Để hiểu rõ hơn những công tác nghiệp vụ về phòng, chống mua bán người (MBN), phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc phỏng vấn Đại tá Nguyễn Trung Việt, Phó trưởng phòng Phòng chống tội phạm MBN, Cục Phòng chống ma túy và Tội phạm (BTL BĐBP) về việc nâng cao chất lượng đấu tranh chuyên án, chú trọng xác định người tổ chức, chủ mưu, cầm đầu và các mắt xích trung gian thay vì chỉ xử lý đối tượng trực tiếp đưa đón hoặc tuyển mộ nạn nhân.
Xin đồng chí cho biết, hiện nay tội phạm MBN thường có những phương thức, thủ đoạn tiếp cận các nạn nhân để lừa gạt, dụ dỗ như thế nào?
Hiện nay, phương thức hoạt động của tội phạm MBN rất tinh vi, có sự câu kết, móc nối chặt chẽ giữa các đối tượng trong và ngoài nước, hình thành đường dây MBN khép kín, xuyên quốc gia.
Phương thức chủ yếu là: Triệt để lợi dụng sự phát triển của khoa học công nghệ trên các nền tảng mạng xã hội. Chúng không tiếp cận bằng cách gặp gỡ trực tiếp để dụ dỗ, lừa phỉnh, lôi kéo như thời gian trước đây nữa, mà chuyển thành lợi dụng các trang mạng xã hội, (Facebook, Zalo, Telegram, các ứng dụng hẹn hò...) để tiếp cận, lừa gạt, tuyển mộ nạn nhân… Phương thức hoạt động của tội phạm MBN hiện nay nổi lên những thủ đoạn như:
Lợi dụng tâm lý, nhu cầu muốn tìm kiếm việc làm nhanh, thu nhập cao của thanh thiếu niên, sinh viên mới ra trường hoặc người lao động nghèo để chúng đăng tải thông tin tuyển dụng trên mạng xã hội với lời hứa hẹn “việc nhẹ, lương cao”. Sau khi nạn nhân sập bẫy, chúng tổ chức cho xuất cảnh sang các nước lân cận như Lào, Campuchia, Myanmar… rồi ép buộc làm việc trong các cơ sở lừa đảo trực tuyến, ép hoạt động mại dâm, bóc lột lao động…và được bán đi bán lại nhiều lần. Thủ đoạn này đang rất phổ biến hiện nay.
Tội phạm MBN chủ động kết bạn, làm quen qua các ứng dụng hẹn hò, chúng dùng tài khoản giả để lập hình ảnh người thành đạt, phụ nữ trẻ đẹp… để xây dựng tình cảm yêu đương với nạn nhân. Sau khi chiếm được lòng tin, đối tượng rủ rê nạn nhân đi du lịch, làm ăn kinh doanh chung… sau đó lừa nạn nhân đến khu vực biên giới và chuyển giao cho các đường dây MBN.
Đóng giả chuyên gia, môi giới xuất khẩu lao động: Lợi dụng nhu cầu đi làm việc ở các nước như Hàn Quốc, Nhật Bản; các nước châu Âu, châu Mỹ để dựng lên hình ảnh của các “Công ty ma”. Khi nạn nhân đã tin tưởng thì chúng thu tiền đặt cọc, làm giả giấy tờ sau đó đưa nạn nhân ra khu vực biên giới để chuyển giao cho các đường dây MBN.
Lợi dụng tâm lý của phụ nữ ở các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số để môi giới hôn nhân với lời hứa hẹn giúp lấy chồng nước ngoài giàu có để đổi đời.
Lợi dụng hoàn cảnh yếu thế và khó khăn về tài chính như những người vay nợ tín dụng đen, nợ nần, cơ bạc, bệnh hiểm nghèo hoặc trẻ em cơ nhỡ, bỏ học… để giúp đỡ tài chính như cho vay không lãi xuất hoặc giới thiệu công việc để trả nợ để lừa nạn nhân mua bán mô, bộ phận cơ thể người.
Thông qua các nhóm mạng xã hội như “Hội cho nhận con nuôi”, “Gia đình trẻ”, “Mẹ bầu đơn thân” để tiếp cận các phụ nữ mang thai ngoài ý muốn, có hoàn cảnh khó khăn để gạ gẫm, thỏa thuận mua lại thai nhi hoặc tổ chức cho phụ nữ ra nước ngoài đẻ thuê…
Tội phạm MBN đang triệt để tận dụng không gian mạng để thực hiện hành vi của mình, điều đó đặt ra cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm MBN của lực lượng BĐBP như thế nào và BĐBP đã có những giải pháp căn cơ nào, thưa đồng chí?
Tội phạm MBN đang triệt để tận dụng không gian mạng để thực hiện hành vi của mình, điều đó đặt ra cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm MBN của lực lượng BĐBP ngày càng nhiều thách thức, khó khăn, nặng kề hơn.
Vì vây, lực lượng BĐBP càng cần phải quyết tâm, quyết liệt hơn nữa; làm tốt công tác phối hợp với lực lượng Công an các cấp, các lực lượng chức năng của Trug Quốc, Lào, Campuchia tăng cường sử dụng các trang thiết bị điện tử, phương tiện kỹ thuật, công nghệ, nghiệp vụ trong thu thập, củng cố tài liệu, chứng cứ để đấu tranh mạnh mẽ hơn nữa nhằm triệt xóa các đường dây MBN trên các tuyến biên giới.
