Nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, thông qua các chương trình, dự án đầu tư, xây dựng các khu tái định cư tại khu vực biên giới của tỉnh Thanh Hóa, nhiều hộ dân xã biên giới đã được di dời khỏi vùng có nguy cơ sạt lở đất, lũ ống, lũ quét về khu tái định cư mới an toàn. Hiện, đời sống của người dân ở các khu tái định cư đang ngày càng ổn định hơn, cuộc sống ngày càng khởi sắc, họ đang dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị thực phẩm để đón một năm mới vui vẻ, ấm áp bên người thân, gia đình.
Bản Poọng, xã biên giới Tam Chung, tỉnh Thanh Hóa có 87 hộ dân. Năm 2018, do ảnh hưởng của thiên tai, bản Poọng bị thiệt hại và tan hoang sau cơn lũ dữ; đa phần nhà cửa bị lũ ống, lũ quét cuốn trôi. Ngay sau khi xảy ra thiên tai, tỉnh Thanh Hóa đã đầu tư, xây dựng một khu tái định cư mới. Sau 4 tháng xây dựng, một khu tái định cư an toàn đã được hoàn thiện, người dân dọn đến nơi ở mới, ổn định cuộc sống.
So với nơi ở cũ, nơi ở mới có điều kiện tốt hơn hẳn, đường bê tông, đường điện sáng, nước sạch và những ngôi nhà mới khang trang được quy hoạch gọn gàng, quy củ, diện mạo bản Poọng thêm tươi đẹp. Không chỉ được đến nơi ở mới an toàn, những người dân bản Poọng còn được chính quyền hỗ trợ về sinh kế để cuộc sống sớm ổn định, no đủ.
Đây là năm thứ 7 đồng bào Thái tại bản Poọng được đón Tết Nguyên đán trong sự yên tâm, phấn khởi, trong từng nếp nhà tại bản Poọng, mỗi người đều tất bật tu sửa nhà cửa, chuẩn bị gạo nếp, lá dong đã chuẩn bị sẵn sàng để gói bánh chưng Tết. Người dân đã thu hoạch được măng rừng, rau xanh và sản xuất các loại cây trồng, vật nuôi để bán ra thị trường Tết nên có thêm thu nhập, hiện người dân trong bản đang tất bật sản xuất để đón Tết nguyên đán 2026.
Ông Vi Văn Thuật, bản Poọng cho biết, nhờ sự quan tâm của UBND xã Tam Chung, đến nay, nhiều hộ dân và gia đình đã có nơi ở mới, không còn lo nguy cơ sạt lở đất. Trong những ngày giáp tết này, gia đình đang tu sửa nhà cửa, chuẩn bị lương thực, thực phẩm để chuẩn bị đón tết, năm nay gia đình sẽ đi đón tết, vui xuân khắp nơi, thăm anh em, họ hàng tại các bản làng khác.
“Dọc đường làng, ngõ xóm của khu tái định cư đã được vệ sinh sạch sẽ, treo cờ tổ quốc. Trong nhà của từng người dân đã chuẩn bị các cành đào, cây quất khoe sắc. Năm nay, Ban Quản lý khu tái định cư bản Poong sẽ tổ chức các hoạt động giao lưu thể dục thể thao, văn hóa truyền thống, đây chính là động lực để mỗi người dân chúng tôi tiếp tục chung tay vươn lên xây dựng bản ngày càng tươi đẹp hơn”, anh Vi Văn Thuật chia sẻ.
Trong từng nếp nhà tại bản Poọng, mỗi người đều tất bật tu sửa nhà cửa, chuẩn bị gạo nếp, lá dong đã chuẩn bị sẵn sàng để gói bánh chưng Tết… Người dân đã thu hoạch được măng rừng, rau xanh và sản xuất các loại cây trồng, vật nuôi để bán ra thị trường Tết để có thêm thu nhập. Đại diện UBND xã Tam Chung cũng đã thăm hỏi, trao quà cho người dân dịp tết, đồng thời lên kế hoạch tổ chức các hoạt động thể thao, văn hóa văn nghệ tại khu tái định cư này
Ông Trương Văn Trình, Chánh văn phòng UBND xã Tam Chung cho hay, những ngày cận Tết, UBND xã đang tập trung chăm lo Tết cho các gia đình chính sách, người có công với cách mạng, hộ nghèo với phương châm “nhà nào cũng có Tết, không để hộ nào thiếu đói dịp tết. Đồng thời, thực hiện chi trả các chế độ chính sách kịp thời cho người dân trước Tết với mong muốn bà con ở các khu tái định cư có một cái Tết đầm ấm, tạo khí thế, động lực để người dân tiếp tục lao động sản xuất, vươn lên thoát nghèo. Tại các khu tái định cư trên địa bàn xã, bà con đang có không khí tết rất vui mừng, chuẩn bị thực phẩm và các điều kiện để chuẩn bị đón tết nguyên đán 2026.
