Trọn đời khắc ghi ơn sâu và tự hào mang họ Bác Hồ, đồng bào dân tộc Co ở Quảng Ngãi không chỉ kiên cường bám đất, bám làng mà còn đang tiên phong đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Niềm tự hào thiêng liêng
Nằm dọc các sườn núi Trường Sơn hùng vĩ, Trà Bồng là “cái nôi” sinh sống lâu đời của đồng bào dân tộc Co. Trong những năm tháng kháng chiến trường kỳ gian khổ, đồng bào Co luôn một lòng theo Đảng, theo cách mạng. Năm 1969, sau khi nghe tin Bác Hồ từ trần, các già làng người Co đã đề đạt nguyện vọng của đồng bào “muốn theo họ Bác Hồ” để thể hiện tấm lòng trung kiên với Đảng, ghi nhớ công ơn và làm theo lời dạy của Người.
Đối với người Co, việc mang họ Hồ không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về danh tính trên giấy tờ mà đó là lời thề sắt son của đồng bào với Đảng, với Bác Hồ. Từ “ông Hồ”, “bà Hồ” cho đến các thế hệ con cháu sau này, họ Hồ luôn được nhắc nhở với thái độ thành kính, biết ơn sâu sắc.
Ngay tại gian giữa căn nhà của ông Hồ Văn Thái (sinh năm 1954, thôn Trà Hiệp, xã Thanh Bồng), hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Với 45 năm tuổi Đảng, trong ký ức của người cán bộ già, hình ảnh Bác Hồ gắn liền với chặng đường lịch sử hào hùng của đồng bào Co nơi đây.
“Ở đây, tất cả đồng bào Co sinh ra đều mang họ Hồ, họ của Bác Hồ”, ông Thái tự hào chia sẻ. Đó là câu chuyện đặc biệt về tình cảm thiêng liêng của đồng bào Co đối với vị lãnh tụ thiên tài. Trong ký ức các thế hệ, Bác không chỉ là vị lãnh tụ của dân tộc mà còn được kính yêu như người thân ruột thịt trong gia đình. Khi dựng nhà, việc đầu tiên đồng bào Co tính đến là đặt bàn thờ Bác Hồ ở nơi trang trọng nhất để bày tỏ lòng biết ơn vô hạn.
Phát huy truyền thống cách mạng trong thời kỳ mới
Khắc ghi lời dạy của Bác Hồ, những năm qua, đồng bào Co ở Quảng Ngãi luôn đoàn kết một lòng, phát huy truyền thống yêu nước, nỗ lực lao động sản xuất, vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no. Từ những bản làng xa xôi, đồng bào tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, khai thác thế mạnh kinh tế rừng và cây quế Trà Bồng nổi tiếng. Nhờ sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước qua các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội, diện mạo nông thôn miền núi đã đổi thay từng ngày, điện, đường, trường, trạm được kiên cố hóa.
Trong xu thế phát triển mới, đồng bào Co ở các xã miền núi Quảng Ngãi đang bắt nhịp mạnh mẽ với công cuộc chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, tiêu thụ nông sản. Không còn canh tác theo phương thức truyền thống, nhiều hộ gia đình và các mô hình kinh tế do người Co làm chủ đã biết tận dụng Internet, mạng xã hội (như Zalo, Facebook, các sàn thương mại điện tử) để quảng bá, giới thiệu, đưa sản phẩm đặc trưng như, quế Trà Bồng, dược liệu và nông sản sạch vươn xa ra thị trường lớn. Việc đưa công nghệ số vào sản xuất và kinh doanh không chỉ giúp bà con tối ưu hóa hiệu quả kinh tế, minh bạch nguồn gốc sản phẩm mà còn mở ra hướng đi mới bền vững trong thời kỳ hội nhập.
Tiêu biểu cho tinh thần dám nghĩ, dám làm ấy là chị Hồ Thị Nghi ở thôn Trà Hiệp, xã Trà Thanh. Sinh ra trong gia đình nghèo khó, với quyết tâm làm giàu cho bản thân và bản làng để xứng đáng là người con mang họ Bác Hồ, chị Nghi mạnh dạn vay vốn phụ nữ, tích cực tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật. Từ hai bàn tay trắng, chị xây dựng thành công mô hình kinh tế tổng hợp gồm rừng quế, keo, trồng nấm bào ngư và nuôi hàng chục con dúi, lợn, mang lại thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.
