Bước vào cao điểm mùa nắng nóng, nhiều khu vực nông thôn tại tỉnh Quảng Trị lại đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Hàng nghìn hộ dân phải sử dụng nguồn nước nhiễm phèn, nhiễm mặn hoặc mua nước sạch với chi phí cao. Trong khi đó, nhiều công trình cấp nước xuống cấp, hoạt động kém hiệu quả, đặt ra yêu cầu cấp bách về đầu tư, nâng cấp hạ tầng nước sạch phục vụ dân sinh.
Nỗi lo thiếu nước sạch mùa nắng nóng
Những ngày đầu Hè, chiếc bể chứa nước mưa trước nhà bà Nguyễn Thị Lễ (thôn Hàm Hòa, xã Quảng Ninh, Quảng Trị) gần như đã cạn đáy. Đây là nguồn nước sinh hoạt chính của gia đình bà trong nhiều năm qua.
Bà Nguyễn Thị Lễ cho biết, gia đình chỉ có hai người già nên việc đi lấy nước gặp rất nhiều khó khăn. Mỗi khi hết nước mưa dự trữ, gia đình phải sử dụng nước giếng khoan bị nhiễm phèn cho sinh hoạt, còn nước uống và nấu ăn phải mua nước đóng bình gửi vào từ Đồng Hới để sử dụng hằng ngày. Người già nên việc đi lấy nước rất vất vả.
Câu chuyện của gia đình bà Lễ cũng là thực trạng chung của gần 300 hộ dân tại thôn Hàm Hòa, xã Quảng Ninh. Nhiều năm qua, người dân nơi đây luôn sống trong cảnh thiếu nước sạch, đặc biệt vào mùa nắng nóng.
Theo Chủ tịch UBND xã Quảng Ninh Trần Xuân Tình, địa phương đã hoàn tất các thủ tục đầu tư công trình cấp nước sinh hoạt Hàm Hòa với tổng mức đầu tư khoảng 2 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai do chưa được bố trí nguồn vốn.
Hàng trăm hộ dân xã Tân Gianh (Quảng Trị) phải sử dụng nước giếng khoan bị nhiễm phèn rồi lọc qua cát mới có nước sinh hoạt vào mùa nắng nóng.
Ông Trần Xuân Tình cho rằng, đây là công trình cấp thiết đối với địa phương bởi liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống của người dân. Vì vậy, chính quyền mong muốn các cơ quan chức năng sớm tham mưu, bố trí kinh phí để triển khai dự án trong thời gian sớm nhất.
Không chỉ tại xã Quảng Ninh, tình trạng thiếu nước sạch cũng đang là nỗi lo thường trực của hàng nghìn hộ dân ở xã Tân Gianh. Là địa phương nằm ven sông Gianh nhưng nhiều năm nay người dân nơi đây vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn nước đạt tiêu chuẩn để sử dụng.
Ông Hoàng Thanh Hòa, người dân thôn Phú Cường (xã Tân Gianh) cho biết, nhiều hộ dân đã bỏ ra số tiền lớn để khoan giếng sâu hàng chục mét nhưng kết quả không như mong đợi. Có những giếng khoan sâu 60-70 m nhưng nước bị nhiễm mặn. Nhiều giếng khác nổi váng dầu nên không thể sử dụng. Giếng khoan nông thì chỉ có nước vào mùa mưa, mùa hè cạn khô. Giếng đào lại bị nhiễm phèn rất nặng.
Theo ông Hoàng Thanh Hòa, nhiều hộ dân phải liên tục thay cát lọc hoặc mua thêm nước sạch mỗi tháng từ 800 ngàn đến 1 triệu đồng để phục vụ nhu cầu ăn uống. Điều này làm tăng chi phí sinh hoạt trong khi đời sống của người dân nông thôn còn nhiều khó khăn.
Nhiều hộ dân xã Tân Gianh (Quảng Trị) sử dụng máy để bơm nước nhiễm phèn phục vụ cho việc sinh hoạt vào mùa hè.
Phó Chủ tịch UBND xã Tân Gianh Trần Thanh Tâm cho biết, trước thực trạng thiếu nước sạch mùa nắng nóng, chính quyền địa phương đã hướng dẫn người dân xây dựng bể chứa nước mưa, tận dụng tối đa nguồn nước dự trữ trong mùa mưa. Tuy nhiên đây chỉ là giải pháp tình thế. Địa phương rất mong được hỗ trợ đầu tư các công trình cấp nước sạch để người dân có nguồn nước ổn định, bảo đảm sức khỏe và cải thiện đời sống.
