Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có quy mô dân số lớn với hàng triệu người đang trong độ tuổi lao động, tạo ra nguồn cung nhân lực lớn cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu phát triển, nhất là nhân lực chất lượng cao, nhân lực kỹ thuật và lao động có kỹ năng số và hội nhập quốc tế.
Hiện nay, quy mô dân số ở Phú Thọ là khoảng 4 triệu người với hơn 2,3 triệu lao động, tạo ra nguồn cung nhân lực lớn cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Chất lượng nguồn nhân lực từng bước được nâng lên. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 73,3%, tăng 4% so với năm 2021, trong đó 34,6% có bằng cấp, chứng chỉ, chứng nhận. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cũng được nâng cao về trình độ, với tỷ lệ có trình độ từ đại học trở đạt 82,8%, tăng 13% so với năm 2020. Cơ cấu lao động tiếp tục chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp, tăng lao động trong công nghiệp và dịch vụ. Hệ thống giáo dục, đào tạo và giáo dục nghề nghiệp được quan tâm đổi mới, mạng lưới cơ sở đào tạo từng bước được sắp xếp, nâng cao chất lượng. Nhiều mô hình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp được triển khai, góp phần cung cấp nhân lực cho các ngành sản xuất, dịch vụ đang phát triển. Đây là nền tảng quan trọng để Phú Thọ tận dụng lợi thế về quy mô dân số và lực lượng lao động sau hợp nhất.
Giám đốc Sở Nội vụ Trần Việt Cường thông tin, hiện thị trường lao động của tỉnh vẫn bộc lộ không ít hạn chế. Chất lượng nhân lực chưa có chuyển biến tương xứng với tốc độ phát triển kinh tế; năng suất lao động còn thấp, nhất là tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ chưa đồng đều giữa các địa bàn; kỹ năng nghề, ngoại ngữ, kỹ năng số và kỹ năng mềm của một bộ phận lao động còn hạn chế. Trong khi đó, quá trình phát triển công nghiệp, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa đang làm thay đổi nhanh chóng cơ cấu việc làm cũng như yêu cầu tuyển dụng. Phú Thọ đang hướng tới thu hút các ngành, lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao như điện tử, bán dẫn, tự động hóa, logistics..., nhưng nguồn nhân lực chuyên môn sâu trong một số ngành nghề vẫn thiếu. Khoảng cách giữa yêu cầu của doanh nghiệp với kỹ năng của người lao động vì vậy có nguy cơ ngày càng lớn nếu công tác đào tạo, đào tạo lại không được đổi mới kịp thời.
Một điểm nghẽn khác là sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tại một số nơi chưa chặt chẽ. Công tác dự báo cung - cầu lao động có thời điểm chưa sát thực tế, trong khi một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp còn khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị và đội ngũ nhà giáo chất lượng cao. Công tác hướng nghiệp, phân luồng học sinh chưa đạt kết quả như kỳ vọng; tâm lý coi trọng bằng cấp vẫn tồn tại, khiến việc lựa chọn nghề của một bộ phận thanh niên chưa thực sự phù hợp với năng lực và nhu cầu thị trường.
Phó Bí thư Tỉnh ủy Bùi Văn Quang nêu rõ, trước yêu cầu phát triển mới, Phú Thọ xác định phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, là một trong những khâu đột phá chiến lược. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80-85%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 40-45%; tỷ lệ thất nghiệp khoảng 0,9-1,1%; năng suất lao động tăng bình quân trên 12%/năm. Tỷ trọng đào tạo các ngành STEM đạt 40%, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng trên 55% và kinh tế số chiếm 30% GRDP.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Phú Thọ sẽ đổi mới giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt, liên thông và sát thị trường; tăng cường mối quan hệ Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp được khuyến khích tham gia từ tuyển sinh, xây dựng chương trình, tổ chức thực hành đến tuyển dụng. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng nghề, kỹ năng số, ngoại ngữ, kỹ năng mềm, đạo đức nghề nghiệp và tác phong công nghiệp. Tỉnh phấn đấu đào tạo, bồi dưỡng khoảng 5.000 chuyên gia, kỹ sư, kỹ thuật viên và người có kiến thức, kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo đến năm 2030. Tỉnh xây dựng cơ sở dữ liệu nhân lực thống nhất, chuẩn hóa, liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia; ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phân tích cung - cầu, cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nhân lực. Sàn giao dịch việc làm điện tử và hệ thống thông tin thị trường lao động từng bước được hình thành, tạo kết nối trực tiếp giữa người lao động, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.
Phú Thọ định hướng chuyển từ thu hút các dự án đòi hỏi số lượng lớn lao động sang ưu tiên dự án có hàm lượng khoa học, công nghệ cao, sử dụng nhiều lao động kỹ thuật. Tỉnh nghiên cứu chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và những ngành có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới. Đối với khu vực nông thôn, miền núi, tỉnh chú trọng đào tạo nghề gắn với chuyển đổi sinh kế, thu hồi đất nông nghiệp và phát triển ngành nghề truyền thống; đào tạo thế hệ nông dân mới có khả năng ứng dụng khoa học - công nghệ và thích ứng với kinh tế thị trường./.
