Suốt nhiều năm qua, người dân vùng đệm đã trở thành "cánh tay nối dài" thầm lặng, coi việc giữ rừng như giữ gìn chính hơi thở và nhịp sống của mình, góp phần ngăn chặn nguy cơ xâm hại ngay từ gốc, gìn giữ màu xanh cho quê hương.
Trong những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, lực lượng tuần tra tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập (Đồng Nai) vẫn miệt mài thay nhau trực ca ngày đêm. Suốt nhiều năm qua, người dân vùng đệm đã trở thành "cánh tay nối dài" thầm lặng, coi việc giữ rừng như giữ gìn chính hơi thở và nhịp sống của mình, góp phần ngăn chặn nguy cơ xâm hại ngay từ gốc, gìn giữ màu xanh cho quê hương.
Giữ rừng bằng tâm huyết
Vườn quốc gia Bù Gia Mập có diện tích hơn 25.601 ha; trong đó, rừng đặc dụng khoảng 25.000 ha với hệ sinh thái đa dạng, nhiều loài động thực vật quý hiếm. Đặc biệt, rừng có đường biên giáp với Campuchia dài khoảng 60 km khiến việc quản lý, bảo vệ rừng luôn đối mặt với nhiều thách thức.
Trong điều kiện lực lượng kiểm lâm mỏng, việc huy động sức dân vùng đệm được xem là giải pháp căn cơ, hiệu quả nhất để bảo vệ rừng từ gốc. Qua đó, đến nay Vườn quốc gia Bù Gia Mập đã giao khoán bảo vệ rừng cho 11 cộng đồng thuộc 3 xã vùng đệm: Bù Gia Mập, Đăk Ơ (tỉnh Đồng Nai) và Quảng Trực (tỉnh Lâm Đồng), với hơn 700 hộ dân tham gia bảo vệ hơn 21.000 ha rừng; trong đó, có hơn 100 người thường trực cùng lực lượng kiểm lâm tuần tra, kiểm soát rừng.
Hầu hết cộng đồng giao khoán bảo vệ rừng là người đồng bào dân tộc thiểu số S'tiêng, M'nông. Một chặng đường đi tuần tra bảo vệ của họ bắt đầu từ những vật dụng đơn giản như gạo, mì tôm, mắm, muối đến quần áo, võng… Mỗi hành quân, họ luôn xuyên rừng gần 20 km để tuần tra, bảo vệ rừng và đã trở thành công việc quen thuộc khi đến ca trực.
Anh Điểu Phong cùng các thành viên Tổ giao khoán bảo vệ rừng thôn 3 (xã Đăk Ơ) thường xuyên trải qua những chuyến tuần tra xuyên rừng sâu kéo dài 2-3 ngày đêm. Dẫu đối mặt với muôn vàn vất vả, nhọc nhằn giữa rừng sâu, nhưng với anh Điểu Phong và bà con nơi đây không chỉ là nhiệm vụ mà còn là "sợi dây" gắn bó cuộc sống không thể tách rời thiên nhiên. Anh Điểu Phong chia sẻ: "Có những lúc tôi đi rừng, đi tuần tra nhiều khi mệt mỏi lắm. Tuy nhiên, chúng tôi vì trách nhiệm với quê hương nên luôn tự nhủ phải cố gắng bảo vệ rừng thật tốt, quyết không để rừng bị xâm hại. Tôi mong muốn khu rừng này ngày càng phát triển xanh tốt, để thế hệ mai sau vẫn còn rừng tiếp nối giữ rừng".
Với anh Điểu Phong, giữ rừng bây giờ không chỉ là việc làm mà đã trở thành cái nghiệp và là sứ mệnh thiêng liêng để trả ơn mẹ thiên nhiên. "Mình tự hứa với lòng phải quyết tâm canh giữ, không để rừng bị tàn phá hay lùi xa như thời của thế hệ trước. Bản thân tôi trân quý từng nhành cây, ngọn cỏ nên luôn dồn hết tâm huyết để rừng mãi xanh tươi, cho khí hậu ôn hòa, mát mẻ. Rừng không chỉ là hồn cốt của cha ông để lại, mà hôm nay rừng còn thêm nguồn thu giúp gia đình có cuộc sống bền vững hơn", anh Điểu Phong chia sẻ thêm.
Người dân đốt thực bì ranh giữa vườn điều và rừng. Ảnh: K gửiH/TTXVN
Còn ông Điểu Phùng là một trong những tổ trưởng kỳ cựu của nhóm giao khoán đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp giữ rừng hàng chục năm qua. Bất kể ngày thường hay các dịp lễ, Tết, ông Phùng cùng các thành viên trong nhóm cộng đồng vẫn thay phiên nhau tuần tra, bảo vệ từng khu rừng.
Ông Điểu Phùng, Tổ trưởng Tổ giao khoán bảo vệ rừng thôn 3 (xã Đắk Ơ) cho biết, trước kia, bà con địa phương vẫn còn thói quen săn bắt, khai thác gỗ trái phép, thậm chí là phá rừng làm nương rẫy. Tuy nhiên, sau chính quyền địa phương, Vườn quốc gia Bù Gia Mập kiên trì tuyên truyền và vận động, từ đó nhận thức của các thành viên trong tổ cũng như người dân đã thay đổi rõ rệt. Đặc biệt, từ khi tham gia nhận khoán bảo vệ rừng và có nguồn thu nhập ổn định từ phí dịch vụ môi trường rừng, bà con đã ý thức hơn rất nhiều. Giờ đây, mọi người đều tự nguyện chung tay, quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ từng tấc đất, cánh rừng mà Vườn quốc gia Bù Gia Mập đã tin tưởng giao khoán.
