Tháng 4, trên lòng hồ sông Đà (tỉnh Phú Thọ), ngư dân bước vào cao điểm thu hoạch cá ngần, cá bống những đặc sản theo mùa được thị trường ưa chuộng.
Từ sáng sớm, hàng chục thuyền nhỏ đã tỏa đi các khu vực nước trong để thả lưới, kéo vó. Cá ngần thân trắng, mềm, xuất hiện nhiều khi thời tiết ấm lên; trong khi cá bống sống ven bờ, dễ đánh bắt bằng lưới mắt nhỏ. Sau một ngày lao động vất vả, thuyền cập bến với những mẻ cá tươi, được thương lái thu mua ngay tại chỗ. Giá cá ngần dao động từ 150.000 - 200.000 đồng/kg, còn cá bống khoảng 120.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu đáng kể. Chính quyền địa phương khuyến cáo ngư dân khai thác hợp lý, bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững.
Đặc sản theo mùa
Cá ngần, loài đặc sản theo mùa của vùng lòng hồ sông Đà, tỉnh Phú Thọ chỉ xuất hiện nhiều vào khoảng từ tháng 3 - 6 hàng năm, khi nước hồ trong và nhiệt độ ấm lên, nên càng trở nên quý hiếm và có giá trị kinh tế. Từ lâu được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ hương vị thanh mát, giá trị dinh dưỡng cao. Cá có thân nhỏ, màu trắng trong, không xương cứng, thịt mềm, vị ngọt tự nhiên, dễ chế biến thành nhiều món như: Canh chua, chả cá, chiên giòn hay nấu canh rau...
Tại vùng lòng hồ sông Đà, xã Tân Mai (Phú Thọ), anh Bùi Văn Mai ngư dân đã gắn bó hàng chục năm với nghề đánh bắt thủy sản lòng hồ chia sẻ, cá ngần thường sống theo đàn lớn ở tầng nước giữa và gần mặt nước, tập trung ở những khu vực nước lặng, ít dòng chảy. Việc đánh bắt chủ yếu được thực hiện vào sáng sớm hoặc chiều muộn, thời điểm cá nổi lên kiếm ăn. Ngư dân sử dụng các loại lưới mắt nhỏ, vó hoặc chài để thu hoạch. Khi phát hiện đàn cá, người dân nhanh chóng thả lưới, kết hợp quan sát dòng nước để tăng hiệu quả khai thác. Sau khi đánh bắt, cá được đưa về bờ tiêu thụ ngay trong ngày, hoặc phải đóng đông vào các thùng xốp để bảo quản mới giữ độ tươi ngon.
Cá bống, cũng là loại thủy sản đặc trưng của lòng hồ sông Đà được ngư dân đánh bắt quanh năm, trong đó đánh bắt nhiều nhất vào mùa nước nổi (khoảng tháng 7-8 âm lịch). Cá bống có kích thước nhỏ, sống tự nhiên trong môi trường nước sạch, thịt có vị ngọt đậm, ít tanh, giàu dinh dưỡng... Từ cá bống, người dân có thể chế biến nhiều món hấp dẫn như: cá bống kho tiêu, chiên giòn, rim mắm hay nấu canh, phù hợp khẩu vị nhiều vùng miền. Đặc biệt, cá bống lòng hồ sông Đà thường có độ chắc thịt cao hơn so với cá nuôi, tạo nên giá trị riêng cho sản phẩm địa phương.
Anh Lương Văn Duy, xã Đà Bắc (Phú Thọ) cho biết, cá bống thường sinh sống ở khu vực ven bờ, nơi có nhiều đá, rong và thủy sinh, thuận lợi cho việc trú ẩn và kiếm ăn. Thời điểm đánh bắt hiệu quả là sáng sớm hoặc chiều tối, khi cá hoạt động mạnh. Ngư dân chủ yếu sử dụng lưới mắt nhỏ, đăng, đó hoặc chài để khai thác. Một số hộ còn kết hợp đặt bẫy ở các khe đá, bãi cạn để tăng sản lượng. Sau khi thu hoạch, cá được phân loại, bảo quản tươi và tiêu thụ ngay trong ngày hoặc sơ chế để vận chuyển đi các địa phương khác.
