Chợ Mai Pha, phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn sau khi được đầu tư xây dựng với hạ tầng cơ bản đồng bộ đã đi vào hoạt động từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, số lượng tiểu thương đăng ký kinh doanh ít, lượng khách chưa hình thành, trong khi một bộ phận người dân vẫn giữ thói quen mua bán tại các khu vực chợ cóc và điểm kinh doanh truyền thống. Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cần sớm có giải pháp để phát huy hiệu quả công trình, tránh nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước...
Chưa phát huy hiệu quả
Theo Quyết định số 1821/QĐ-UBND ngày 27/6/2025 của UBND thành phố Lạng Sơn cũ về việc phê duyệt quyết toán hoàn thành dự án xây dựng mới Chợ Mai Pha, công trình có tổng mức đầu tư được duyệt là gần 3,7 tỷ đồng, do Ban Quản lý đầu tư xây dựng thành phố Lạng Sơn làm chủ đầu tư. Công trình được xây dựng trên diện tích khoảng 2.648 m², thuộc khu vực Khu tái định cư và dân cư Nam thành phố Lạng Sơn, nay thuộc địa bàn phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn. Đây là công trình chợ hạng III, với quy mô khoảng 150 điểm kinh doanh (gồm 10 ki-ốt có mái che và 140 điểm kinh doanh ngoài trời).
Theo UBND phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn, vị trí chợ có hạ tầng kỹ thuật đô thị được đầu tư tương đối đồng bộ, giao thông đi lại thuận lợi; khu vực chợ được bố trí các ngành hàng cụ thể. Ngoài khu vực kinh doanh, chợ còn có nhà quản lý, nhà bảo vệ, nhà để xe, khu vệ sinh công cộng, cổng, tường rào cùng các hạng mục phụ trợ. Trước khi chợ chính thức hoạt động, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều biện pháp tuyên truyền, vận động để thu hút tiểu thương, nhưng kết quả vẫn rất khiêm tốn.
Cụ thể, trong số 34 hộ đủ điều kiện đăng ký điểm kinh doanh, chỉ có 22 hộ tham gia bốc thăm thành công (gồm 10 hộ thuê ki-ốt và 12 hộ đăng ký điểm kinh doanh ngoài trời). Như vậy, so với tổng quy mô 150 điểm kinh doanh của chợ, số điểm có hộ đăng ký mới chỉ chiếm một phần nhỏ. Đặc biệt, từ khi hoạt động đến nay, chưa có bất cứ một hộ kinh doanh nào đưa hàng hóa ra chợ bán.
Là tiểu thương đã đăng ký kinh doanh tại chợ Mai Pha nhưng vẫn chưa đi vào hoạt động, chị Lê Thu Trang, trú tại phường Tam Thanh, tỉnh Lạng Sơn cho biết: "Có rất nhiều vấn đề bất cập liên quan. Đó là mặt bằng chưa hoàn thiện, người dân trong khu vực chưa biết đến chợ, không thuận tiện về giao thông. Và nếu mặc dù có được miễn phí tiền thuê ki-ốt đi chăng nữa thì chúng tôi cũng không mặn mà để đầu tư kinh doanh. Mong chính quyền các cấp thẩm quyền nghiên cứu có thêm những chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện hơn nữa cho các hộ kinh doanh".
Ghi nhận thực tế, ngoài tấm biển "Chợ Mai Pha" được treo cao ngoài cổng, nhiều người qua đây không thể biết đây là công trình gì bởi bên trong chợ ngoài nền xi măng và một số khu nhà chức năng còn lại đều trống trơn. Bà Chu Thị Bích, người dân sinh sống gần chợ Mai Pha chia sẻ: "Người dân ở khu vực thường có thói quen mua bán hàng hóa ở những điểm chợ tự phát, chợ cóc gần nhà vì thuận tiện đi lại. Chợ Mai Pha khá rộng rãi, thoáng nhưng tôi thấy bố trí vị trí chợ ở trục đường nhánh như này rất khó thu hút được người dân đến mua bán".
