Bước vào cao điểm mùa khô, nguy cơ cháy rừng trên địa bàn tỉnh Điện Biên đang ở mức rất cao, đặc biệt trong tháng 4 – thời điểm người dân đốt nương làm rẫy. Trước thực tế đó, các cấp, ngành và địa phương đang đồng loạt triển khai nhiều giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa, hạn chế thấp nhất thiệt hại do cháy rừng gây ra.
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Điện Biên, cấp dự báo cháy rừng có thời điểm lên tới cấp V – cấp cực kỳ nguy hiểm. Chỉ trong quý I/2026, tỉnh đã phát hiện trên 2.500 điểm nghi cháy, xảy ra 13 vụ cháy rừng với diện tích thiệt hại khoảng 4 ha, riêng xã Na Sang chiếm 3,5 ha. Nguyên nhân chủ yếu do người dân đốt thực bì phục vụ sản xuất nương rẫy, tiềm ẩn nguy cơ cháy lan vào rừng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Trước diễn biến phức tạp, ngày 5/4/2026, UBND tỉnh Điện Biên đã ban hành Công điện khẩn số 2528, yêu cầu các địa phương, đơn vị tăng cường các biện pháp quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng trong thời kỳ cao điểm nắng nóng.
Theo đó, UBND các xã, phường phải thông báo, tuyên truyền và yêu cầu người dân tạm dừng toàn bộ hoạt động xử lý thực bì bằng lửa từ ngày 5/4 đến hết ngày 5/5/2026. Sau thời gian này, việc xử lý thực bì phải được thực hiện linh hoạt, bảo đảm hạn chế thấp nhất nguy cơ cháy rừng và tác động đến môi trường.
Công điện cũng nêu rõ, trước khi đốt dọn thực bì, người dân phải thông báo cho chính quyền cấp xã để được kiểm soát, giám sát và hỗ trợ, tránh nguy cơ cháy lan. Trong cao điểm mùa khô, cấp xã phải tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, giám sát; kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng lửa trong và gần rừng, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Khi xảy ra cháy rừng, Chủ tịch UBND cấp xã phải báo cáo ngay về tỉnh, đồng thời huy động lực lượng, phương tiện chữa cháy theo phương châm 4 tại chỗ; tổ chức ứng trực 24/24 giờ, kịp thời phát hiện, khống chế các điểm cháy, bảo đảm an toàn cho người dân và lực lượng tham gia.
Thực hiện chỉ đạo này, ngay trong ngày 5/4, hầu hết xã tại khu vực trọng điểm nắng nóng đã khẩn trương thông báo đến người dân việc tạm dừng đốt thực bì và triển khai các biện pháp tăng cường phòng, chống cháy rừng.
Tại xã Na Sang, một trong những địa bàn trọng điểm, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng đang được triển khai quyết liệt. Với gần 13.000 ha rừng, chính quyền xã đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân trong bảo vệ rừng.
Chủ tịch UBND xã Na Sang Trần Hồng Quân cho biết, địa phương đang tăng cường triển khai đồng bộ các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng nhằm bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sinh thái. Theo đó, xã yêu cầu người dân không đốt nương gần rừng, ven rừng; không đốt khi thời tiết nắng nóng, gió lớn; chủ động làm đường băng cản lửa, chuẩn bị dụng cụ chữa cháy tại chỗ.
Cùng với đó, người dân được yêu cầu khi phát hiện cháy rừng phải báo ngay cho trưởng bản hoặc chính quyền địa phương để kịp thời xử lý. UBND xã cũng chỉ đạo các bản tăng cường tuyên truyền, vận động, phối hợp tuần tra, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm.
Tuy nhiên, thực tế công tác phòng, chống cháy rừng trong cao điểm mùa khô tại cơ sở còn nhiều khó khăn.
Ông Lường Văn Toàn, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Na Sang cho biết, đơn vị quản lý hơn 42.000 ha rừng tại 5 xã với biên chế chỉ 17 người. Lực lượng bảo vệ rừng chủ yếu dựa vào các tổ cộng đồng tại bản, mỗi tổ khoảng 15 người. Trang thiết bị chữa cháy còn hạn chế, chủ yếu là các dụng cụ thô sơ như dao phát, cao liêm để làm đường băng cản lửa. Khi xảy ra cháy, lực lượng tại chỗ và người dân vẫn phải sử dụng các phương tiện đơn giản nên hiệu quả chữa cháy chưa cao.
Ông Lường Văn Mạnh, Tổ trưởng tổ dân phố 3 xã Na Sang cho biết, mỗi khi xảy ra cháy, địa phương huy động từ 30 – 50 người tham gia chữa cháy. Tuy nhiên, một số dụng cụ như chổi dập lửa bằng sắt khá nặng, khó mang theo trên địa hình đồi núi; trong khi đó, phần lớn người dân tham gia chữa cháy chưa được trang bị quần áo bảo hộ, mặt nạ chống độc nên tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Điện Biên cho biết, thời gian tới, ngành kiểm lâm sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng. Trọng tâm là đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng đa dạng, phù hợp từng địa bàn; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như ảnh viễn thám, hệ thống cảnh báo cháy rừng để phát hiện sớm nguy cơ; duy trì trực 24/24 giờ, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”.
Cùng với đó, lực lượng kiểm lâm tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các “điểm nóng”, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ rừng và chính quyền cơ sở, phát huy vai trò cộng đồng trong bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng, gắn với hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế theo hướng bền vững nhằm giảm áp lực lên rừng.
Công tác phòng cháy, chữa cháy rừng chỉ hiệu quả khi có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự thay đổi nhận thức từ người dân. Việc siết chặt quản lý sử dụng lửa, kết hợp nâng cao năng lực lực lượng tại chỗ là giải pháp căn cơ để bảo vệ rừng trong mùa khô khắc nghiệt./.
