Hành trình phát triển ngành chè hôm nay là câu chuyện của cả chuỗi giá trị, nơi thương hiệu và chuyển đổi số đang trở thành chìa khóa nâng tầm chè Thái Nguyên trên thị trường trong nước và quốc tế.
Vùng đất Thái Nguyên từ lâu được mệnh danh là “đệ nhất danh trà”. Chè không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn gắn với đời sống, văn hóa và sinh kế của hàng chục nghìn hộ dân. Tuy nhiên, trước bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, ngành chè Thái Nguyên đứng trước thách thức phải thay đổi để giữ vững thương hiệu. Phát triển chè không chỉ dừng ở việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà còn là hành trình chuẩn hóa chất lượng, bảo vệ thương hiệu và từng bước chuyển đổi số để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.
Giữ thương hiệu từ vùng nguyên liệu và chất lượng sản phẩm
Thái Nguyên hiện dẫn đầu cả nước về diện tích chè với khoảng 23.000 ha, mang lại giá trị kinh tế hơn 15.000 tỷ đồng mỗi năm. Để nâng tầm giá trị cây chè và văn hóa trà, tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè giai đoạn 2025 – 2030, với mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 250 sản phẩm trà đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó ít nhất 6 sản phẩm đạt OCOP 5 sao; 100% sản phẩm chè được thương mại điện tử. Tổng giá trị sản phẩm chè phấn đấu đạt 25.000 tỷ đồng.
Nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã đã được hỗ trợ kinh phí trong trồng, chăm sóc, chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Chè Thái Nguyên không chỉ tiêu thụ mạnh trong nước mà còn xuất khẩu tới nhiều thị trường lớn, đóng góp tích cực vào kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, theo ông Vũ Văn Phán, Chủ tịch Hội Chè Thái Nguyên, giữ vững thương hiệu hiện nay không dễ dàng. Sản xuất vẫn còn manh mún, thiếu liên kết; chất lượng giữa các vùng chưa đồng đều. Một số cơ sở vẫn theo kinh nghiệm truyền thống, chưa tuân thủ đầy đủ quy trình an toàn. Thêm vào đó, tình trạng hàng giả, hàng nhái thương hiệu chè Thái Nguyên vẫn xuất hiện, ảnh hưởng uy tín sản phẩm.
Ngành chè còn đối mặt với biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm. Ông Nguyễn Tá, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết thời tiết thất thường ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất, chất lượng chè và công tác phòng trừ sâu bệnh. Việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và quản lý mã số vùng trồng trở thành yêu cầu tất yếu. “Người tiêu dùng hiện nay không chỉ quan tâm chè ngon mà còn muốn biết sản phẩm được trồng ở đâu, sản xuất như thế nào, có an toàn hay không”, ông Tá nhấn mạnh.
Hợp tác xã Tuyết Hương ở xã Đồng Hỷ với 45 ha chè toàn diện tích sản xuất theo VietGAP và triển khai mã số vùng trồng, cho thấy rõ xu hướng thị trường: khách hàng ngày càng quan tâm đến mẫu mã, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng. “Người tiêu dùng bây giờ hướng tới sản phẩm an toàn, chất lượng. Dù chi phí cao hơn, sản phẩm vẫn được thị trường đón nhận”, bà Trần Thị Tuyết, Giám đốc Hợp tác xã Tuyết Hương chia sẻ.
Hướng đi nâng tầm chè Thái Nguyên
Bên cạnh chuẩn hóa chất lượng, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu. Từ bán hàng trực tuyến, quảng bá trên mạng xã hội đến ứng dụng tem truy xuất nguồn gốc, nhiều cơ sở đã thay đổi cách tiếp cận thị trường.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Quản lý chuyên ngành, Sở Khoa học và Công nghệ Thái Nguyên, cho rằng nâng tầm giá trị và sức cạnh tranh của chè cần triển khai đồng bộ sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn – đo lường – chất lượng và chuyển đổi số trong toàn chuỗi sản xuất. Hiện Thái Nguyên quản lý 1 chỉ dẫn địa lý “Tân Cương” và 9 nhãn hiệu tập thể gắn với sản phẩm chè, trong đó nhãn hiệu “Chè Thái Nguyên” đã được bảo hộ tại Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, còn chỉ dẫn địa lý “Tân Cương” được bảo hộ tại EU và Vương quốc Anh. Đây là lợi thế quan trọng giúp chè Thái Nguyên vào các thị trường yêu cầu cao, đồng thời nâng vị thế thương hiệu trên bản đồ nông sản quốc tế.
Xã viên HTX Việt Kiều trà, xã Phú Thịnh (Thái Nguyên) đóng gói sản phẩm chè đặc sản địa phương. Ảnh: Hoàng Nguyên/TTXVN
“Chuyển đổi số không chỉ là đưa sản phẩm lên mạng bán hàng mà còn là công cụ minh bạch thông tin, quản lý chất lượng và bảo vệ thương hiệu”, ông Dũng nhấn mạnh.
Từ góc độ sản xuất, bà Tuyết cho biết hợp tác xã đã từng bước quảng bá sản phẩm trên nền tảng số, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, bán hàng qua mạng xã hội. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn còn e ngại công nghệ hoặc chưa hiểu đầy đủ về chuyển đổi số. Ông Vũ Văn Phán, Chủ tịch Hội Chè Thái Nguyên, khẳng định: cần sự liên kết giữa người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc thống nhất. “Muốn chè Thái Nguyên phát triển bền vững phải thay đổi tư duy sản xuất, xây dựng thương hiệu và tiếp cận thị trường”, ông Phán nhấn mạnh.
Danh tiếng của chè Thái Nguyên được vun đắp qua nhiều thế hệ, nhưng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, danh tiếng sẽ khó được giữ vững nếu thiếu chuẩn hóa chất lượng và minh bạch trong sản xuất. Hành trình phát triển ngành chè hôm nay là câu chuyện của cả chuỗi giá trị, nơi thương hiệu và chuyển đổi số đang trở thành chìa khóa nâng tầm chè Thái Nguyên trên thị trường trong nước và quốc tế./.
