Gần 3 năm sau ngày hoàn thành, hệ thống cấp nước sinh hoạt xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn trị giá hàng chục tỷ đồng vẫn chưa thể vận hành để cung cấp nước sạch cho người dân.
Trong khi hàng trăm hộ dân tiếp tục chắt chiu từng dòng nước trong khe núi cho sinh hoạt hằng ngày thì nhiều hạng mục của công trình đã bắt đầu xuống cấp. Thực trạng ấy đang đặt ra bài toán về hiệu quả đầu tư, trách nhiệm quản lý cũng như yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ để công trình sớm phát huy giá trị phục vụ dân sinh...
Công trình chờ... quyết toán
Theo Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia (đơn vị tiếp nhận công trình), hệ thống cấp nước sinh hoạt xã Tân Văn được nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng từ cuối tháng 9/2023. Đây là công trình thuộc Dự án “Hạ tầng cơ bản cho các tỉnh Đông Bắc” - Tiểu dự án tỉnh Lạng Sơn có tổng mức đầu tư trên 24 tỷ đồng, gồm trạm bơm cấp 1, trạm xử lý nước, trạm bơm cấp 2 cùng mạng lưới đường ống dài hàng chục km, công suất thiết kế khoảng 700m³/ngày đêm, cung cấp nước sạch cho trên 560 hộ.
Tại biên bản nghiệm thu bàn giao năm 2023, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng tỉnh Lạng Sơn (chủ đầu tư) bàn giao công trình cho Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Lạng Sơn, trực tiếp là Xí nghiệp khai thác công trình thủy lợi Bình Gia quản lý. Tuy nhiên đến nay, hệ thống vẫn chưa thể đưa vào vận hành.
Lý giải nguyên nhân, ông Dương Xuân Hương, Giám đốc Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn cho biết, sau khi tiếp nhận bàn giao công trình, đơn vị đã cử cán bộ thay phiên quản lý, bảo vệ cơ sở hạ tầng theo quy định. Nguyên nhân công trình không hoạt động trong thời gian dài là do chưa được quyết toán, chưa có quyết định của cấp có thẩm quyền về việc bàn giao tài sản cho công ty nên chưa thực hiện hạch toán tài sản được nên các chi phí quản lý, khấu hao tài sản, tiền điện, tiền bán nước chưa có cơ sở lập và thu nộp theo quy định. Ngoài ra, công tác phối hợp với chính quyền địa phương chưa được chặt chẽ, hiệu quả cũng đã khiến một số hạng mục đến nay có hiện tượng hư hỏng.
Công trình cấp nước sinh hoạt xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn.
Không có nguồn kinh phí duy tu, bảo dưỡng trong thời gian dài đã khiến nhiều hạng mục của công trình xuống cấp. Một số đoạn ống dẫn vào nhà dân đã bị vỡ, nắp đồng hồ nước và hộp bảo vệ bị hỏng do xe đi lại, gia súc dẫm hoặc bị đất đá vùi lấp sau mưa lũ. Bên cạnh đó, việc vận hành hệ thống đang gặp nhiều khó khăn do quy mô trải rộng bởi hai trạm bơm nước cách nhau gần 10km, mạng lưới đường ống dài hơn 40km phân tán trên địa bàn rộng trong khi đơn vị quản lý chỉ có lực lượng mỏng.
Lãnh đạo Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia thông tin, đơn vị hiện đồng thời quản lý 24 công trình thủy lợi trên địa bàn huyện Bình Gia (cũ) với hệ thống hồ chứa, đập dâng và kênh mương trải dài nên áp lực nhân lực rất lớn. Do thiếu nhân lực và kinh phí bảo vệ nên nguy cơ mất cắp, phá hoại tài sản công trình luôn hiện hữu. Việc tuyên truyền nâng cao ý thức cộng đồng trong sử dụng và bảo vệ hệ thống cấp nước cũng chưa được triển khai thường xuyên.
Người dân chờ nước sạch đến khi nào?
Có mặt tại thôn Trà Lẩu, xã Tân Văn, phóng viên ghi nhận nhiều đồng hồ nước đã được lắp đặt trước nhà dân song chưa hoạt động. Đa số hộ vẫn đang sử dụng nguồn nước từ khe núi, có hộ phải mua hàng nghìn mét ống để dẫn nước về phục vụ sinh hoạt gia đình. Do nguồn nước tự nhiên phụ thuộc nhiều vào thời tiết nên thường xuyên xảy ra tình trạng thiếu hụt vào mùa khô và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn vệ sinh.
Hệ thống máy bơm được đầu tư đồng bộ nhưng không hoạt động.
Bà Hoàng Thị Tấm, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Trà Lẩu, xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn cho hay, thôn có 63 hộ, để có nước dùng, người dân phải lấy ống dẫn nước từ nguồn về, còn đồng hồ nước lắp xong lâu nay để nguyên đấy, không dùng đến. Thật nghịch lý khi trên địa bàn có nhà máy nước được đầu tư đồng bộ, quy mô lớn mà người dân lại không được thụ hưởng. Đặc biệt, trên địa bàn thôn có trường tiểu học quy mô 300 học sinh rất nhiều năm nay phải dùng nước trong khe núi, nhiều thời điểm thiếu nước, phụ huynh phải xách từng can nước nước tới trường cho học sinh sinh hoạt. Việc công trình nước sạch chậm đưa vào sử dụng đã gây lãng phí nguồn vốn đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của người dân.
Ông Nông Ngọc Nam, Chủ tịch UBND xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn cho biết, từ các ý kiến của cử tri, của bà con, cấp ủy chính quyền xã đã có kiến nghị tới các cơ quan đơn vị có thẩm quyền để sớm xem xét, đưa công trình cấp nước đi vào hoạt động để bà con có nguồn nước đảm bảo vệ sinh. Ngoài ra, một số đơn vị trường học, các cơ quan trên địa bàn cũng rất mong có nguồn nước này để sử dụng...
Hệ thống cấp nước sinh hoạt ở Tân Văn có nhiều tiềm năng để khai thác hiệu quả. Người dân và chính quyền địa phương mong muốn các cơ quan chức năng sớm xử lý các vướng mắc liên quan giấy tờ về hoàn tất quyết toán công trình và thủ tục bàn giao tài sản để đơn vị quản lý có cơ sở pháp lý vận hành, hạch toán và xây dựng phương án tài chính phù hợp đồng thời xem xét bố trí nguồn kinh phí ban đầu cho công tác sửa chữa, thay thế các hạng mục hư hỏng.
Người dân xã Tân Văn, tỉnh Lạng Sơn sử dụng nước lấy từ các khe núi để sử dụng.
Hiện Thường trực HĐND tỉnh Lạng Sơn đã thành lập Đoàn giám sát về tình hình, kết quả xây dựng, cải tạo, sửa chữa, quản lý và sử dụng các công trình cấp nước sạch nông thôn tập trung trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2020 - 2025; trong đó có công trình cấp nước sinh hoạt xã Tân Văn. Dự kiến cuối tháng 5/2026 này, các cơ quan chuyên môn của tỉnh sẽ họp bàn, làm rõ những khó khăn, vướng mắc, tháo gỡ "điểm nghẽn" cho các công trình cấp nước sạch trên địa bàn để người dân sớm có nước sạch sử dụng./.
