Sở hữu diện tích đất sản xuất nông nghiệp lớn, nhiều vùng đất đỏ bazan màu mỡ cùng điều kiện khí hậu thuận lợi, khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. Các ngành hàng chủ lực như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu và một số loại cây ăn quả đang tạo sinh kế, thu nhập cho hàng chục nghìn hộ dân.
Phát huy lợi thế đất đai, hình thành vùng nguyên liệu
Khu vực phía Tây Lâm Đồng có lợi thế lớn về đất đỏ bazan, phù hợp phát triển các loại cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả. Theo thống kê, 28 xã, phường phía Tây có tổng diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên 378.000 ha, chiếm khoảng 58% diện tích tự nhiên. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các vùng sản xuất tập trung, phát triển những ngành hàng có lợi thế cạnh tranh như cà phê, hồ tiêu, mắc ca và sầu riêng.
Tại các địa bàn như Đắk Mil, Đức An, Đắk Song, Quảng Tín, Cư Jút, Krông Nô, khu vực Gia Nghĩa, nhiều vùng sản xuất tập trung đã được hình thành. Cùng với việc mở rộng diện tích, người dân ngày càng nâng cao tư duy canh tác, hướng tới chất lượng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Mô hình trồng thuần kết hợp xen canh (như trồng xen sầu riêng trong vườn cà phê) được nhân rộng, vừa giúp đa dạng hóa sản phẩm, vừa tăng nguồn thu đáng kể trên cùng một đơn vị diện tích.
Chia sẻ về hiệu quả của mô hình này, ông Nguyễn Văn Hợp (xã Quảng Tín) cho hay, gia đình ông hiện canh tác 1,8 ha cà phê trồng xen sầu riêng. Chỉ tính riêng cà phê, năng suất bình quân đạt hơn 4 tấn nhân/ha. Vụ mùa năm qua, gia đình thu khoảng 8 tấn cà phê nhân, bán với giá bình quân 95.000 đồng/kg, đạt doanh thu khoảng 760 triệu đồng. Giá cà phê duy trì ở mức cao giúp gia đình có thêm nguồn lực tái đầu tư, chăm sóc vườn cây nhằm nâng cao năng suất và chất lượng. Việc trồng xen sầu riêng không chỉ giúp tận dụng tối đa diện tích đất mà còn phân tán rủi ro, mang lại nguồn thu nhập đa dạng trên cùng một diện tích.
Song song với sự thay đổi trong phương thức canh tác của bà con nông dân, vai trò của các hợp tác xã và doanh nghiệp ngày càng thể hiện rõ nét. Các đơn vị đã tham gia sâu vào chuỗi cung ứng từ khâu sản xuất, thu mua đến sơ chế, tiêu thụ, góp phần hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Điển hình tại xã Đức An, Hợp tác xã thương mại, dịch vụ, chế biến, sản xuất nông nghiệp Đoàn Kết đang quản lý 450 ha cà phê và hồ tiêu; trong đó có 150 ha hồ tiêu đạt chứng nhận Rainforest Alliance và 42,2 ha đạt tiêu chuẩn hữu cơ USDA-NOP của Hoa Kỳ.
Ông Lưu Như Bính, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã thương mại, dịch vụ, chế biến, sản xuất nông nghiệp Đoàn Kết cho biết, đơn vị đã xây dựng thành công hai sản phẩm OCOP 3 sao gồm Cà phê bột Rừng Lạnh và Hạt tiêu đen Rừng Lạnh, đồng thời trở thành đối tác của các doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu hữu cơ.
"Thời gian tới, hợp tác xã sẽ tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất hữu cơ, tăng cường liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Việc chuẩn hóa quy trình sản xuất trên toàn vùng nguyên liệu không chỉ giúp kiểm soát chặt chẽ chất lượng mà còn tăng thế chủ động cho nông dân khi đưa sản phẩm ra thị trường", ông Bính nhấn mạnh.
Từ thực tế sản xuất có thể thấy, hiệu quả của việc khai thác đất đai không chỉ nằm ở quy mô diện tích mà còn phụ thuộc vào cách tổ chức sản xuất, lựa chọn cây trồng phù hợp, áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn, bền vững. Khi được đầu tư đúng hướng, cùng một diện tích đất có thể tạo ra nhiều nguồn thu, đồng thời hạn chế những rủi ro do biến động giá cả hoặc thời tiết.