Hình thành thói quen
Theo UBND phường Đông Kinh, Chợ Mai Pha được đầu tư bằng nguồn ngân sách nhà nước, phường xác định công trình có hệ thống hạ tầng cơ bản đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phục vụ hoạt động kinh doanh, mua bán của nhân dân trên địa bàn và khu vực lân cận. Vì vậy, việc đưa công trình vào hoạt động nhưng số lượng hộ đăng ký kinh doanh thấp, lượng khách không hình thành nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng tài sản công.
Thực tế, UBND phường Đông Kinh đã đề nghị UBND tỉnh xem xét hỗ trợ thu hút các hộ kinh doanh trong thời gian đầu, trong đó đề xuất miễn 100% tiền thuê điểm kinh doanh trong 6 tháng đầu kể từ ngày chợ chính thức hoạt động đối với các hộ đăng ký thuê ki-ốt và điểm kinh doanh ngoài trời. Trong thời gian miễn tiền thuê, các hộ chỉ phải chi trả những khoản phục vụ hoạt động thường xuyên như điện, nước, vệ sinh môi trường theo quy định.
Ông Đinh Bằng Sơn, Phó Chủ tịch UBND phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn thông tin, địa bàn phường hiện nay có 2 chợ truyền thống là chợ Đông Kinh và chợ Mai Pha. Thời gian qua, địa phương đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tăng cường công tác quản lý trật tự đô thị xung quanh các chợ, hướng dẫn nhân dân vào chợ kinh doanh để đảm bảo an ninh trật tự, mỹ quan đô thị.
Với chợ Mai Pha, phường đã tổ chức thông báo đến toàn thể nhân nhân địa bàn cũng như tổ chức cho các hộ đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, do là chợ mới, không nằm ở trung tâm phường nên đã có khó khăn ban đầu; phường cũng đã thành lập Ban quản lý chợ và rà soát cắm biển chỉ dẫn, tổ chức lực lượng đảm bảo vận hành chợ. Đồng thời, chính quyền địa phương đã có kiến nghị các cấp thẩm quyền để xem xét miễn giảm phí, thuế để các hộ kinh doanh ổn định vì thời gian đầu chắc chắn lượng khách sẽ không nhiều.
Việc miễn giảm phí, thuế là giải pháp tạo "cú hích" ban đầu, song để chợ phát triển bền vững, chính sách hỗ trợ cần đi cùng những giải pháp căn cơ hơn. Đặc biệt là tiếp tục rà soát nhu cầu thực tế của người dân, tổ chức lại ngành hàng theo hướng phù hợp sức mua, tăng cường kết nối với các hộ kinh doanh, đồng thời xử lý hiệu quả các điểm kinh doanh tự phát gây cạnh tranh không bình đẳng với chợ tập trung.
Cùng với đó, chính quyền địa phương chú trọng hơn công tác truyền thông, quảng bá để người dân biết về chợ, biết những ngành hàng đang được kinh doanh và hình thành thói quen mua bán hàng hóa trong chợ, không mua hàng tại các vị trí họp chợ tự phát. Cơ quan chức năng địa phương xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm quy định về trật tự đô thị, an toàn giao thông, lấn chiếm vỉa hè, lòng, lề đường để buôn bán...
Ông Đàm Văn Tùng, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Công ích phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn cho hay, đơn vị đã tích cực vận động các hộ kinh doanh bán hàng ở vỉa hè, điểm bán tự phát để vào chợ; đồng thời tuyên truyền trên loa truyền thanh ở các khối địa bàn phường. Dù tuyên truyền nhiều và phối hợp chặt với các cơ quan đơn vị nhưng các hộ kinh doanh vẫn chần chừ, bà con vẫn chưa vào bán vì sợ không ai mua. Do vậy, Trung tâm sẽ tiếp tục truyên truyền mạnh và sâu bằng nhiều biện pháp như loa lưu động, loa cố định… để các hộ chủ động vào chợ kinh doanh…
Một công trình được đầu tư bằng ngân sách chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đưa vào sử dụng hiệu quả và đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. Với chợ Mai Pha, nếu không sớm có giải pháp đồng bộ, căn cơ hơn thì nguy cơ một công trình trị giá hàng tỷ đồng sẽ bị bỏ không thời gian dài do người dân chưa mặn mà./.
