Giữa vùng núi đá vôi Ba Sao ở phường Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), nơi đất đai khô cằn, địa hình hiểm trở từng khiến cuộc sống người dân phụ thuộc nhiều vào rừng, một hướng đi mới đang mở ra từ cây na.
Từ giống cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, người dân đã từng bước biến những vùng đất khó thành những vườn na trĩu quả, tạo sinh kế bền vững, giúp nhiều gia đình vươn lên làm giàu. Cây na không chỉ trở thành thế mạnh kinh tế của địa phương mà còn góp phần từng bước xây dựng, khẳng định thương hiệu na Ba Sao trên thị trường.
Na Ba Sao – cây trồng làm giàu trên vùng núi đá vôi
Gia đình ông Lê Văn Bách ở phường Tam Chúc cũng như các gia đình khác trong vùng, đều phải dựa vào rừng để sống. Trước đây, với diện tích đất đồi lớn, gia đình ông đã thử nghiệm nhiều giống cây trồng như nhãn, vải, sắn, ngô, dâu… Song địa hình dốc, đá nhiều hơn đất nên chỉ trồng được một vụ, không mang lại hiệu quả kinh tế. Cuộc sống gia đình ông Bách vì thế cũng thuộc diện hộ nghèo.
Từ năm 1998, Nông trường Ba Sao đưa giống na dai về trồng thử nghiệm tại địa phương. Gia đình ông Bách xung phong đi đầu thử nghiệm giống cây na dai trên diện tích 12 ha. Qua nhiều năm, cây na thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu nơi đây, trở thành cây trồng chủ lực. Na trồng trên vùng đất Ba Sao cho quả sai, hương vị thơm, ngọt, thịt dai và được thị trường ưa chuộng. Từ hiệu quả thực tế, người dân ngày càng chú trọng đầu tư, thâm canh, chủ động tìm hiểu, học hỏi và áp dụng các kỹ thuật chăm sóc mới.
Ông Lê Văn Bách cho biết, qua nhiều năm trồng trọt, cây na cho thấy là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế khá tốt, giúp gia đình có nguồn thu nhập ổn định, đồng thời tạo việc làm cho lao động tại địa phương và các khu vực lân cận.
Kỹ thuật trồng na không quá khó, nhưng để tạo ra những quả na ngon, chất lượng thì khâu chăm sóc, cắt tỉa đòi hỏi nhiều kinh nghiệm.
Từ hiệu quả thực tế, người dân ngày càng chú trọng đầu tư, thâm canh, chủ động tìm hiểu, học hỏi và áp dụng các kỹ thuật chăm sóc mới. Các biện pháp như ngắt lá, tỉa cành, thụ phấn nhân tạo được thực hiện phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây, giúp nâng cao năng suất, chất lượng quả và kéo dài thời gian thu hoạch.
“Hơn 10 năm trước, lúc đó tôi chỉ nghĩ trồng na cho khỏi để trống đất nhưng nhờ na mà gia đình tôi đổi đời và mang lại thu nhập cao, tạo công ăn việc làm cho nhiều người. Xác định trồng na sạch, gia đình tôi ưu tiên sử dụng các loại phân hữu cơ trong quá trình chăm sóc như nước cá, nước cá muối kết hợp rỉ mật, phân gà và các loại phân chuồng hoai mục, hướng tới sản xuất na theo hướng an toàn, sạch. Chính vì thế, sản phẩm na được tiêu thụ khá thuận lợi”, ông Bách chia sẻ.
Theo ông Bách, gia đình đang thu hoạch từ 12 ha trồng na, chủ yếu là giống na dai truyền thống trong nước. Cây na cho thu hoạch chính vụ vào tháng 7 và tháng 8 dương lịch, sau đó sẽ thu hoạch trái vụ thêm khoảng 2 tháng nữa. Mặc dù năng suất vụ trái mùa không cao bằng vụ chính, nhưng hiệu quả kinh tế lại khá rõ nét bởi sản phẩm thường dễ tiêu thụ, ít chịu áp lực cạnh tranh về nguồn cung. Việc chủ động điều tiết thời điểm thu hoạch cũng góp phần hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”, nâng cao giá trị sản phẩm.
Hiện tại, na dai truyền thống được bán với giá từ 30.000 đến 40.000 đồng/kg tại vườn. Những quả có trọng lượng lớn được bán với giá cao hơn. Na hái xuống đến đâu, thương lái thu mua luôn đến đó, nhiều lúc còn không đủ na để bán.
Anh Nguyễn Văn Tiến, ở phường Phủ Lý, chuyên thu mua na ở khu vực Ba Sao để bán cho các tỉnh Ninh Bình, Hà Nội, Hưng Yên, Quảng Ninh, Vĩnh Phúc… Có những thời điểm anh thu mua của các hộ dân lên đến 1 - 1,5 tấn/ngày. Anh Tiến cho hay, hơn 10 năm anh thu mua na tại Ba Sao, năm nào cũng tiêu thụ hết. Giá na trên thị trường hiện dao động khoảng 35.000 - 60.000 đồng/kg, tùy loại, nhiều khi không có hàng để bán buôn.
