Đẩy mạnh sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, mở rộng vùng trồng được cấp mã số, ứng dụng công nghệ cao và phát triển chuỗi liên kết đang giúp ngành hàng sầu riêng Lâm Đồng nâng cao giá trị, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và hướng tới phát triển bền vững trên thị trường quốc tế.
Hình thành vùng sản xuất chất lượng cao
Với lợi thế về điều kiện đất đai và khí hậu, Lâm Đồng đang từng bước khẳng định vị thế là vùng sản xuất sầu riêng lớn nhất cả nước với tổng diện tích khoảng 45.300 ha.
Trong bức tranh chung của ngành hàng sầu riêng Lâm Đồng, xã Đạ Tẻh là một trong những vùng sản xuất tiêu biểu. Với lợi thế đất đỏ bazan màu mỡ, khí hậu ôn hòa và nguồn nước dồi dào, khoảng một thập kỷ trở lại đây, nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích sản xuất kém hiệu quả sang trồng sầu riêng, từng bước hình thành vùng chuyên canh tập trung.
Hiện nay, hai giống chủ lực được người dân lựa chọn là Ri6 và Dona (Monthong). Cùng với việc đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm kết hợp bón phân, áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng phân bón hữu cơ và ghi chép nhật ký sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, nhiều vườn sầu riêng đạt năng suất từ 15 - 25 tấn/ha. Với mặt bằng giá những năm gần đây, doanh thu bình quân đạt từ 1 - 2 tỷ đồng/ha, nhiều hộ thu lãi hàng trăm triệu đồng đến trên 1 tỷ đồng mỗi năm, đưa sầu riêng trở thành cây trồng có giá trị kinh tế cao nhất tại địa phương.
Giữa vườn sầu riêng xanh tốt với hệ thống tưới tự động vận hành ổn định, ông Võ Văn Nên (thôn Hương Thanh, xã Đạ Tẻh) chia sẻ, gia đình bắt đầu trồng 1,7 ha sầu riêng Dona từ năm 2017. Đến nay, khi vườn cây bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, năng suất bình quân đạt trên 20 tấn/ha, với giá thu mua tại vườn hiện dao động từ 55.000 - 60.000 đồng/kg, gia đình có doanh thu hơn 1 tỷ đồng/ha.
Không chỉ phát triển ở quy mô hộ gia đình, sản xuất sầu riêng tại Đạ Tẻh đang chuyển mạnh sang mô hình liên kết thông qua hợp tác xã nhằm nâng cao chất lượng, ổn định đầu ra và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Ông Cao Tấn Mãnh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Sầu riêng Hương Thanh, xã Đạ Tẻh cho biết, hợp tác xã hiện có 51 thành viên liên kết sản xuất với khoảng 120 ha sầu riêng Dona, trong đó gần một nửa diện tích được canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP. Khoảng 60% diện tích đang cho thu hoạch với năng suất bình quân khoảng 15 tấn/ha. Toàn bộ sản phẩm sau thu hoạch được doanh nghiệp liên kết bao tiêu để phục vụ tiêu thụ và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.
Theo ông Mãnh, giống Dona phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu địa phương, sinh trưởng khỏe, cho năng suất ổn định nên được nhiều nhà vườn lựa chọn. Khi bước vào thời kỳ kinh doanh từ năm thứ 7 trở đi, nếu chăm sóc đúng quy trình, mỗi cây có thể cho sản lượng từ 150 - 200 kg quả. Để nâng cao hiệu quả sản xuất, hợp tác xã thường xuyên phối hợp với các đơn vị, doanh nghiệp tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho thành viên. Nông dân được hướng dẫn sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình, cập nhật các tiến bộ kỹ thuật mới nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Bà Nguyễn Thị Sen, Phó Phòng Kinh tế xã Đạ Tẻh cho hay, sầu riêng hiện là một trong những cây trồng chủ lực của địa phương với diện tích hơn 1.000 ha, trong đó hơn 500 ha đang cho thu hoạch. Do phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương nên khoảng 10 năm trở lại đây, người dân đã mạnh dạn chuyển đổi diện tích điều và vườn tạp kém hiệu quả sang trồng sầu riêng cho giá trị kinh tế cao. Đến nay, xã Đạ Tẻh có khoảng 250 ha sầu riêng đạt chứng nhận tiêu chuẩn VietGAP, được cấp 10 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 200 ha phục vụ xuất khẩu, chủ yếu sang thị trường Trung Quốc.
Hiện giá thu mua giống Dona dao động khoảng 55.000 - 60.000 đồng/kg, trong khi giống Ri6 ở mức 35.000 - 45.000 đồng/kg, tùy thời điểm. Thời gian tới, địa phương tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, phát triển các vùng trồng tập trung đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Cùng đó, xã phối hợp với các đơn vị chuyên môn tăng cường tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, từng bước ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao. Trong đó, việc sử dụng máy bay không người lái để phun thuốc, bón phân đang được khuyến khích nhằm giảm chi phí lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Nâng sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu
Không chỉ riêng Đạ Tẻh, sầu riêng đang trở thành ngành hàng nông sản chủ lực của tỉnh Lâm Đồng. Theo thống kê của ngành Nông nghiệp, toàn tỉnh hiện có khoảng 45.300 ha sầu riêng tập trung tại các vùng sản xuất tập trung như Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên, Bảo Lâm, Di Linh và nhiều địa phương khác, tạo nên vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ thị trường trong nước và xuất khẩu.
Năm 2026, toàn tỉnh dự kiến phát triển diện tích sầu riêng đạt 45.550 ha với tổng sản lượng trên 310.000 tấn. Hiện có 133 doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia thu mua; 47 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ với 1.678 hộ dân tham gia. Khoảng 85% sản lượng được tiêu thụ dưới dạng quả tươi, 15% còn lại được chế biến thành sản phẩm bóc múi, cấp đông và các sản phẩm khác.
Song song với việc mở rộng vùng nguyên liệu, Lâm Đồng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Hiện toàn tỉnh có khoảng 14.400 ha sầu riêng sản xuất theo hướng ứng dụng công nghệ cao, chiếm 32,5% diện tích toàn tỉnh; hơn 1.015 ha đạt chứng nhận VietGAP. Địa phương đã được cấp 346 mã số vùng trồng với diện tích hơn 13.297 ha cùng 70 mã số cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc phê duyệt phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Hơn 32.800 hộ dân tham gia sản xuất trong các vùng trồng được cấp mã số, tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng chuỗi giá trị ngành hàng sầu riêng.
Theo ngành nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng, định hướng phát triển ngành hàng sầu riêng trong thời gian tới là tập trung nâng cao chất lượng thay vì mở rộng diện tích theo phong trào. Tỉnh tiếp tục hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất, tăng cường quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, hướng dẫn nông dân tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu.
Cùng đó, Lâm Đồng tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất đạt các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hữu cơ; phát triển hệ thống kho lạnh, sơ chế và chế biến sâu; thu hút doanh nghiệp đầu tư vào bảo quản, chế biến nhằm nâng cao giá trị gia tăng, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời điểm thu hoạch tập trung. Đây được xem là giải pháp quan trọng để ngành hàng sầu riêng của địa phương phát triển ổn định, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế./.