Chị Nghi còn đi đầu trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ số vào sản xuất, kinh doanh. Chị chủ động sử dụng điện thoại thông minh, kết nối mạng xã hội và các nền tảng số để tìm hiểu mô hình hay, học hỏi kinh nghiệm chăn nuôi, đồng thời quảng bá, tiêu thụ sản phẩm nông sản ra thị trường bên ngoài. "Phải mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, đưa công nghệ vào sản xuất và bán hàng mới mong làm giàu bền vững, giúp bản làng ngày càng no ấm, khang trang”, chị chia sẻ.
Song song với nhiệm vụ phát triển kinh tế, đồng bào Co luôn đặc biệt chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc như nghệ thuật đấu chiêng, các điệu múa hay Lễ hội ngã rạ. Theo các bậc cao niên, việc giữ gìn bản sắc không chỉ dừng lại ở sự lưu giữ trong ký ức hay hiện vật mà phải đưa văn hóa trở lại đời sống cộng đồng.
Ông Hồ Văn An, thôn Trà Vòn, xã Trà Bồng cho rằng, bảo tồn văn hóa không phải là giữ những giá trị ấy trong ký ức mà đưa chúng trở lại đời sống. Trong dịp cúng, giỗ, cưới hỏi hay sinh hoạt cộng đồng, những phong tục truyền thống vẫn cần được thực hành để người trẻ không chỉ nghe kể mà còn trực tiếp trải nghiệm, hiểu và tiếp nối.
Tinh thần “giữ lửa” ấy đang được thế hệ trẻ tiếp nối một cách thiết thực. Chị Hồ Thị Diệp thường xuyên tìm đến nhà ông An để lắng nghe, tìm hiểu về các phong tục, tập quán. Đối với chị Diệp và thế hệ trẻ nơi đây, di sản chỉ thật sự sống khi được trao truyền qua tiếng chiêng, câu hát hay những câu chuyện bên bếp lửa, qua đó, góp phần gắn kết cộng đồng và tô thắm thêm niềm tự hào mang họ Bác Hồ giữa đại ngàn Quảng Ngãi.
Sức bật trên quê hương cách mạng của người Co ở vùng đất Quế luôn được hun đúc và phát huy từ truyền thống đoàn kết dân tộc. Tinh thần ấy không chỉ được thể hiện trong những năm tháng đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn hiện hữu sinh động trong công cuộc xây dựng quê hương hôm nay. Từ gian khó đi lên, trên hành trình xóa đói giảm nghèo của chính quyền và người dân dù gian nan nhưng với truyền thống của một vùng quê cách mạng, với lời thề suốt đời theo Đảng, theo Bác Hồ, người Co ở đây không bao giờ cam chịu đói nghèo.
Trà Bồng hôm nay đang từng bước đổi thay trên chính nền tảng của truyền thống cách mạng ấy. Những con số đã minh chứng cho sự bứt phá của địa phương: Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn ước đạt hơn 497 tỷ đồng, tăng 29,1% so với cùng kỳ năm 2025; sản xuất nông, lâm nghiệp được duy trì ổn định, công nghiệp - xây dựng tăng trưởng khá, thương mại - dịch vụ từng bước phục hồi. Cùng với phát triển kinh tế, an sinh xã hội được bảo đảm, cải cách hành chính, chuyển đổi số đạt nhiều kết quả tích cực; quốc phòng, an ninh được giữ vững, trật tự an toàn xã hội ổn định.
Ông Hoàng Anh Ngọc, Bí thư Đảng ủy xã Trà Bồng cho hay, Đảng bộ, chính quyền và đồng bào dân tộc trên địa bàn xã quyết tâm xây dựng quê hương phát triển lên tầm cao mới, xứng đáng với sự quan tâm, kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và mong ước của đồng bào Co. Phát huy truyền thống vẻ vang ấy, Trà Bồng sẽ tiếp tục khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế để phát triển kinh tế bền vững, nâng cao đời sống nhân dân, tạo sinh kế ổn định và từng bước xây dựng nơi đây trở thành vùng động lực phát triển của khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi.
Ông Lê Anh Chiến, Chủ tịch UBND xã Thanh Bồng khẳng định, mang họ Bác Hồ không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào Co mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ để địa phương tiếp tục vươn lên phát triển. Những người con mang họ Hồ vẫn đang ngày đêm đoàn kết, đồng lòng, gìn giữ và phát huy truyền thống tốt đẹp của cha ông, viết tiếp bản hùng ca về ý chí tự lực, tinh thần đoàn kết và khát vọng dựng xây quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Tự hào mang họ Bác Hồ, đồng bào dân tộc Co ở Quảng Ngãi đang viết tiếp những trang sử mới trên quê hương cách mạng, góp phần tô thắm thêm truyền thống đoàn kết, thống nhất của cộng đồng các dân tộc Việt Nam./.