Ông Trần Thanh Tâm cho biết thêm, hiện xã Tân Gianh có khoảng 4.000 hộ dân với hơn 16.000 nhân khẩu chịu ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu nước sạch. Trong bối cảnh nắng nóng kéo dài, áp lực về nước sinh hoạt càng trở nên cấp bách hơn.
Cần nguồn lực lớn để nâng cấp hệ thống cấp nước
Không chỉ thiếu các công trình cấp nước mới, nhiều hệ thống cấp nước hiện hữu trên địa bàn tỉnh Quảng Trị cũng đang rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Xã Tân Mỹ là một ví dụ điển hình. Địa phương hiện có ba nhà máy nước sạch, trong đó một nhà máy được đưa vào sử dụng từ năm 2000 và hai nhà máy vận hành từ năm 2013.
Phó Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ Nguyễn Việt Hà cho biết, sau nhiều năm hoạt động liên tục, hệ thống máy móc, thiết bị xử lý và mạng lưới đường ống đều đã xuống cấp. Công trình cấp nước sạch Thái Thủy hiện chỉ hoạt động khoảng 30-40% công suất thiết kế.
Nhiều hộ dân xã Tân Gianh (Quảng Trị) phải mua thêm nước sạch mỗi tháng từ 800 ngàn đến 1 triệu đồng để phục vụ nhu cầu ăn uống trong mùa nắng nóng.
“Trước mắt, xã đang tập trung sửa chữa, khắc phục các hư hỏng để duy trì nguồn nước cho người dân. Về lâu dài, địa phương đã đề xuất cấp trên hỗ trợ nguồn kinh phí nhằm nâng cấp toàn diện hệ thống cấp nước”, ông Nguyễn Viết Hà cho biết.
Thực trạng tại Tân Mỹ phản ánh bức tranh chung của hệ thống cấp nước nông thôn trên địa bàn tỉnh. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có gần 300 công trình cấp nước tập trung. Tuy nhiên, chỉ khoảng 30 công trình hoạt động ổn định, đạt khoảng 10% tổng số công trình được đầu tư.
Nhiều công trình đã xuống cấp do thời gian sử dụng kéo dài, ảnh hưởng của thiên tai, biến đổi khí hậu và thiếu kinh phí bảo dưỡng. Một số công trình hoạt động cầm chừng hoặc ngừng hoạt động, gây lãng phí nguồn lực đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Trong khi đó, tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn trên địa bàn tỉnh hiện mới đạt khoảng 64%; số hộ được cấp nước từ các công trình tập trung chỉ đạt khoảng 40%.
Ông Nguyễn Trường Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Quảng Trị cho biết, việc đầu tư đồng bộ hệ thống cấp nước đang là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Ban Thường vụ Tỉnh ủy dự kiến ban hành Nghị quyết về phát triển hệ thống cấp nước sinh hoạt giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Tỷ lệ người dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện mới đạt khoảng 64%, số hộ được cấp nước từ các công trình tập trung chỉ đạt khoảng 40%.
“Mục tiêu đến năm 2030 sẽ có khoảng 80% người dân trên địa bàn tỉnh được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn. Để thực hiện mục tiêu này, tỉnh cần nguồn lực đầu tư hơn 900 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030”, ông Giang thông tin.
Bên cạnh việc huy động nguồn vốn lớn để xây dựng các công trình mới, tỉnh Quảng Trị cần rà soát toàn bộ hệ thống cấp nước hiện có nhằm xác định những công trình có khả năng phục hồi, nâng cấp để ưu tiên đầu tư. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý, vận hành, bảo dưỡng định kỳ nhằm kéo dài tuổi thọ công trình và nâng cao hiệu quả khai thác.
Trước mắt, khi các nguồn lực lớn chưa thể bố trí ngay, các địa phương cần chủ động cân đối kinh phí để sửa chữa những hạng mục hư hỏng cấp bách, hoàn thiện các công trình còn dang dở, hạn chế tình trạng đầu tư kéo dài gây lãng phí.
Nước sạch là nhu cầu thiết yếu và là một trong những tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, việc sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống cấp nước không chỉ giúp bảo đảm an sinh xã hội mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân ở khu vực nông thôn./.
