Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, số trạm y tế của tỉnh Gia Lai giảm từ 373 xuống còn 135, trong khi quy mô dân số phục vụ của mỗi trạm tăng gần gấp ba lần. Địa bàn quản lý rộng hơn, khối lượng công việc lớn hơn nhưng toàn tỉnh vẫn thiếu gần 500 nhân lực y tế, tạo áp lực lớn đối với hoạt động của hệ thống y tế cơ sở, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Đối mặt nhiều áp lực sau sắp xếp
Theo UBND tỉnh Gia Lai, mỗi trạm y tế hiện phục vụ trung bình gần 26.900 người, tăng mạnh so với khoảng 9.700 người trước đây. Các trạm y tế không chỉ quản lý địa bàn rộng hơn mà còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ như khám, chữa bệnh ban đầu, phòng, chống dịch, tiêm chủng, quản lý bệnh không lây nhiễm, dân số, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số và quản lý sức khỏe người dân.
Trong khi nhiệm vụ tăng lên, nguồn nhân lực lại chưa đáp ứng được yêu cầu. Toàn tỉnh hiện có 2.346 nhân lực y tế tuyến xã, đạt khoảng 82,6% biên chế được giao, còn thiếu 494 người. Có 112/135 trạm y tế thiếu nhân lực; 31 trạm chỉ có một bác sĩ và 4 trạm chưa có bác sĩ cơ hữu, phải bố trí bác sĩ luân phiên từ tuyến trên hỗ trợ. Toàn ngành cũng đang thiếu khoảng 50% lãnh đạo quản lý; riêng tuyến xã, tỷ lệ thiếu lãnh đạo trạm y tế khoảng 20%.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch, nguồn nhân lực là "điểm nghẽn" lớn nhất của ngành y tế địa phương. Dự kiến đến năm 2030, tỉnh chỉ đạt khoảng 10,5 bác sĩ/vạn dân, thuộc nhóm thấp của cả nước.
Bên cạnh đó, việc giảm số lượng trạm y tế không đồng nghĩa với giảm nhu cầu nhân lực. Sau sắp xếp, mỗi trạm phải quản lý nhiều điểm y tế hơn, dân số đông hơn, địa bàn rộng hơn, đồng thời đảm nhận thêm nhiệm vụ chuyên môn và quản lý nhà nước. Vì vậy, việc xác định định mức nhân lực chỉ dựa trên số lượng trạm y tế như hiện nay không còn phù hợp với thực tiễn.
Không chỉ thiếu nhân lực, cơ sở vật chất của hệ thống y tế cơ sở còn nhiều hạn chế. Hiện có 109/135 trạm y tế chưa đủ phòng chức năng; 116 trạm thiếu trang thiết bị; 120 trạm chưa có thiết bị xét nghiệm và 133 trạm chưa có thiết bị chẩn đoán hình ảnh. Nhiều nơi còn thiếu hạ tầng công nghệ thông tin, nguồn tài chính và điều kiện bảo quản thuốc.
Sau khi trạm y tế chuyển về UBND cấp xã quản lý, nhiều địa phương cũng gặp khó khăn trong tổ chức bộ máy. Phần lớn công chức phụ trách lĩnh vực y tế cấp xã không có chuyên môn y, dược. Nhiều trạm y tế thiếu nhân lực hành chính, kế toán, văn thư. Việc mua sắm thuốc, vật tư, quản lý tài chính và ký hợp đồng khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế vẫn phụ thuộc vào tuyến trên.
Cần cơ chế đặc thù để giữ chân và thu hút nhân lực
Để tháo gỡ những khó khăn này, tỉnh Gia Lai đã xây dựng Đề án phát triển y tế mang tính đặc thù và bố trí nguồn lực triển khai. Đề án định hướng củng cố hệ thống trạm y tế, phát triển mô hình trung tâm y tế đa chức năng, hình thành các bệnh viện vùng tại An Khê, Ayun Pa, Krông Pa, Đức Cơ và Bồng Sơn, đồng thời nâng cao năng lực bệnh viện tuyến tỉnh.
Tỉnh cũng triển khai đồng bộ các giải pháp về thu hút, đào tạo, bồi dưỡng nhân lực; điều động, biệt phái bác sĩ và kỹ thuật viên từ tuyến trên hỗ trợ các trạm y tế; xây dựng lộ trình triển khai mô hình trạm y tế phù hợp với điều kiện thực tế, giao Sở Y tế hướng dẫn chuyên môn và bảo đảm chất lượng hoạt động.
“Mặc dù tỉnh đã ban hành nhiều chính sách thu hút, trong đó hỗ trợ tới 600 triệu đồng đối với bác sĩ về công tác, hỗ trợ tiền thuê nhà, nhà ở xã hội và trợ cấp hằng tháng; đồng thời sử dụng ngân sách địa phương để đào tạo nhân lực y tế, công tác tuyển dụng vẫn gặp nhiều khó khăn do số lượng hồ sơ đăng ký rất ít. Nguyên nhân chủ yếu là tâm lý ngại làm việc ở vùng sâu, vùng xa; nhiều bác sĩ không muốn công tác tại trung tâm y tế, bệnh viện tuyến huyện, trong khi tuyến xã càng khó thu hút nhân lực” - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết.
Những khó khăn của Gia Lai đang rất cần sự tháo gỡ đồng bộ, vì thế, tỉnh kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế tài chính và chính sách đặc thù đối với y tế cơ sở; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực cho các địa phương có địa bàn rộng, nhiều khu vực miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Theo tỉnh Gia Lai, việc tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc về cơ chế, nguồn lực và nhân lực sẽ là điều kiện quan trọng để hệ thống y tế cơ sở hoạt động hiệu quả, đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp./.