Tên tự gọi: Cor, Col.
Tên gọi khác: Cua, Trầu.
Dân số: 33.817 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Khơ Me (ngữ hệ Nam Á), tương đối gần gũi các dân tộc khác trong vùng bắc Tây Nguyên và lân cận như: Hrê, Xơ Ðăng, Ba Na... Chữ viết ra đời từ thời kỳ trước năm 1975 trên cơ sở dùng chữ cái La-tinh. Hiện nay chữ viết này không không phổ biến nữa.
Lịch sử: Người Co cư trú rất lâu đời ở tây bắc tỉnh Quảng Ngãi và tây nam tỉnh Quảng Nam.
Hoạt động sản xuất: Kinh tế rẫy là nguồn sống chủ yếu, lúa rẫy là nguồn lương thực chính. Canh tác theo hình thức phát rừng, đốt, chọc lỗ tra hạt giống, tuốt lúa bằng tay. Kỹ thuật xen canh - đa canh trên từng đám rẫy và luân canh giữa các đám rẫy. Trầu không và quế của người Co nổi tiếng lâu đời. Ðặc biệt quế quý và nhiều là một nguồn lợi lớn: quế rừng và quế trồng. Rẫy quế của mỗi gia đình là loại tài sản quan trọng, thường 10 năm trở lên mới được thu hoạch. Nhờ bán quế, các gia đình có tiền mua sắm các gia sản được ưa chuộng (cồng, chiêng, ché, trâu, v.v... và nay thì xe, đài, đồng hồ, xây nhà, đóng đồ gỗ), đồng thời cũng chi dùng vào việc ăn uống, mặc, v.v... Hình thức dùng vật đổi vật được ưa thích.
Chăn nuôi: Trâu, lợn, gà trước hết để cúng tế; chó hầu như nhà nhà đều có. Nghề dệt và rèn không phát triển. Ðồ đan đẹp và phong phú. Sản phẩm hái lượm và săn bắt có ý nghĩa không nhỏ trong đời sống người Co.
Ăn: Bữa ăn thông thường là cơm gạo tẻ, muối ớt, các loại rau rừng và thịt cá kiếm được. Trước kia, đồng bào quen ăn bốc. Ðồ uống là nước lã, rượu cần, nay nhiều người đã dùng nước chín, nước chè xanh, rượu cất. Tục ăn trầu cau chỉ được duy trì ở lớp người lớn tuổi, nhưng tục hút thuốc lá vẫn còn phổ biến.
Ở: Người Co sống tập trung ở Trà Bồng và Trà Mi thuộc tây bắc tỉnh Quảng Ngãi và tây nam tỉnh Quảng Nam. Nhà sàn dài, cửa ra vào ở hai đầu hồi. Trong nhà chia dọc thành 3 phần: lối đi ở giữa, một bên được ngăn thành từng buồng nhỏ cho các gia đình sinh hoạt riêng, còn một bên dùng làm nơi sinh hoạt chung (tiếp khách, họp bàn, tổ chức lễ hội, ăn uống đông người, đan lát, vui chơi...). Xưa kia thường mỗi làng ở tập trung trong một vài ngôi nhà kiểu này, dài có khi hàng trăm mét, bên ngoài có rào chắn và bố trí vũ khí để phòng vệ. Gần đây, khắp vùng người Co phát triển trào lưu từng gia đình tách ra làm nhà ở riêng, nhà trệt, dựng theo kiểu nhà người Việt ở địa phương, đã có nhiều nhà lợp tôn, lợp ngói, cả nhà xây nữa.
Mặc: Ðồ mặc của người Co chủ yếu mua của người Xơ Ðăng và người Việt. Theo nếp truyền thống, nam đóng khố, ở trần, nữ quấn váy, mặc áo cộc tay; mùa lạnh thì khoác tấm vải choàng. Bộ quần áo dài với khăn xếp du nhập từ đồng bằng lên từng được dùng trưng diện trong ngày lễ hội, nhất là những bô lão khá giả. Ngày nay, quần áo người Việt được dùng lan tràn, váy còn thấy một số phụ nữ mặc nhưng đều dùng vải công nghiệp. Các loại vòng trang sức cũng chỉ bắt gặp thưa thớt, đơn giản, không dễ tìm được những phụ nữ quấn nhiều chuỗi hạt cườm quanh đầu, quanh cổ tay, cổ chân, trước ngực và quanh thắt lưng như trước kia nữa.