Tại khu tái định cư bản Chim, xã biên giới Nhi Sơn, do ảnh hưởng mưa lũ vào năm 2019, nhiều hộ dân đã bị sập, hư hỏng nhà hoàn toàn. Vì vậy, nhà nước đã đầu tư xây dựng một khu tái định cư mới cho hơn 50 hộ dân. Ngay sau khi đến nơi ở mới, 50 hộ dân ở Khu tái định cư bản Chim này đã được chính quyền hỗ trợ phát triển sản xuất. Đến nay, sau gần 5 năm chuyển đến nơi ở mới, cuộc sống của người dân đã ổn định, không còn lo nguy cơ sạt lở. Những ngày này ai cũng tất bật dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị thực phẩm để đón Tết.
Tất bật dọn dẹp nhà cửa để chuẩn bị đón một cái Tết an vui, đầm ấm, anh Sông Văn Sát, Khu tái định cư bản Chim, xã Nhi Sơn cho biết, năm nay, cuộc sống tại nơi ở khu tái định cư này đã ổn định, mọi người trong bản chuẩn bị cho Tết từ sớm. Năm nay, gia đình và các hộ dân trong bản cũng sẽ tổ chức các hoạt động giao lưu thể dục thể thao, văn hóa, đồng thời đi du xuân khắp nơi, hy vọng sẽ có một cái tết ấm no, hạnh phúc tại khu tái định cư này.
Ông Lê Xuân Kiên - Phó chủ tịch UBND xã Nhi Sơn cho biết, để chuẩn bị tết cho người dân trên địa bàn, xã đã rà soát các đối tượng chính sách tại Khu tái định cư bản Chim theo quy định, để thăm hỏi trao quà tết. Hiện cuộc sống người dân tại nơi ở mới đã ổn định. Tết năm nay, xã sẽ tổ chức các hoạt động giao lưu thể dục thể thao, văn hóa truyền thống, hiện mọi người trong Khu tái định cư bản Chim đang chuẩn bị đón Tết cổ truyền của dân tộc.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, thực hiện Đề án “Sắp xếp ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các huyện miền núi giai đoạn 2021-2025,” đến nay, địa phương đã sắp xếp, vận động được 574 hộ xây nhà và di chuyển đến nơi ở mới.
Mới đây, ngày 20/1/2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án “Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030” với mục tiêu bố trí sắp xếp ổn định cho 2.758 hộ dân/47 xã, trong đó ổn định tại chỗ 493 hộ/19 xã/67 thôn, bản; tái định cư xen ghép cho 269 hộ/25 xã/79 thôn, bản; tái định cư tập trung cho 1.996 hộ/64 khu/36 xã.
Các hộ dân thực hiện di chuyển đến nơi ở mới được hỗ trợ trực tiếp kinh phí di dời, cụ thể hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà sàn, nhà không kiên cố được hỗ trợ 50 triệu đồng/hộ. Hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà cấp 4, nhà mái bằng được hỗ trợ 75 triệu đồng/hộ, hộ gia đình, cá nhân có nhà phải di chuyển là nhà 2 tầng trở lên được hỗ trợ 100 triệu đồng/hộ... Việc được hỗ trợ di dời sẽ giúp nhiều hộ dân có kinh phí di chuyển và làm nhà tại nơi an toàn.
Với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, sự cố gắng của người dân, đến nay, cuộc sống của người dân các khu tái định cư vùng biên giới của tỉnh Thanh Hóa đã tốt đẹp và ngày càng phát triển hơn. Qua đó, góp phần phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới đặc biệt khó khăn./.
