Từ những cọng dừa khô tưởng chừng bỏ đi, người dân ấp Đông An, xã Phú Hòa, tỉnh An Giang đã làm nên những cây chổi mộc mạc, tạo việc làm và thu nhập cho người lao động ngay tại quê nhà. Với 215 hộ, 392 lao động tham gia sản xuất, nghề bó chổi cọng dừa truyền thống đang trở thành sinh kế phù hợp, giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống, góp phần giảm nghèo ở vùng nông thôn.
Giữ nghề, giữ sinh kế
Buổi trưa hè nắng gắt ngồi dưới mái hiên nhà, bà Trần Thị Kim Liên (50 tuổi, ấp Đông An) thoăn thoắt đôi tay bó từng mái chổi. Hơn 40 năm gắn bó với nghề, bà thành thạo từ khâu xếp cọng dừa, bó mái, rút dây đến gài đầu cán chổi. Những động tác nhanh, gọn đã trở thành thói quen sau hàng chục năm làm nghề.
Bà Liên học nghề làm chổi cọng dừa từ mẹ khi còn nhỏ. Ngày ấy, làm chổi là công việc quen thuộc của những người phụ nữ trong xóm. Lớn lên, nghề theo bà qua những năm tháng nuôi con, chăm lo gia đình và đến nay vẫn là công việc chính mang lại thu nhập ổn định cho cả gia đình.
Theo bà Liên, để làm một cây chổi cọng dừa phải qua nhiều công đoạn như tuốt nẹp, chẻ nan, bó mái, rút dây và gài đầu cán chổi. Nếu một người làm hết các công đoạn thì mất khoảng 2 giờ mới hoàn thành một cây chổi. Trung bình mỗi ngày bà làm được 15-20 cây chổi cọng dừa.
“Những cây chổi cọng dừa loại lớn, khoảng 600 gram, bán với giá từ 30.000-40.000 đồng/cây. Thu nhập không quá lớn nhưng đều đặn, giúp gia đình có thêm khoản tiền trang trải sinh hoạt”, bà Liên chia sẻ.
Người dân ấp Đông An, xã Phú Hòa, tỉnh An Giang tận dụng sân nhà, mái hiên để làm chổi cọng dừa.
Nghề làm chổi cọng dừa tại xã Phú Hòa bước vào mùa cao điểm từ tháng 7 đến tháng 8, khi các hộ tăng cường nhập nguyên liệu để chuẩn bị hàng phục vụ thị trường cuối năm và Tết. Những ngày đơn hàng nhiều, người dân tranh thủ làm việc từ sáng đến chiều tối; khi đơn hàng giảm, thợ kết hợp làm chổi với sản xuất nông nghiệp.
Cách nhà bà Liên không xa, bà Huỳnh Thị Bé Ngoan (40 tuổi) cũng có hơn 20 năm gắn bó với nghề. Học nghề từ mẹ, bà Ngoan cho biết công việc có thể thực hiện ngay tại nhà, thời gian linh hoạt, phù hợp với những người vừa làm việc vừa chăm lo gia đình. Nếu nguyên liệu được chuẩn bị sẵn, một người mất khoảng 30 phút để hoàn thành một cây chổi.
Mỗi ngày, bà Ngoan làm được 20-25 cây chổi. Khi đơn hàng tăng, các thành viên trong gia đình cùng tham gia sản xuất để kịp giao cho thương lái. Nhận thấy một số công đoạn làm thủ công mất nhiều thời gian và công sức, năm 2025, gia đình bà đầu tư khoảng 2,5 triệu đồng mua máy chuốt nan cọng dừa. Theo bà Ngoan, máy giúp công đoạn chẻ, chuốt nan nhanh gấp 3-4 lần so với làm bằng tay, qua đó tăng năng suất và giảm đáng kể công sức lao động.
Nghề bó chổi cọng dừa tại ấp Đông An, xã Phú Hòa không đòi hỏi vốn lớn, không cần mặt bằng riêng và có thể linh hoạt theo thời gian, giúp các hộ gia đình vừa kiếm thu nhập vừa có điều kiện chăm lo con cái, không phải rời quê tìm việc và giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp.
Liên kết sản xuất, góp phần giảm nghèo
Người thợ lựa chọn, sắp xếp những nan dừa phù hợp trước khi bó thành chổi.
