Từ lợi thế diện tích rừng lùng, nứa rộng lớn cùng định hướng rõ ràng của chính quyền địa phương, xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An đã chủ động khai thác tiềm năng từ rừng, gắn đào tạo nghề với tạo việc làm và sinh kế bền vững. Cách làm này đã giúp người dân vùng cao nơi đây hình thành những mô hình kinh tế hiệu quả, tạo tiền đề cho phát triển bền vững và xây dựng nông thôn mới vùng cao.
Bảo tồn vùng nguyên liệu
Nhiều năm qua, tại khu vực miền Tây Nghệ An, với địa hình phức tạp, thời tiết khắc nghiệt, hạ tầng hạn chế và quỹ đất sản xuất nông nghiệp không nhiều khiến việc phát triển sinh kế của người dân gặp không ít trở ngại.
Trong điều kiện đó, việc tận dụng các tiềm năng sẵn có của rừng, đặc biệt là cây lùng, nứa - loại cây bản địa gắn bó lâu đời với cuộc sống đồng bào – được xác định là hướng đi phù hợp, tạo nền tảng quan trọng để phát triển nghề nghiệp và nâng cao thu nhập cho người dân.
Thực tế cho thấy, Châu Tiến đã thừa hưởng và phát huy thành quả từ các chương trình hỗ trợ phát triển rừng trước đây, đồng thời chủ động xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi và phát triển vùng nguyên liệu lùng, nứa theo hướng bền vững. Ngay từ giai đoạn 2016 - 2020, xã đã tổ chức khoanh nuôi, chăm sóc 121,5 ha rừng lùng, nứa và trồng mới thêm 5 ha, tập trung tại các bản Xẹt 1, Xẹt 2, Liên Bận, Cằng Bài và Chiềng Ban. Nhờ được quản lý, bảo vệ tốt, sản lượng khai thác hằng năm đạt khoảng 120 - 140 tấn, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân với mức bình quân 5 - 5,5 triệu đồng/tháng trong mùa khai thác.
Tận dụng lợi thế diện tích rừng lùng, nứa rộng lớn, người dân xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, đã phát triển nghề mây tre đan.
Tuy nhiên, hành trình bảo tồn rừng lùng, nứa không hề dễ dàng khi đối mặt với nhiều thách thức: chu kỳ sinh trưởng dài, rủi ro thiên tai cao, địa bàn sản xuất xa khu dân cư, điều kiện giao thông khó khăn, đời sống người dân còn nhiều thiếu thốn, trình độ dân trí chưa đồng đều. Dẫu vậy, với sự quyết tâm của chính quyền địa phương, sự vào cuộc đồng bộ của các tổ chức đoàn thể và ý thức trách nhiệm của người dân, công tác bảo vệ rừng từng bước đi vào nền nếp. Diện tích rừng lùng, nứa không những được giữ vững mà còn mở rộng nhanh chóng.
Tính đến nay, toàn xã Châu Tiến đã có hơn 1.500 ha rừng lùng, nứa - con số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất mà còn mở ra cơ hội phát triển các nghề thủ công, nhất là nghề mây tre đan theo hướng hàng hóa, có giá trị kinh tế cao. Việc bảo tồn rừng gắn với khai thác hợp lý, theo quy trình bền vững đã giúp hình thành chuỗi giá trị từ bảo vệ tài nguyên - đào tạo nghề - sản xuất - tiêu thụ sản phẩm, tạo nền tảng vững chắc để Châu Tiến phát triển kinh tế rừng gắn với sinh kế bền vững cho người dân.
Trên cơ sở vùng nguyên liệu ổn định, xã Châu Tiến đã và đang triển khai nhiều chương trình đào tạo nghề gắn với thực tiễn, đảm bảo người dân có thể tận dụng ngay nguồn lực sẵn có để tham gia sản xuất, tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập, đồng thời góp phần khẳng định giá trị kinh tế - xã hội của rừng trong tiến trình phát triển địa phương.
Liên kết mở lối sinh kế ổn định cho đồng bào vùng cao
Tận dụng lợi thế diện tích rừng lùng, nứa rộng lớn, người dân xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, đã phát triển nghề mây tre đan.