Phát triển cây trồng trở thành thế mạnh của địa phương
Vùng núi Ba Sao, phường Tam Chúc có địa hình chủ yếu là núi đá vôi, không thuận lợi để phát triển các loại cây trồng ngắn ngày. Từ năm 1998, Nông trường Ba Sao đưa giống na dai về trồng thử nghiệm tại địa phương. Qua nhiều năm, cây na cho thấy sự thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu nơi đây, trở thành cây trồng chủ lực của nhiều hộ dân. Na trồng trên vùng đất Ba Sao cho quả sai, hương vị thơm, ngọt, thịt dai và được thị trường ưa chuộng.
Hiện nay, diện tích trồng na trên địa bàn phường Tam Chúc khoảng 200 ha, với 234 hộ tham gia sản xuất. Theo người dân địa phương, từ khi gieo giống khoảng 3 năm, cây na có thể bắt đầu cho thu hoạch. Thời gian khai thác quả kéo dài từ 8 - 12 năm. Sau mỗi vụ thu hoạch, người trồng chỉ cần xới đất, bổ sung phân bón hữu cơ kết hợp với vôi bột để cải tạo đất, chăm sóc cây và chuẩn bị cho vụ tiếp theo. Nếu được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, cây na có thể cho thu hoạch ổn định hai vụ trong năm. Theo thống kê, sản lượng na tại vùng Ba Sao dao động từ 8 - 10 tấn đối với vụ chính và khoảng 2 - 5 tấn đối với vụ trái mùa. Na Ba Sao được nhiều thương lái đánh giá cao nhờ mẫu mã đẹp, quả to, thịt dai, vị ngọt và có giá bán tương đối cao.
Bà Nguyễn Hồng Hạnh, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường phường Tam Chúc cho biết, đây là một trong những cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Năm nay, vụ na được đánh giá là được mùa. Giá na trên thị trường hiện dao động khoảng 35.000 - 60.000 đồng/kg, tùy loại. Với mức giá này, cây na đem lại giá trị kinh tế khá cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân trồng na trên địa bàn.
“Để nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng giá trị cây na và mở rộng thị trường tiêu thụ, địa phương đang tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước xây dựng thương hiệu và giá trị cho cây na. Qua đó, phường Tam Chúc đã xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP, trong đó đưa sản phẩm na vào kế hoạch để từng bước xây dựng, hoàn thiện hồ sơ, hướng tới công nhận sản phẩm na là sản phẩm OCOP của địa phương”, bà Hạnh chia sẻ.
Ghi nhận hiệu quả cây trồng và định hướng phát triển cây na tại Ba Sao, ông Phạm Hoàng Tùng, Chủ tịch UBND phường Tam Chúc cho biết, với diện tích trồng na đạt 200 ha hiện nay, địa phương xác định đây là một trong những cây trồng chủ lực. Bởi đây là cây trồng trên các khu vực đất đai khó khăn về điều kiện thổ nhưỡng, nhưng lại phù hợp với cây na nên đã phát huy được giá trị sử dụng đất. Sản lượng và giá trị kinh tế của cây na đem lại tương đối cao, bình quân thu nhập từ 350 - 400 triệu đồng/ha/năm, cao hơn nhiều loại cây trồng khác đã được trồng tại địa phương.
Về định hướng thời gian tới, Chủ tịch UBND phường Tam Chúc khẳng định, Ban Thường vụ phường chỉ đạo các phòng chuyên môn bám sát địa bàn, đồng hành cùng bà con trong quá trình canh tác, nhất là hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, nâng cao năng suất, chất lượng quả na. Địa phương cũng hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp để có thể sản xuất na theo hướng một năm hai vụ, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giá trị kinh tế trên cùng một diện tích.
Để động viên các hộ sản xuất, địa phương tiếp tục hỗ trợ về thủ tục vay vốn sản xuất, tái đầu tư đối với na; phối hợp với các hộ trồng na, hợp tác xã để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Mặt khác, phường quan tâm đặc biệt đến chuyển giao khoa học, kỹ thuật. Hằng năm, phường phối hợp với các sở, ngành để kiểm nghiệm và đánh giá sản phẩm theo tiêu chuẩn OCOP. Qua đó, cây na không chỉ là cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao mà còn từng bước trở thành sản phẩm đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Ba Sao.
Với những lợi thế về điều kiện tự nhiên, khả năng cho thu hoạch hai vụ trong năm và thị trường tiêu thụ ngày càng mở rộng, cây na đang trở thành một trong những cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân vùng núi Ba Sao./.