Tên tự gọi: Tay hoặc Thay
Tên gọi khác: Tay Thanh, Man Thanh, Tay Mười, Tày Mường, Hàng Tổng, Tay Dọ, Thổ.
Nhóm địa phương: Ngành Ðen (Tay Ðăm), Ngành trắng (Tay Ðón hoặc Khao).
Dân số: 1.550.423 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).
Ngôn ngữ: Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (ngữ hệ Thái - Ka Ðai).
Lịch sử: Người Thái có cội nguồn ở vùng Đông Nam Á lục địa, tổ tiên xa xưa của người Thái có mặt ở Việt Nam từ rất sớm.
Hoạt động sản xuất: Người Thái sớm đi vào nghề trồng lúa nước trong hệ thống thuỷ lợi thích hợp được đúc kế như một thành ngữ - "mương, phai, lái, lịn" (khơi mương, đắp đập, dẫn nước qua vật chướng ngại, đặt máng) trên các cánh đồng thung lũng. Họ làm ruộng cấy một vụ lúa nếp, nay chuyển sang 2 vụ lúa tẻ. Họ còn làm nương để trồng thêm lúa, ngô, hoa màu, cây thực phẩm và đặc biệt bông, cây thuốc nhuộm, dâu tằm để dệt vải.
Cót xát rất phổ biến ở vùng người Thái, dùng để trải trên sàn trước khi xếp chiếu phục tay và các tấm đệm ngủ lên trên. Cót được đan bằng cây mạy loi, một loại cây thuộc loài tre, nứa mọc trên núi đá vôi cao.
Ăn: Ngày nay gạo tẻ đã trở thành lương thực chính, gạo nếp vẫn được coi là lương ăn truyền thống. Gạo nếp ngâm, bỏ vào chõ, đặt lên bếp, đồ thành xôi. Trên mâm ăn không thể thiếu được món ớt giã hoà muối, tỏi, có rau thơm, mùi, lá hành... có thể thêm gan gà luộc chín, ruột cá, cá nướng... gọi chung là chéo. Hễ có thịt các con vật ăn cỏ thuộc loài nhai lại thì buộc phải có nước nhúng lấy từ lòng non (nặm pịa). Thịt cá ăn tươi thì làm món nộm, nhúng (lạp, cỏi), ướp muối, thính làm mắm; ăn chín, thích hợp nhất phải kể đến các món chế biến từ cách nướng, lùi, đồ, sấy, sau đó mới đến canh, xào, rang, luộc...
Họ ưa thức ăn có các vị: cay, chua, đắng, chát, bùi, ít dùng các món ngọt, lợ, đậm, nồng... hay uống rượu cần, cất rượu. Người Thái hút thuốc lào bằng điếu ống tre, nứa và chạm bằng mảnh đóm tre ngâm, khô nỏ. Người Thái Trắng trước khi hút còn có lệ mời người xung quanh như trước khi ăn.
Mặc: Cô gái Thái đẹp nhờ mặc áo cánh ngắn, đủ màu sắc, đính khuy bạc hình bướm, nhện, ve sầu... chạy trên đường nẹp xẻ ngực, bó sát thân, ăn nhịp với chiếc váy vải màu thâm, hình ống; thắt eo bằng dải lụa màu xanh lá cây; đeo dây xà tích bạc ở bên hông. Ngày lễ có thể vận thêm áo dài đen, xẻ nách, hoặc kiểu chui đầu, hở ngực có hàng khuy bướm của áo cánh, chiết eo, vai phồng, đính vải trang trí ở nách, và đối vai ở phía trước như của Thái Trắng. Nữ Thái Ðen đội khăn piêu nổi tiếng trong các hình hoa văn thêu nhiều màu sắc rực rỡ. Nam người Thái mặc quần cắt để thắt lưng; áo cánh xẻ ngực có túi ở hai bên gấu vạt, áo người Thái Trắng có thêm một túi ở ngực trái; cài khuy tết bằng dây vải. Màu quần áo phổ biến là đen, có thể màu gạch non, hoa kẻ sọc hoặc trắng. Ngày lễ mặc áo đen dài, xẻ nách, bên trong có một lần áo trắng, tương tự để mặc lót. Bình thường cuốn khăn đen theo kiểu mỏ rìu. Khi vào lễ cuốn dải khăn dài một sải tay.
