nhu cầu phát triển và thị trường"; đồng thời tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các lĩnh vực mũi nhọn như kinh tế cửa khẩu, du lịch dịch vụ, chuyển đổi số, nông nghiệp công nghệ cao…
Thiết lập cơ chế "đặt hàng đào tạo" cũng đang là giải pháp trọng tâm được ngành giáo dục tỉnh Lạng Sơn chú trọng thực hiện. Theo đó, doanh nghiệp đặt hàng, nhà trường tổ chức đào tạo; hai bên phối hợp đánh giá theo tiêu chuẩn của doanh nghiệp đã được ký kết trong hợp đồng đặt hàng đào tạo.
Ông Đặng Hồng Cường, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn cho biết, định hướng xuyên suốt trong giai đoạn 2026-2030 là đào tạo phải đi trước một bước so với phát triển công nghiệp; cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải trở thành đối tác chiến lược của khu, cụm công nghiệp. Tỉnh sẽ chuyển mạnh từ đào tạo theo khả năng của cơ sở đào tạo sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp; đồng thời, từng bước hình thành hệ sinh thái trung tâm dự báo và kết nối lao động, tổ chức đào tạo với việc tạo việc làm bền vững cho lao động.
Để giải quyết nhu cầu việc làm của người dân trên địa bàn, UBND tỉnh Lạng Sơn đã chỉ đạo các ngành chức năng, các địa phương, đặc biệt là Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh triển khai có hiệu quả công tác tư vấn giới thiệu việc làm, hướng dẫn và giải đáp vướng mắc về quyền lợi, nghĩa vụ của người thụ hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp, giúp cho người lao động yên tâm, tin tưởng vào thị trường lao động.
Hiện tỉnh Lạng Sơn có 2 khu công nghiệp (Khu Công nghiệp Đồng Bành, Khu Công nghiệp VSIP Lạng Sơn) và 12 cụm công nghiệp đã được thành lập, tổng diện tích 1.260 ha. Trong giai đoạn 2028 - 2030, các khu, cụm công nghiệp tiếp tục có nhu cầu lao động ước khoảng 15.000 - 20.000 lao động… Sự phát triển của các khu, cụm công nghiệp và hệ thống logistics cửa khẩu đang mở ra cơ hội lớn để Lạng Sơn bứt phá. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ có thể trở thành hiện thực khi đi cùng nguồn nhân lực đủ mạnh. Đào tạo lao động vì vậy không còn là nhiệm vụ riêng của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người lao động./.
