Sau bão số 10, người dân bản Na Ngân (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) phát hiện một cung sạt lở khổng lồ có dạng hình vòm trên núi, vị trí ở sau bản khoảng hơn 1 km về phía thượng nguồn suối Nậm Ngân.
Người dân lo lắng nếu cung sạt lở này ập xuống sẽ tạo thành con đập cao, chặn dòng chảy, tích nước và tạo thành “quả bom nước” khổng lồ phía thượng nguồn con suối. Khi lượng đổ về nhiều thì đập bị vỡ, lượng nước sẽ đổ về hạ lưu, kéo theo bùn đất, đá tạo thành lũ ống, lũ quét gây ngập và tàn phá bản làng, uy hiếp đến khoảng hơn 100 hộ dân trong bản.
Theo chân anh Lương Văn Ủn, Phó Trưởng bản Na Ngân và anh Kha Văn Luận, người dân trong bản, ngược dòng Nậm Ngân lên khu vực hiện trường cung sạt lở bằng cách men theo bờ khe suối quanh co, đầy đá tảng và nhiều lần phải lội qua suối có dòng chảy mạnh, mực nước dâng hơn 0,5m. Khi đến gần khu vực ruộng, lán nương của ông Vi Văn Tương (người dân trong bản) đã có thể dễ dàng nhìn thấy cung sạt lở.
Đứng tại vị trí dưới chân núi có khả năng tạo thành đập dâng chặn dòng chảy, tích nước nếu cung sạt lở đổ sập xuống suối Nậm Ngân, anh Lương Văn Ủn, Phó Trưởng bản Na Ngân cho biết, cung sạt lở khổng lồ hình vòm xuất hiện trên núi có nguy cơ xảy ra sạt lở, đổ sập đất đá, cây rừng xuống suối Nậm Ngân rất cao. Hiện tại phía trên đỉnh cung sạt lở ở độ cao gần 100 m đã xuất hiện nhiều vết nứt theo phương ngang dài từ hơn 1m đến 3m, độ rộng vết nứt có nơi hơn 20 cm.
Chỉ tay về phía vết đất loang lổ chạy từ giáp đỉnh núi xuống bờ suối Nậm Ngân, anh Lương Văn Ủn, Phó Trưởng bản Na Ngân thông tin thêm, đây một “chân” của cung sạt lở. Chân còn lại cách đây hàng trăm mét về phía thượng nguồn. Khi sạt lở núi xảy ra, toàn bộ hàng nghìn khối đất đá, cây rừng từ đỉnh núi sẽ sạt trượt xuống khe suối. Trước mắt sẽ ảnh hưởng đến những diện tích canh tác lúa nương, hoa màu và các lán của người dân dựng lên để ở và trông coi ruộng nương nằm dưới chân núi, rất gần khu vực cung sạt lở. Sau đó lượng đất, đá, cây rừng khi đổ xuống sẽ tạo thành một con đập khổng lồ ngăn chặn dòng nước và tích nước. Đến khi lượng nước trên lưu vực quá lớn, dâng cao sẽ đẩy tung lượng đất, đá của con đập và tạo thành lũ ống, lũ quét, cuốn trôi đất đá, cây rừng, thân cây khô trên lưu vực hạ lưu và đổ về bản.
Cũng theo Phó Trưởng bản Na Ngân Lương Văn Ủn, suối Nậm Ngân chảy qua bản đã chia bản thành 2 cụm dân cư, trong đó cụm trung tâm bản có khoảng 120 hộ dân, sinh sống tập trung ở mặt bằng chân núi Pù Hiêng; cụm còn lại nằm rải rác trên đường dân sinh ra đến khe Bống. Năm 2015, việc “vỡ bom nước” cũng đã từng xảy ra đối với dân bản Na Ngân khi tại khe Phả Lượn (cách bản gần 300m) cũng xảy sạt lở núi, tạo thành đập dâng chặn dòng chảy và tích nước trên suối Nậm Ngân. Sau đó đập bị sức nước phá vỡ, tạo lũ ống, lũ quét cuốn trôi công trình Điểm trường Tiểu học Na Ngân (Trường Tiểu học Nga My) đang xây dựng.
Vị trí cầu gỗ bắc qua suối Nậm Ngân đã bị lũ ống, lũ quét cuốn trôi; bờ suối bị sạt lở nghiêm trọng trước sức mạnh tàn phá, hung hãn của lũ ống, lũ quét.
Trong trận lũ ống, lũ quét xảy ra vào rạng sáng 29/9 với mực nước dâng vượt đỉnh lũ lịch sử năm 2015, bản Na Ngân chịu thiệt hại nặng nề khi có 1 nhà bị lũ cuốn trôi, 4 nhà bị sạt lở đồi, núi phía sau, hệ thống cầu gỗ dân sinh bắc qua suối bị cuốn trôi gây cô lập bản làng. Lũ dâng nhanh, chảy xiết đã gây xói lở, xâm thực và làm biến dạng nhiều khu vực, đoạn suối trong bản. Có khu vực, nước lũ đã gây xói lở, xâm thực vào sâu khoảng 10m, cuốn trôi nhiều diện tích đất ở và đẩy nhà dân vào khu cơ sạt lở rất cao. Đặc biệt, lũ dữ đã cuốn trôi nhiều ao cá, vùi lấp nhiều diện tích lúa đang vào mùa thu hoạch của bà con.
Hiện tại bản Na Ngân vẫn bị cô lập do đường đất độc đạo nối bản với trung tâm xã dài 24 km đã bị sạt lở núi, đồi, vách đá hàng chục điểm, cầu gỗ bắc qua suối cũng bị lũ cuốn trôi. Bản vẫn không có điện thắp sáng, không có sóng điện thoại từ nhiều ngày qua do hệ thống cột điện đã bị đổ sập.
Anh Lương Văn Ủn, Phó Trưởng bản Na Ngân cho biết, địa phương sẽ báo cáo với cấp ủy, chính quyền UBND xã Nga My về sự xuất hiện cung sạt lở cũng như độ hiểm nguy khi xảy ra sạt lở, chặn dòng, tích nước để cấp trên có giải pháp phòng, chống, đảm bảo an toàn về nhà cửa, tài sản, tính mạng của người dân trong bản. Hiện tại, địa phương vẫn thường xuyên lên kiểm tra cung sạt lở để nắm bắt biến động, hình thái cung sạt lở để báo cáo kịp thời với cấp ủy, chính quyền UBND xã./.
