Trao đổi về vấn đề này với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, Đại biểu Quốc hội Cil Bri (Đoàn ĐBHQ tỉnh Lâm Đồng) nhấn mạnh: Muốn phát triển bền vững, bên cạnh đầu tư hạ tầng và kinh tế, việc nâng cao ý thức công dân, trang bị năng lực tự bảo vệ cho thế hệ trẻ buôn làng là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài.
Thưa Đại biểu Cil Bri, là người gắn bó và đại diện cho cử tri vùng đồng bào DTTS tỉnh Lâm Đồng, Đại biểu đánh giá như thế nào về tầm quan trọng cũng như thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên DTTS miền núi hiện nay?
Tôi cho rằng giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên DTTS là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với sự phát triển của mỗi cá nhân mà còn đối với tương lai của cả cộng đồng. Muốn vùng đồng bào DTTS phát triển bền vững, bên cạnh việc đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, chúng ta phải quan tâm trang bị kiến thức pháp luật, nâng cao ý thức công dân và năng lực tự bảo vệ mình cho thế hệ trẻ.
Các em học sinh, sinh viên hôm nay chính là những công dân, người lao động, cán bộ và những nhân tố nòng cốt của buôn làng trong tương lai. Khi hiểu biết pháp luật, các em sẽ biết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, chủ động phòng tránh tệ nạn xã hội, nhận diện những hành vi vi phạm; đồng thời, có thể trở thành cầu nối đưa kiến thức pháp luật đến với gia đình và cộng đồng.
Đối với tỉnh Lâm Đồng, nơi có nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống, công tác này càng có ý nghĩa thiết thực. Bên cạnh những kết quả tích cực từ sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền, ngành giáo dục và các cơ quan chức năng, việc giáo dục pháp luật tại một số địa bàn vùng sâu, vùng xa vẫn đứng trước những khó khăn nhất định. Điều kiện tiếp cận thông tin, hạ tầng viễn thông và khả năng sử dụng tiếng Việt của một bộ phận học sinh chưa đồng đều; trong khi những quan niệm, tập quán tồn tại lâu đời vẫn có thể tác động đến nhận thức, hành vi của các em.
Thực tế tại Lâm Đồng cho thấy, nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động đổi mới cách làm. Chẳng hạn, Trường THCS Tân Thượng, nơi có 92% học sinh là con em đồng bào DTTS, chủ yếu là người K’Ho đã tổ chức các hội thi sân khấu hóa kiến thức pháp luật hằng tháng, gắn với những vấn đề thiết thực như tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; Ngày 7/9/2026, tại Trường THPT Dân tộc nội trú N’Trang Lơng, Công an phường Đông Gia Nghĩa đã phối hợp tổ chức tuyên truyền pháp luật cho 526 cán bộ, giáo viên và học sinh, trong đó chú trọng kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, phòng tránh lừa đảo trực tuyến và phòng, chống ma túy...
Những hoạt động này cho thấy, giáo dục pháp luật sẽ thiết thực hơn khi được tổ chức thường xuyên, phù hợp với môi trường học đường và gắn với những nguy cơ mà học sinh có thể gặp phải trong đời sống. Đơn cử, đối với vấn đề tảo hôn, nếu học sinh chỉ nghe phổ biến quy định pháp luật, chưa hiểu rõ những hệ lụy đối với sức khỏe, việc học tập, cơ hội nghề nghiệp và tương lai của bản thân, kiến thức khó chuyển hóa thành hành động. Tương tự, trong bảo vệ rừng hay sử dụng mạng xã hội, các em cần được hướng dẫn cách ứng xử cụ thể, biết nhận diện rủi ro và lựa chọn hành vi đúng đắn, chứ không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ quy định.