Ở: Ở nhà sàn, dáng vẻ khác nhau: nhà mái tròn khum hình mai rùa, hai đầu mai rùa, hai đầu mái hồi có khau cút; nhà 4 mái mặt bằng sàn hình chữ nhật gần vuông, hiên có lan can; nhà sàn dài, cao, mỗi gian hồi làm tiền sảnh; nhà mái thấp, hẹp lòng, gần giống nhà người Mường.
Phương tiện vận chuyển: Gánh là phổ biến, ngoài ra gùi theo kiểu chằng dây đeo vắt qua trán, dùng ngựa cưỡi, thồ nay. ở dọc các con sông lớn họ rất nổi tiếng trong việc xuôi ngược bằng thuyền đuôi én.
Quan hệ xã hội: Cơ cấu xã hội cổ truyền được gọi là bản mường hay theo chế độ phìa tạo Tông tộc Thái gọi là Ðằm. Mỗi người có 3 quan hệ dòng họ trọng yếu: Ải Noong (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể). (tất cả các thành viên nam sinh ra từ một ông tổ bốn đời). Lung Ta (tất cả các thành viên nam thuộc họ vợ của các thế hệ). Nhinh Xao (tất cả các thành viên nam thuộc họ người đến làm rể).
Cưới xin: Trước kia người Thái theo chế độ hôn nhân mua bán và ở rể nên việc lấy vợ và lấy chồng phải qua nhiều bước, trong đó có 2 bước cơ bản:
Cưới lên (đong khửn) - đưa rể đến cư trú nhà vợ - là bước thử thách phẩm giá, lao động của chàng rể. Người Thái Ðen có tục búi tóc ngược lên đỉnh đầu cho người vợ ngay sau lễ cưới này. Tục ở rể từ 8 đến 12 năm.
Cưới xuống (đong lông) đưa gia đình trở về với họ cha.
Sinh đẻ: Phụ nữ đẻ theo tư thế ngồi, nhau bỏ vào ống tre đem treo trên cành cây ở rừng. Sản phụ được sưởi lửa, ăn cơm lam và kiêng khem một tháng; ống lam bó đem treo trên cành cây. Có nghi thức dạy trẻ lao động theo giới và mời Lung Ta đến đặt tên chi cháu.
Ma chay: Lễ tang có 2 bước cơ bản:
Pông: Phúng viếng tiễn đưa hồn người chết lên cõi hư vô, đưa thi thể ra rừng chôn (Thái Trắng), thiếu (Thái Ðen).
Xống: gọi ma trở về ngụ ở gian thờ cúng tổ tiên ở trong nhà.
Nhà mới: Dẫn chủ nhân lên nhận nhà Lung Ta châm lửa đốt củi ở bếp mới. Người ta thực hiện tại nghi lễ, cúng đọc bài mo xua đuổi điều ác thu điều lành, cúng tổ tiên, vui chơi.
Lễ tết: Cúng tổ tiên ở người Thái Ðen vào tháng 7, 8 âm lịch. Người Thái Trắng ăn tết theo âm lịch. Bản Mường có cúng thần đất, núi, nước và linh hồn người làm trụ cột.
Lịch: Theo hệ can chi như âm lịch. Lịch của người Thái Ðen chênh với âm lịch 6 tháng.
Học: Người Thái có mẫu tự theo hệ Sanscrit. Họ học theo lệ truyền khẩu. Người Thái có nhiều tác phẩm cổ viết về lịch sử, phong tục, luật tục và văn học.
Văn nghệ: Người Thái có các điệu xoè, các loại sáo lam và tiêu, có hát thơ, đối đáp giao duyên phong phú.
Chơi: Trò chơi của người Thái phổ biến là ném còn, kéo co, đua ngựa, dạo thuyền, bắn nỏ, múa xoè, chơi quay và quả mák lẹ. Nhiều trò chơi cho trẻ em.
Mỗi nhà người Thái thường có hai bếp, một bếp để tiếp khách, sưởi ấm, một bếp khác để nấu cơm. Chõ xôi (ninh đồng, chõ gỗ) được đặt trên 3 ông đầu rau bằng đá. Phía trên bếp có giàn để các thức cần sấy khô. Người Thái thường dùng ghế mây tròn để ngồi quanh bếp.
Theo cema.gov.vn
