Bà Trần Minh Anh, đại diện Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan, tỉnh Thái Nguyên chia sẻ về hành trình xuất khẩu, kinh nghiệm liên kết cộng đồng và định hướng xây dựng thương hiệu nông sản vùng cao Việt Nam.
Thưa bà, Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan đã đưa miến dong từ một sản phẩm truyền thống của đồng bào địa phương đến thị trường quốc tế như thế nào? Trong quá trình tìm kiếm đối tác, đáp ứng yêu cầu của thị trường và từng bước mở rộng xuất khẩu, đâu là khó khăn lớn nhất và yếu tố nào có tính quyết định đối với thành công của Hợp tác xã?
Miến dong đối với người dân Côn Minh, tỉnh Thái Nguyên không chỉ là một sản phẩm hàng hóa, mà trước hết là một nghề truyền thống, gắn với cây dong riềng và đời sống của đồng bào địa phương.
Khi thành lập Hợp tác xã, chúng tôi xác định một vấn đề rất rõ: nếu chỉ sản xuất theo phương thức truyền thống, sản phẩm rất khó đi xa. Muốn bước vào thị trường lớn thì phải thay đổi cách tổ chức sản xuất nhưng không được đánh mất giá trị truyền thống.
Hợp tác xã bắt đầu từ việc xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với người dân, hướng dẫn kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm; đồng thời đầu tư nhà xưởng, máy móc, kiểm soát quy trình từ củ dong riềng đến tinh bột, tráng miến, sấy và đóng gói. Đến nay, Hợp tác xã đã hình thành vùng nguyên liệu quy mô 70 ha, liên kết với 700 hộ dân, tạo thành chuỗi sản xuất tương đối khép kín.
Bước ngoặt lớn của sản phẩm là khi được trưng bày tại các chương trình xúc tiến thương mại của địa phương, đặc biệt là được Sở Công Thương đưa sang Cộng hòa Séc giới thiệu. Sau khi biết đến sản phẩm, đối tác Séc đã tiến hành kiểm tra chất lượng và nhập khẩu lô hàng đầu tiên với khối lượng 5,3 tấn. Sau đó, Hợp tác xã tiếp tục liên kết với các đối tác xuất khẩu miến dong sang Mỹ, Australia và Hàn Quốc. Tổng lượng xuất khẩu đến nay đạt hơn 40 tấn.
Tuy nhiên, để có được một lô hàng xuất khẩu, chúng tôi phải mất hơn một năm để gửi mẫu kiểm nghiệm, kiểm tra dư lượng, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và các thủ tục xuất nhập khẩu. Đây chính là khó khăn lớn nhất: một sản phẩm truyền thống phải đáp ứng đồng thời những yêu cầu rất cao về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc, bao bì và thủ tục của thị trường quốc tế.
Qua thực tế đó, chúng tôi nhận ra rằng yếu tố quyết định thành công không chỉ là sản phẩm ngon, mà là khả năng biến chất lượng truyền thống thành một quy trình sản xuất có thể kiểm soát và chứng minh được. Miến dong Tài Hoan được công nhận OCOP 5 sao quốc gia từ năm 2021 và được công nhận lại năm 2024. Cùng với các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, hệ thống sản xuất và uy tín thương hiệu, đây đã trở thành những “tấm hộ chiếu” quan trọng giúp sản phẩm tạo dựng niềm tin với đối tác, khách hàng quốc tế.
Từ câu chuyện thực tế của Hợp tác xã Miến dong Tài Hoan, có thể thấy bên cạnh việc đáp ứng yêu cầu thị trường, cách tổ chức sản xuất, liên kết với cộng đồng và phát huy giá trị bản địa cũng góp phần tạo nên sự khác biệt cho sản phẩm. Bà có thể chia sẻ kinh nghiệm tổ chức sản xuất, liên kết với đồng bào địa phương và quảng bá miến dong ra thị trường quốc tế?
Theo chúng tôi, kinh nghiệm quan trọng nhất là không tách sản phẩm khỏi cộng đồng nơi sản phẩm sinh ra.
Hợp tác xã không chỉ mua nguyên liệu của người dân mà cố gắng tổ chức thành một chuỗi: người dân trồng dong, Hợp tác xã hướng dẫn kỹ thuật, ký kết hợp đồng bao tiêu nguyên liệu với giá cụ thể, sau đó chế biến, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm ra thị trường.
Nhờ vậy, giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở một gói miến mà còn quay trở lại vùng nguyên liệu và người dân. Có những hộ có thu nhập khoảng 40 - 50 triệu đồng/năm từ cây dong riềng. Bên cạnh đó, Hợp tác xã tạo công ăn việc làm cho 30 lao động chính và 20 lao động thời vụ.