Trong bối cảnh nhiều địa phương miền núi đang nỗ lực tìm hướng đi thoát nghèo, mô hình đào tạo nghề liên kết tại Châu Tiến nổi lên như một điểm sáng. Thông qua phối hợp với các đơn vị, doanh nghiệp, hợp tác xã, việc đào tạo nghề gắn liền với nhu cầu thị trường, bảo đảm đầu ra cho sản phẩm, giúp học viên có việc làm ngay sau đào tạo. Đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất, tiếp cận phương thức làm ăn mới, nâng cao thu nhập, thu hẹp khoảng cách phát triển và góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới.
Với phương châm “cầm tay chỉ việc”, các lớp đào tạo nghề được tổ chức bài bản, chú trọng thực hành. Học viên không chỉ được trang bị kỹ năng nghề mà còn được định hướng tư duy sản xuất theo hướng hàng hóa, áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, nhiều người mạnh dạn chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang nghề thủ công, nghề dịch vụ có giá trị kinh tế cao hơn.
Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, năm 2025 xã Châu Tiến đã mở 5 lớp đào tạo kỹ năng nghề đan lát với 35 học viên/lớp, tổ chức tại các bản Xẹt 1, Xẹt 2, Liên Bận, Ban và Xăng Cọc. Trong 35 ngày đào tạo, học viên được giảng viên của Liên minh Hợp tác xã và Hợp tác xã Công nghiệp Thắng Lợi trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật chọn nguyên liệu, đan tạo hình, hoàn thiện sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Tận dụng lợi thế diện tích rừng lùng, nứa rộng lớn, người dân xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An, đã phát triển nghề mây tre đan.
Đáng chú ý, các sản phẩm đạt yêu cầu được Hợp tác xã Thắng Lợi bao tiêu, liên kết sản xuất lâu dài, giúp người dân yên tâm phát triển nghề. Mô hình này không chỉ tạo thu nhập ổn định mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị sản phẩm mây tre đan tại địa phương, thúc đẩy phong trào học nghề, tạo việc làm tại chỗ, hạn chế tình trạng lao động phải rời quê đi làm ăn xa.
Cùng với ý nghĩa về kinh tế, nghề mây tre đan còn mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng. Những sản phẩm thủ công tinh xảo, giàu bản sắc văn hóa có thể trở thành điểm nhấn, thu hút du khách trải nghiệm, tìm hiểu đời sống người dân bản địa, qua đó tạo thêm nguồn thu và quảng bá hình ảnh địa phương.
Ông Trần Văn Hùng, Phó Bí thư Đảng ủy xã Châu Tiến, cho biết, từ khi chương trình giảm nghèo gắn với đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm bền vững được triển khai, tư duy của người dân đã thay đổi rõ nét. Bà con chủ động học nghề, nâng cao tay nghề, tự tin vươn lên phát triển kinh tế. Đặc biệt, mô hình đào tạo nghề liên kết đã khắc phục tình trạng đào tạo không gắn với nhu cầu thị trường như trước đây, giúp lao động sau học nghề có việc làm ổn định.
Là một trong những học viên tham gia lớp đào tạo nghề, ông Vi Văn Quê (bản Ban) chia sẻ, trước đây nghề đan lát chỉ là công việc phụ trong gia đình, nhưng nay được đào tạo bài bản, ông hiểu rõ hơn quy trình tạo nên sản phẩm hoàn chỉnh, tin tưởng nghề mây tre đan sẽ trở thành “cần câu cơm” bền vững cho bản thân và gia đình. Theo ông, ưu điểm của nghề là phù hợp với nhiều lứa tuổi, ai cũng có thể tham gia, từ đó góp phần gắn kết cộng đồng, tạo việc làm ngay tại quê hương.
Nhờ triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ, kết hợp hiệu quả giữa phát triển kinh tế rừng, đào tạo nghề và tạo việc làm, đời sống người dân Châu Tiến đã có nhiều chuyển biến tích cực. Mỗi năm xã đào tạo nghề cho hơn 500 lao động; giới thiệu, giải quyết việc làm cho gần 3.000 lao động, ưu tiên người thuộc diện khó khăn, yếu thế”. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 27,2 triệu đồng/năm vào năm 2020 lên 31,32 triệu đồng/năm vào năm 2025. Giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 2 - 3%/năm./.