Tôi đánh giá tích cực việc các cơ quan, nhà trường từng bước đa dạng hóa hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề, sân khấu hóa và phiên tòa giả định. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng hiệu quả giáo dục pháp luật không thể chỉ đo bằng số buổi tuyên truyền hay số người tham dự. Điều quan trọng hơn là sau mỗi hoạt động, các em hiểu được gì, nhận thức có chuyển biến ra sao, có biết tự bảo vệ mình và vận dụng pháp luật vào cuộc sống hay không.
Vì vậy, giáo dục pháp luật cho học sinh, sinh viên DTTS phải được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương và cộng đồng. Nội dung cần sát thực tiễn, phương pháp phải phù hợp với từng nhóm đối tượng, đồng thời phát huy vai trò của già làng, trưởng thôn, người có uy tín và các lực lượng nòng cốt tại cơ sở.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp các em biết luật, mà phải giúp các em hiểu luật, tin vào giá trị của pháp luật và tự giác sống, học tập theo pháp luật. Đó cũng là nền tảng để xây dựng thế hệ trẻ DTTS có tri thức, có trách nhiệm, góp phần phát triển quê hương và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Vậy, đâu là những khó khăn, rào cản lớn nhất khi đưa pháp luật đến với thế hệ trẻ người DTTS và cần thay đổi phương pháp tiếp cận như thế nào để đạt hiệu quả thực chất hơn, thưa Đại biểu?
Khó khăn lớn nhất là khoảng cách giữa nội dung pháp luật được truyền đạt với những vấn đề mà các em thực sự gặp phải trong cuộc sống. Nếu chỉ phổ biến điều khoản, quy định theo cách khô cứng, thiếu tình huống thực tế thì rất khó tạo được sự quan tâm và chuyển biến trong nhận thức, hành vi của học sinh.
Bên cạnh đó, rào cản ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận công nghệ và sự tác động của phong tục, tập quán tại một số địa bàn cũng cần được quan tâm. Chúng ta phải biết tôn trọng, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, đồng thời kiên trì vận động thay đổi những tập quán không còn phù hợp, ảnh hưởng đến quyền trẻ em, sức khỏe và tương lai của thế hệ trẻ.
Tôi cho rằng cần đổi mới công tác này theo ba hướng: Tăng cường sân khấu hóa, phiên tòa giả định, video ngắn, trò chơi tình huống và diễn đàn học sinh để các em được trực tiếp tham gia, tự nhận diện vấn đề và rút ra bài học; nghiên cứu xây dựng tài liệu dễ hiểu, có hình ảnh minh họa và sản phẩm song ngữ tại những địa bàn có nhu cầu, phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa của đồng bào; phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, già làng, trưởng thôn, người có uy tín và tổ chức Đoàn, Hội trong giáo dục, vận động thanh thiếu niên.
Tại Lâm Đồng, mô hình “Buôn làng hiểu luật” được ra mắt tại xã Cư Jút ngày 21/8/2026, với sự phối hợp của Phòng An ninh nội địa Công an tỉnh và Công an xã, là một ví dụ điển hình về việc ứng dụng công nghệ số để giúp người dân tiếp cận, tra cứu thông tin pháp luật thuận tiện hơn. Kết hợp với những hình thức tương tác trực tiếp tại trường học, cách làm này gợi mở hướng đưa pháp luật đến gần hơn với đời sống của đồng bào.
Điều quan trọng nhất là phải đánh giá bằng kết quả thực tế: các em có biết nhận diện hành vi vi phạm, phòng tránh những cạm bẫy, bảo vệ bản thân và ứng xử đúng pháp luật hay không. Khi pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu và gắn với lợi ích thiết thân, các em sẽ chủ động tiếp nhận và tự giác thực hiện tốt hơn.
Hiện nay, các vấn đề như tảo hôn, vi phạm quản lý bảo vệ rừng, hay các cạm bẫy trên không gian mạng vẫn là những nỗi lo tại vùng miền núi. Việc giáo dục pháp luật cần tập trung trọng tâm vào những nội dung nào để giải quyết hiệu quả các tình trạng này, thưa Đại biểu?