Đất đỏ bazan màu mỡ cùng điều kiện khí hậu thuận lợi giúp cây hồ tiêu phát triển mạnh tại khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng.
Tăng giá trị nông sản từ chế biến và liên kết thị trường
Dù sở hữu tiềm năng phát triển lớn song mô hình sản xuất của nhiều nông hộ ở khu vực phía Tây Lâm Đồng còn nhỏ, lẻ, liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thật sự bền vững. Hệ thống sơ chế, bảo quản, kho lạnh và chế biến sâu còn hạn chế, trong khi một phần nông sản vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô nên giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng. Ngoài ra, tình hình biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan cũng đặt ra yêu cầu phải sử dụng đất, nước và vật tư đầu vào tiết kiệm, hiệu quả hơn, đồng thời lựa chọn phương thức sản xuất phù hợp với điều kiện mới.
Cùng với việc hình thành các vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ, Rainforest Alliance và các tiêu chuẩn khác, tỉnh Lâm Đồng đang định hướng thu hút đầu tư vào những khâu có khả năng tạo giá trị gia tăng cao hơn. Trên cơ sở Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lâm Đồng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa qua đã đề xuất danh mục các dự án thu hút đầu tư trọng điểm, tập trung gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ, ứng dụng công nghệ và liên kết giữa các vùng.
Đáng chú ý, địa phương đang thu hút đầu tư hai dự án trọng điểm về phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp, trồng cây dược liệu, chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao cùng Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại khu vực xã Nhân Cơ - Kiến Đức với tổng diện tích trên 500 ha. Mục tiêu của các dự án này là thu hút nguồn vốn trong và ngoài nước để phát triển nông nghiệp thông minh, chế biến sau thu hoạch, tích hợp mô hình nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn, chăn nuôi công nghệ cao kết hợp trồng cây lâu năm.
Song song đó, tỉnh tập trung mời gọi đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến cà phê quy mô lớn tại xã Nhân Cơ và Đức Trọng. Mỗi nhà máy dự kiến có công suất từ 50.000 đến 100.000 tấn nguyên liệu/năm, với tổng vốn đầu tư khoảng 500 - 1.200 tỷ đồng. Các dự án này tập trung vào sản xuất dòng sản phẩm cà phê chất lượng cao, cà phê hòa tan và cà phê đặc sản nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu, khẳng định và gia tăng giá trị thương hiệu cà phê Lâm Đồng trên thị trường quốc tế.
Từ vùng nguyên liệu cà phê, các cơ sở sản xuất tại phía Tây tỉnh Lâm Đồng đa dạng hóa sản phẩm chế biến, góp phần nâng cao giá trị hạt cà phê.
Theo ông Phan Nguyễn Hoàng Tân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng, địa phương tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững; tập trung phát triển các sản phẩm chủ lực, sản phẩm đặc trưng có lợi thế cạnh tranh từng vùng, gắn với nhu cầu và xu hướng của thị trường trong nước và quốc tế. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt trong toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất. Lâm Đồng chú trọng truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa chất lượng, minh bạch thông tin sản phẩm; đồng thời đẩy mạnh thu hút đầu tư vào hạ tầng logistics, hệ thống bảo quản sau thu hoạch và công nghệ chế biến sâu, mở rộng các kênh phân phối hiện đại, thương mại điện tử và hợp tác quốc tế.
Với nền tảng đất đai giàu tiềm năng, kinh nghiệm canh tác phong phú của người dân cùng định hướng phát triển đồng bộ, khu vực phía Tây Lâm Đồng đang hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành vùng động lực nông nghiệp hàng hóa trọng điểm của tỉnh. Việc chuyển đổi từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp" dựa trên vùng nguyên liệu chuẩn hóa, công nghệ cao và chế biến sâu sẽ là chìa khóa để biến lợi thế đất đai thành giá trị kinh tế bền vững cho địa phương trong giai đoạn tới./.