Ông Phạm Tuấn Thực, Cán bộ Hạt kiểm lâm Vườn quốc gia Bù Gia Mập cho biết, với lực lượng kiểm lâm mỏng như hiện nay, nếu chỉ dựa vào quân số của đơn vị thì rất khó để thực hiện trọn vẹn phương châm "bảo vệ rừng tận gốc" trên một diện tích rộng lớn và địa hình phức tạp. Chính vì thế, lực lượng giao khoán từ cộng đồng dân cư vùng đệm đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là nhân tố quyết định sự ổn định của rừng. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân vùng đệm bằng nhiều hình thức linh hoạt; trong đó, hiệu quả nhất vẫn là tổ chức các buổi họp dân trực tiếp tại thôn và duy trì các xe tuyên truyền lưu động xuyên suốt các khu dân cư, giúp ý thức bảo vệ rừng thấm sâu vào đời sống bà con.
Bảo vệ rừng gắn liền với sinh kế
Những năm qua, tỉnh yêu rừng đã thấm sâu trong lòng người dân vùng đệm Vườn quốc gia Bù Gia Mập. Cùng chung nhịp đập yêu rừng ấy, ông Điểu Vơn người dân vùng đệm, một thành viên đầy tâm huyết thuộc cộng đồng giữ rừng thôn Bù Dốt (xã Bù Gia Mập) xem rừng là một phần cuộc sống. Dù việc tuần tra không phải là nguồn thu nhập duy nhất, nhưng số tiền từ dịch vụ môi trường rừng đã trở thành nguồn lực quý giá, giúp gia đình ông trang trải cuộc sống và yên tâm gắn bó với cuộc cuộc giữ rừng xanh.
Ông Điểu Vơn chia sẻ: "Với tôi rừng là nhà, là nguồn sống nên chúng ta phải có trách nhiệm cùng nhau gìn giữ. Dù mỗi chuyến băng rừng, vượt suối có vất vả, nhưng khi thấy những tán cây cổ thụ vẫn vươn cao, tiếng chim còn hót vang, tôi thấy vui lắm. Số tiền hỗ trợ từ dịch vụ môi trường rừng tuy không quá lớn nhưng rất ý nghĩa, giúp gia đình có thêm đồng ra đồng vào trong chi tiêu của gia đình. Bản thân tôi luôn nhắc nhở con cháu rằng, dù khó khăn đến đâu cần phải bảo vệ màu xanh của rừng này đến cùng".
Mã QR trên cây rừng ở vườn quốc gia Bù Gia Mập giúp dễ dàng tra cứu thông tin, bảo vệ và phát triển rừng. Ảnh: Đậu Tất Thành/TTXVN
Theo ông Vương Đức Hòa, Giám đốc Vườn quốc gia Bù Gia Mập, các cộng đồng nhận khoán đóng vai trò then chốt trong việc tổ chức, phân công và trực tiếp quản lý bảo vệ lâm phần được giao. Bà con đã thực hiện rất tốt việc bố trí lực lượng bám chốt, giao nhận ca trực nghiêm túc và triển khai tuần tra rừng kịp thời, hiệu quả. Nhờ đó, toàn bộ diện tích rừng giao khoán luôn được bảo vệ an toàn, không để xảy ra xâm hại.
Bước sang năm 2026, đơn vị tiếp tục ký kết hợp đồng giao khoán với các đơn vị, cộng đồng theo đúng quy định pháp luật. Đồng thời, ườn sẽ tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đôn đốc các cộng đồng thực hiện nghiêm cam kết, không chỉ trong việc bảo vệ rừng mà còn đặc biệt chú trọng công tác phòng cháy chữa cháy rừng, quyết tâm giữ vững màu xanh cho lâm phần đã giao quản lý.
Những năm qua, Vườn quốc gia Bù Gia Mập đã đẩy mạnh vận động người dân các xã vùng đệm cùng tham gia giữ rừng thông qua chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng. Nhờ cơ chế này, đơn vị đã có thêm một "cánh tay nối dài" vô cùng đắc lực. Đó là những người dân trực tiếp ăn ở, sinh hoạt và sát cánh tuần tra cùng lực lượng kiểm lâm tại các chốt canh trực, tạo nên một mạng lưới bảo vệ rừng nghiêm mật và hiệu quả hơn.
Cuộc chiến giữ rừng vẫn đầy cam go trước những thủ đoạn tinh vi của các đối tượng xâm nhập trái phép, nhưng thực tế tại Bù Gia Mập, người dân thực sự trở thành chủ thể những người gác rừng tận tâm. Việc giữ rừng hiện nay không chỉ là thực thi trách nhiệm, mà còn là hành trình gieo mầm hy vọng để màu xanh tự nhiên của rừng mãi là "tài sản" vô giá trao lại cho các thế hệ mai sau./.