Những khó khăn đang đặt ra đối với BĐBP là: Thủ đoạn hoạt động của đối tượng hết sức tinh vi, chủ yếu diễn ra trên không gian mạng (tài khoản ảo, hội, nhóm), khả năng thu thập chứng cứ vật chất rất khó khăn “dữ liệu điện tử”. Nạn nhân biết rất ít thông tin về đối tượng (hình ảnh, tên tuổi, nơi đăng ký thường trú…) và thường bị các đối tượng thu giữ, xóa hết thông tin trên điện thoại, thu giữ giấy tờ, hộ chiếu… gây khó khăn trong việc phát hiện, thu thập chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội của các đối tượng.
Do tâm lý mặc cảm, lo sợ bị trả thù, tự ty, bị tổn thương, thiếu thành khẩn trong khai báo nên không cung cấp được thông tin tố giác tội phạm gây khó khăn cho BĐBP trong côg tác đấu tranh.
Do sự việc xảy ra đã lâu, nạn nhân không nhớ các thông tin về đối tượng đã lừa gạt mình; đối tượng thường trốn ở nước ngoài, người chứng kiến, biết việc rất hạn chế, không thể củng cố hồ sơ…. nên việc truy xét làm rõ vụ việc, bắt đối tượng rất khó khăn.
Giải pháp căn cơ của BĐPP tập trung vào việc nâng cao năng lực về công tác nắm tình hình hoạt động của tội phạm MBN, chủ động sử dụng các biện pháp nghiệp vụ nhằm phát hiện, đấu tranh bóc gỡ các đường dây, đối tượng tội phạm MBN; Tổ chức tập huấn, nâng cao kỹ năng sử dụng, khai thác có hiệu quả các trang thiết bị kỹ thuật.
Phối hợp chặt chẽ với Công an, Tổng đài 111… và hợp tác quốc tế với các nước láng giềng (Trung Quốc, Lào, Campuchia), các tổ chức quốc tế: Đại sứ quán Anh, IOM, Tổ chức Trẻ em Rồng Xanh… trong phòng chống MBN. Tập trung vào các hoạt động trao đối thông tin, chia sẻ kinh nghiệm phát hiện, điều tra, bắt giữ, chuyển giao tội phạm MBN. Giải cứu, tiếp nhận và trao trả, chuyển tuyến xuyên quốc gia nạn nhân bị mua bán; tập huấn nâng cao năng lực phòng chống MBN.
Sử dụng đồng bộ lực lượng, phương tiện, áp dụng đồng bộ các biện pháp công tác biên phòng, tăng cường tuần tra, kiểm soát người, phương tiện ra, vào khu vực biên giới, vùng biển, cửa khẩu, kịp thời phát hiện đối tượng hoạt động phạm tội MBN, xuất, nhập cảnh trái phép.
Trung tướng Vũ Trung Kiên, Ủy viên Trung ương Đảng, Tư lệnh Bộ đội Biên phòng trao thưởng cho các lực lượng chức năng có thành tích trong công tác phòng chống mua bán người và ma túy. Ảnh: Viết Tôn
Từ thực tế đấu tranh với tội phạm MBN, đồng chí có cảnh báo như thế nào để mỗi người dân tự nhận diện, tránh trở thành nạn nhân của tội phạm MBN?
Trước hết, mỗi công dân cần nêu cao tinh thần cảnh giác, tự bảo vệ mình và người thân, đặc biệt cần nhận diện.
Luôn cảnh giác, đề phòng người lạ hoặc cả người thân đi làm ăn xa trở về hứa hẹn tìm việc hoặc rủ hợp tác làm ăn. Cảnh giác với những lời hứa hẹn, dụ dỗ tìm việc làm có thu nhập cao trong các nhà máy, cửa hàng, quán bar, giúp việc trong nước, nước ngoài hoặc lấy chồng nước ngoài giàu có.
Từ chối mọi sự giúp đỡ về tiền bạc, lợi ích vật chất của người khác, nhất là từ người lạ mới quen biết. Tìm hiểu thật kỹ về địa danh, địa điểm mà mình định đến và đặc điểm, nhân thân của những người bạn đi cùng mình như thế nào.
Trước khi đi hãy tham khảo ý kiến mọi người và thông báo, nhắn gửi cho gia đình, người thân biết bạn sẽ đi đâu, đi với ai trước khi quyết định đi xa. Thường xuyên tìm hiểu để nâng cao trình độ văn hoá, pháp luật, kỹ năng tự bảo vệ, có thể đảm bảo an toàn cho bản thân và giúp cho người thân khỏi bị mua bán.
Luôn nhớ địa chỉ và số điện thoại tin cậy, Tổng đài 111, có thể là của chính quyền, cơ quan, tổ chức, người thân… để có thể liên hệ giúp đỡ khi cần thiết. Phải tuyên truyền cho những người thân trong gia đình, bạn bè biết và cảnh giác với tội phạm MBN.
Và cuối cùng là mỗi người dân nên “Nghĩ trước, bước sau”, luôn thực hiện Ba không: “Không nghe, không tin và không làm theo” những lời dụ dỗ, hứa hen, lừa gạt của bọn tội phạm để từ đó không vướng vào cạm bẫy, tránh trở thành nạn nhân của bọn tội phạm MBN.
Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!