Phương tiện vận chuyển: Người Co có các loại gùi tự đan dùng để vận chuyển rất tiện lợi, thích hợp với điều kiện đất dốc, rừng núi và suối. Mọi thứ đều bỏ trong gùi và gùi được cõng trên lưng, có 2 quai quàng qua đôi vai.
Quan hệ xã hội: Mỗi làng có ông "già làng" được mọi người kính trọng và nghe theo. Dân làng sinh sống trên một địa vực ổn định có ranh giới, việc chuyển dịch cư trú của làng cũng chỉ trong vùng lãnh thổ ấy. Trong làng thường có quan hệ thân thuộc qua lại với nhau: hoặc về huyết thống, hoặc do hôn nhân. Tuy mỗi gia đình làm ăn riêng, chiếm hữu riêng đất rẫy, nhưng tính cộng đồng làng khá cao. Xã hội truyền thống Co đã nảy sinh giàu - nghèo khác nhau, nhưng chưa phát triển các hình thức bóc lột: nô lệ gia đình, cho vay nặng lãi...
Cưới xin: Hình thức hôn nhân cư trú đằng chồng là phổ biến. Phong tục cho phép nếu vợ chết có thể lấy tiếp em hoặc chị của vợ, nhưng vợ goá không thể lấy em chồng; nếu 2 anh em trai lấy 2 chị em gái thì phải anh lấy chị, em lấy em; nếu con gái nhà này đã làm dâu nhà kia thì 2 - 3 đời sau nhà kia mới gả con gái cho nhà này. Con cô - con cậu, con gì - con già, con có chung cha mẹ đều không được lấy nhau. Cùng một gốc sinh thành, nếu là anh em trai thì đời chắt của họ hoặc sau đó nữa mới có thể lấy nhau, song nếu là chị em gái hay một gái một bên trai thì cháu hoặc chắt của họ có thể lấy nhau. Ðám cưới đơn giản, gọn nhẹ, không tốn kém nhiều, chỉ là dịp mọi người uống rượu vui chứng kiến đôi trai gái thành vợ, thành chồng.
Ma chay: Quan tài gỗ, đẽo theo kiểu độc mộc. Người chết được chôn trong bãi mộ của làng, đặt không xa chỗ ở. Tang gia "chia của" cho người mới chết, đưa ra mộ không chỉ vật dụng và tư trang của người ấy, mà cả ché, chiêng...
Thờ cúng: Những đỉnh núi cao được người Co gọi là núi Ông núi Bà. Họ cho rằng có "thần linh" trú ngụ ở đó. Hệ thống "ma" (ka muych) và "thần" (kơi, ma) rất đông: ma người chết bình thường, ma người chết bất bình thường, ma quế, ma cây đa, ma nước, thần bếp lửa... Bởi vậy, người ra có nhiều kiêng cữ và cúng quải gắn với sản xuất và đời sống.
Lễ tết: Người Co có nhiều lễ, lớn nhất là lễ có đâm trâu tế thần - đây cũng là ngày hội lớn trong làng. Ngoài ra, tết gắn với sự kết thúc một mùa lúa rẫy là dịp sinh hoạt nhộn nhịp. Trong hai dịp đó, các món ăn dân tộc, nghệ thuật dân tộc và trang phục dân tộc được thể hiện tập trung, khơi dậy văn hoá truyền thống.
Lịch: Cách tính ngày tháng tương đương với âm lịch của người Việt, nhưng chỉ có 10 tháng, tiếp đến là thời gian nghỉ ngơi sau vụ canh tác. Bên cạnh đó, người Co coi trọng việc xác định ngày tốt, xấu để thực hiện các công việc khác nhau.
Văn nghệ: Ưa thích âm nhạc, dùng bộ chiêng 3 chiếc là phổ biến: nhạc cụ còn có trống, các loại đàn nhị. Múa chỉ xuất hiện trong lễ đâm trâu. Các điệu dân ca Xru (Klu), Agiới được lưu truyền rộng rãi. Vốn truyện cổ khá phong phú, có huyền thoại, truyền thuyết, truyện ngụ ngôn... Nghệ thuật trang trí tập trung nhất ở cây cột lễ và cái "gu" trong lễ hội đâm trâu.
Theo cema.gov.vn