Để nâng cao hiệu quả sản xuất, người dân Đông An đang từng bước liên kết để nâng cao hiệu quả sản xuất. Ngày 19/8/2026, UBND xã Phú Hòa tổ chức ra mắt Tổ liên kết làng nghề bó chổi cọng dừa Đông An, quy tụ 25 hộ thành viên nòng cốt sản xuất, hỗ trợ nhau về nguyên liệu, kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm. UBND xã đã trao tặng Tổ 5 máy chẻ nan, hỗ trợ các hộ cơ giới hóa một số công đoạn, giảm công sức và nâng cao năng suất cho các hộ làm nghề.
Với hàng chục năm gắn bó với nghề, ông Lê Văn Sơn (59 tuổi) Tổ trưởng Tổ liên kết đảm nhận việc tìm kiếm, nhập nguyên liệu, phân phối cho các hộ và kết nối đầu ra sản phẩm. Cứ khoảng 20 ngày đến một tháng, ông Sơn nhập 2,5-3 tấn cọng dừa từ các tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long về phân phối cho người dân. Chổi sau khi hoàn thiện được thu gom, giao cho thương lái tiêu thụ tại nhiều địa phương.
“Mỗi ngày Tổ liên kết xuất bán khoảng 200-300 cây chổi. Giá thương lái thu mua tại xưởng từ 18.000-30.000 đồng/cây, tùy loại. Đầu ra tương đối ổn định nên các thành viên có việc làm thường xuyên, có thêm thu nhập và yên tâm gắn bó với nghề”, ông Sơn cho biết.
Theo ông Sơn, máy móc có thể hỗ trợ những công đoạn nặng như chẻ, chuốt nan, nhưng các khâu bó mái, rút dây và hoàn thiện chổi vẫn cần kinh nghiệm, sự khéo léo của người thợ. Vì vậy, hướng phát triển của làng nghề là kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với máy móc để nâng cao năng suất, giảm công sức lao động nhưng vẫn giữ được nghề truyền thống.
Sản phẩm chổi cọng dừa ở Đông An, xã Phú Hòa, tỉnh An Giang chuẩn bị được đưa ra thị trường.
Từ vài hộ làm chổi ban đầu, làng nghề bó chổi cọng dừa Đông An đã phát triển thành điểm sản xuất tiểu thủ công nghiệp của địa phương. Năm 2010, làng nghề được UBND tỉnh An Giang công nhận là làng nghề tiểu thủ công nghiệp. Theo UBND xã Phú Hòa, năm 2025, làng nghề có 178 hộ với 312 lao động tham gia sản xuất. Đến năm 2026, số hộ tăng lên 215, với 392 lao động trực tiếp. Mỗi năm, làng nghề cung cấp gần 180.000 sản phẩm ra thị trường. Phần lớn lao động làm nghề là người dân địa phương. Công việc được thực hiện ngay tại nhà, không đòi hỏi mặt bằng hay vốn đầu tư lớn, phù hợp với phụ nữ, người lớn tuổi và những lao động không có điều kiện làm việc xa quê.
Ông Trương Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Hòa cho biết, thu nhập bình quân của lao động làm nghề bó chổi cọng dừa hiện đạt khoảng 7 triệu đồng/người/tháng; thu nhập bình quân của hộ làm nghề khoảng 225 triệu đồng/hộ/năm. Nghề giúp tạo việc làm tại chỗ, giữ chân lao động ở địa phương, hạn chế tình trạng người dân phải rời quê đến các khu công nghiệp, đô thị tìm việc. Thời gian tới, xã Phú Hòa tiếp tục củng cố Tổ liên kết, hỗ trợ các hộ tiếp cận chính sách khuyến công, đầu tư máy móc, trang thiết bị; đồng thời khuyến khích người dân tham gia hội chợ, triển lãm, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm. Địa phương cũng định hướng củng cố đội ngũ thợ lành nghề, xem xét công nhận nghệ nhân, xây dựng nhận diện làng nghề, từng bước nâng cao giá trị và thương hiệu chổi cọng dừa Đông An.
Buổi trưa nắng gắt, dưới những mái hiên ở ấp Đông An, đôi tay người thợ vẫn đều đặn bó từng mái chổi. Với bà Liên, đó là nghề mẹ truyền lại; với bà Ngoan, là công việc giúp gia đình có thêm thu nhập; còn với ông Sơn, đó là công việc kết nối người làm chổi với nguyên liệu và thị trường.
Từ những cọng dừa khô, người dân Đông An đã tạo ra những sản phẩm được tiêu thụ tại nhiều địa phương, đồng thời hình thành sinh kế ngay tại quê nhà. Việc liên kết sản xuất, ứng dụng máy móc phù hợp và mở rộng thị trường đang tạo thêm điều kiện để nghề bó chổi cọng dừa Đông An phát triển hiệu quả, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và giảm nghèo ở nông thôn./.