Điểm khác biệt thứ hai là giá trị của nguyên liệu và điều kiện tự nhiên vùng xã Côn Minh, tỉnh Thái Nguyên. Cây dong riềng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương và đã gắn bó với người dân từ nhiều năm. Vì vậy, chúng tôi không muốn biến miến dong thành một sản phẩm công nghiệp đơn thuần mà muốn phát triển sản phẩm gắn với việc giữ nghề. Hiện nay, địa phương đã được công nhận là Làng nghề truyền thống Miến dong Côn Minh.
Chúng tôi muốn người tiêu dùng quốc tế hiểu rằng đây là sợi miến được tạo ra từ cây dong riềng của vùng núi Việt Bắc, do bàn tay người dân tộc Tày tại địa phương làm ra, kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống với máy móc, công nghệ hiện đại và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
Sợi miến trong, dai, không dễ bở khi nấu chính là một trong những đặc tính được khách hàng đánh giá cao. Quy trình sản xuất hiện nay được kiểm soát chặt chẽ, từ sơ chế, lọc bột đến tráng, sấy và đóng gói.
Đặc biệt, chúng tôi xác định câu chuyện cộng đồng chính là một phần của thương hiệu. Khi một người tiêu dùng ở châu Âu mua một gói miến Tài Hoan, chúng tôi mong muốn họ không chỉ nhìn thấy một sản phẩm thực phẩm, mà còn nhìn thấy phía sau đó là một vùng nguyên liệu, một làng nghề, những người nông dân vùng cao và nỗ lực giữ nghề, tạo sinh kế, nâng giá trị nông sản Việt Nam.
Đó cũng là lý do chúng tôi luôn nói: mỗi gói miến xuất khẩu không chỉ mang một sản phẩm Việt Nam đi xa, mà còn mang theo câu chuyện văn hóa và sinh kế của cộng đồng vùng cao.
Trong thời gian tới, Hợp tác xã có những định hướng gì để mở rộng thị trường và từng bước xây dựng thương hiệu miến dong Tài Hoan tại nước ngoài? Để thực hiện những định hướng đó, Hợp tác xã mong muốn nhận được những hỗ trợ cụ thể nào từ các cơ quan chức năng và các bên có liên quan, thưa bà?
Chúng tôi đánh giá Chương trình GoGlobal là một cơ hội rất phù hợp với hướng phát triển của Tài Hoan, bởi chương trình giai đoạn 2026 - 2030 xác định các lĩnh vực ưu tiên có nông nghiệp, chế biến nông sản, thương mại điện tử, dịch vụ phân phối và xây dựng thương hiệu quốc tế. Đặc biệt, EU, Mỹ, Nhật Bản, Australia là nhóm thị trường giá trị cao, có tiêu chuẩn khắt khe được chương trình xác định là thị trường trọng điểm.
Với Tài Hoan, chúng tôi không đặt mục tiêu đơn giản là bán được nhiều miến hơn. Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng miến dong Tài Hoan trở thành một thương hiệu nông sản vùng cao Việt Nam có chỗ đứng ổn định tại thị trường quốc tế.
Vì vậy, Hợp tác xã mong muốn tận dụng GoGlobal theo bốn hướng. Theo đó, doanh nghiệp mong muốn được hỗ trợ nghiên cứu và lựa chọn thị trường phù hợp, thay vì xuất khẩu theo cách tự phát.
Cùng với đó, kết nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, nhà phân phối và hệ thống bán lẻ nước ngoài. Cổng GoGlobal hiện đã xây dựng hệ thống kết nối doanh nghiệp Việt Nam với nhà phân phối nước ngoài và cơ sở dữ liệu theo thị trường, ngành hàng.
Doanh nghiệp đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, truyền thông số và xây dựng câu chuyện thương hiệu bằng tiếng Anh cũng như ngôn ngữ của từng thị trường.
Đặc biệt, doanh nghiệp mong muốn được hỗ trợ về tiêu chuẩn, kiểm nghiệm, tư vấn pháp lý, bảo hộ sở hữu trí tuệ và thương hiệu tại nước ngoài. Đây cũng là những nội dung được Quyết định 626/QĐ-TTg xác định trong Chương trình GoGlobal.
Chúng tôi kỳ vọng những hỗ trợ này sẽ giúp Hợp tác xã nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường, kết nối được với các đối tác phù hợp và từng bước xây dựng thương hiệu miến dong Tài Hoan ổn định hơn trên thị trường quốc tế.
Trân trọng cảm ơn bà!