Mỗi buổi chiều muộn, tại bến cảng Bích Hạ, phường Tân Hòa (Phú Thọ) từng chuyến thuyền lũ lượt về bến, hoạt động thu mua cá ngần, cá bống diễn ra nhộn nhịp. Các tiểu thương đã có mặt chờ để thu mua. Cá được phân loại ngay trên thuyền, cân bán trực tiếp, bảo đảm độ tươi ngon.
Anh Bùi Văn Long, tiểu thương tại chợ Phương Lâm, phường Hòa Bình cho biết, cá ngần trắng trong, mềm; cá bống chắc thịt, được các đầu mối ưa chuộng nên tiêu thụ nhanh. Sau khi thu mua, chúng tôi nhanh chóng vận chuyển về chợ, giao cho nhà hàng, quán ăn trong và ngoài tỉnh.
Bảo tồn, đánh bắt nguồn cá bền vững
Hồ thủy điện Hòa Bình có diện tích mặt nước hơn 16.000 ha, dung tích chứa trên 9 tỷ m3 và diện tích mặt hồ khoảng 8.900 ha. Đặc biệt, nơi đây có môi trường trong sạch để phát triển nuôi cá lồng với giá trị kinh tế cao. Nhờ đó, những năm gần đây, sản phẩm cá sông Đà ngày càng có uy tín trên thị trường và hướng tới xuất khẩu.
Thời gian qua, ngành nông nghiệp tỉnh Phú Thọ đã xây dựng các đề án để khu vực lòng hồ sông Đà dần trở thành thủ phủ cá tôm sông Đà, thúc đẩy phát triển ngành thủy sản gắn liền với du lịch sinh thái vùng hồ sông Đà. Xây dựng nhiều sản phẩm cá lồng đạt tiêu chuẩn Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP); tập trung tuyên truyền, hướng dẫn các chủ thể tuân thủ đúng quy định của pháp luật về sản xuất theo tiêu chuẩn, quy chuẩn; điều kiện an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường; sử dụng bao bì, nhãn hiệu đúng quy định. Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với đơn vị tư vấn, các địa phương và cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, hướng đến xuất khẩu cá sông Đà sang các thị trường khó tính.
Trong đó, nhằm gìn giữ và khai thác hiệu quả nguồn lợi cá ngần, cá bống, các cấp chính quyền và người dân các phường, xã khu vực lòng hồ sông Đà đang đẩy mạnh nhiều giải pháp theo hướng bền vững. Các cơ quan chức năng thường xuyên kiểm tra, kiểm soát hoạt động khai thác trên hồ, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời hướng dẫn ngư dân áp dụng phương thức đánh bắt phù hợp, bảo đảm tái tạo nguồn lợi thủy sản. Bên cạnh đó, việc thả giống tái tạo nguồn lợi được triển khai định kỳ, góp phần phục hồi hệ sinh thái và duy trì sản lượng ổn định.
Ngư dân địa phương cũng chủ động điều chỉnh thời gian, ngư cụ khai thác hợp lý, vừa bảo đảm sinh kế, vừa bảo vệ nguồn lợi lâu dài. Việc phát triển chuỗi tiêu thụ gắn với truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị sản phẩm cá ngần, cá bống cũng được chú trọng. Những giải pháp đồng bộ đang góp phần giữ gìn đặc sản vùng lòng hồ sông Đà, hướng tới phát triển kinh tế thủy sản bền vững.
Ông Lê Quang Huân, Chủ tịch UBND xã Tân Hòa (Phú Thọ) cho biết, địa phương đang triển khai đồng bộ các biện pháp bảo tồn nguồn lợi thủy sản, trong đó có cá ngần, cá bống. Công tác tuyên truyền được tăng cường, vận động ngư dân không sử dụng ngư cụ tận diệt, tuân thủ quy định về mùa vụ khai thác. Lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra, xử lý vi phạm; đồng thời tổ chức thả giống tái tạo nguồn lợi. Nhờ đó, nguồn cá từng bước được phục hồi, góp phần tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương./.