Giáo dục pháp luật phải tập trung vào những vấn đề thiết thực, tác động trực tiếp đến cuộc sống, sức khỏe, việc học tập và tương lai của học sinh, sinh viên. Trong đó, cần ưu tiên ba nhóm nội dung trọng tâm:
Thứ nhất, phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống: Cần giúp các em hiểu rõ quy định pháp luật về hôn nhân và gia đình, quyền trẻ em, bình đẳng giới; đồng thời, phân tích những hệ lụy đối với sức khỏe, việc học tập, cơ hội nghề nghiệp và chất lượng cuộc sống. Việc tuyên truyền phải đi đôi với vận động cha mẹ, gia đình và người có uy tín, bởi thay đổi nhận thức của cộng đồng là điều kiện quan trọng để tạo chuyển biến bền vững.
Thực tế tại Lâm Đồng cho thấy đây vẫn là vấn đề cần quan tâm. Theo số liệu từ Sở Dân tộc và Tôn giáo (được Báo Lâm Đồng dẫn lại), giai đoạn 2015–2020, tỉnh ghi nhận hơn 1.100 trường hợp tảo hôn và gần 30 cặp hôn nhân cận huyết thống. Đến giai đoạn 2021–2025, số trường hợp tảo hôn giảm còn khoảng 700 (giảm hơn 40% so với giai đoạn trước). Kết quả này là tín hiệu tích cực, nhưng cũng cho thấy cần tiếp tục duy trì tuyên truyền, vận động, nhất là đối với thanh thiếu niên và gia đình ở những địa bàn còn khó khăn.
Thứ hai, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về lâm nghiệp và bảo vệ môi trường: Với đặc thù của Lâm Đồng, rừng có ý nghĩa quan trọng đối với môi trường sinh thái, sinh kế và đời sống của đồng bào. Cơ quan kiểm lâm tỉnh đã lưu ý nguy cơ vi phạm pháp luật lâm nghiệp tại một số khu vực giáp ranh, vùng sâu, vùng xa, đồng thời chú trọng tuyên truyền trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng. Vì vậy, cần giáo dục học sinh tình yêu thiên nhiên, trách nhiệm bảo vệ rừng, nguồn nước và tài nguyên; giúp các em nhận diện hành vi xâm hại rừng, khai thác lâm sản trái phép và biết thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện vi phạm.
Thứ ba, trang bị kỹ năng an toàn trên không gian mạng và phòng, chống tội phạm: Các em cần biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện tin giả, lừa đảo trực tuyến, cảnh giác với lời mời gọi “việc nhẹ, lương cao”, những thủ đoạn dụ dỗ lao động bất hợp pháp và mua bán người. Hoạt động tuyên truyền tại Trường THPT Dân tộc nội trú N’Trang Lơng ngày 7/9/2026 với 526 cán bộ, giáo viên và học sinh tham dự vừa qua là một ví dụ cụ thể cho hướng giáo dục này.
Để những nội dung trên đi vào thực chất, tôi đề nghị nhà trường phối hợp với cơ quan tư pháp, công an, cơ quan quản lý về dân tộc, tổ chức Đoàn và chính quyền địa phương tổ chức các câu lạc bộ pháp luật tuổi trẻ, phiên tòa giả định, diễn đàn đối thoại và hoạt động trải nghiệm phù hợp với từng lứa tuổi.
Mục tiêu cuối cùng không phải làm cho các em sợ pháp luật, mà là giúp các em hiểu pháp luật để biết tự bảo vệ mình, tôn trọng người khác và có trách nhiệm với cộng đồng. Khi một học sinh biết từ chối lời dụ dỗ nguy hiểm, biết lên tiếng trước hành vi xâm hại hoặc chủ động vận động gia đình bảo vệ rừng, đó chính là kết quả thiết thực nhất của công tác giáo dục pháp luật.
Xin trân trọng cảm ơn Đại biểu!