Nhân rộng mô hình vườn rau sạch, hàng rào xanh ở các xã biên giới

Bài và ảnh: Bích Huệ/TTXVN

28/01/2026 14:08

Nghệ An đang tích cực triển khai và nhân rộng mô hình “Vườn rau sạch, hàng rào xanh” tại các xã vùng biên giới, đặc biệt khó khăn. Khởi đầu từ xã Châu Khê (tỉnh Nghệ An), phong trào này không chỉ giải quyết bài toán an ninh thực phẩm tại chỗ, cải thiện thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số, mà còn là bước đệm quan trọng để xây dựng cảnh quan nông thôn mới, hướng tới phát triển du lịch cộng đồng bền vững trên toàn tỉnh.

Bà Hà Thị Hải, bản Chôm Lôm, xã Châu Khê (Nghệ An) chăm sóc vườn rau.

Hiệu quả từ chủ trương đúng

Tại xã vùng biên Châu Khê, chỉ sau hơn một tháng phát động, phong trào “Vườn rau sạch, hàng rào xanh” đã tạo nên một diện mạo hoàn toàn mới. Những mảnh vườn trước đây bỏ trống hoặc trồng cây tự phát nay đã được phủ xanh bởi các loại rau màu ngắn ngày, đem lại hiệu quả kinh tế trực tiếp cho người dân.

Gia đình bà Hà Thị Hải tại bản Chôm Lôm là một minh chứng điển hình. Trên mảnh vườn nhỏ kề bên ngôi nhà sàn cổ, vợ chồng bà canh tác đa dạng các loại rau cải, rau mùi, rau cúc, đậu, su hào và bắp cải. Bà Hải cho biết, nguồn rau trồng ra không chỉ đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực phẩm sạch cho gia đình 5 người, mà còn dư thừa để biếu tặng hàng xóm và bán ra thị trường.

Thông qua mạng xã hội, các con của bà đã kết nối, đưa sản phẩm rau sạch từ bản ra trung tâm xã Con Cuông tiêu thụ. Với chất lượng đảm bảo, rau sạch ở bản Chôm Lôm luôn trong tình trạng “cháy hàng”, cung không đủ cầu. Điều này cho thấy tư duy sản xuất của đồng bào đã có sự chuyển biến mạnh mẽ, từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa quy mô nhỏ.

Chăm sóc vườn rau mô hình “Vườn rau sạch, hàng rào xanh” tại các xã miền núi Nghệ An.

Việc triển khai mô hình vườn rau sạch tại các bản làng miền núi như Chôm Lôm giúp người dân nơi đây chủ động nguồn thực phẩm sạch. Do địa hình bị chia cắt bởi sông Lam, mỗi khi mùa lũ về, bản Chôm Lôm thường xuyên rơi vào tình trạng cô lập. Cơn lũ lịch sử cách đây vài tháng đã khiến ruộng vườn hư hại, người dân lâm vào cảnh thiếu hụt lương thực, phải vất vả vượt sông để mua nhu yếu phẩm.

Trước thực tế đó, đầu tháng 11/2025, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Châu Khê đã phát động phong trào trồng rau sạch. Ông Nguyễn Quốc Đại, Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Châu Khê chia sẻ, trước đây người dân địa phương có thói quen đi mua rau bên ngoài với giá đắt đỏ mà chất lượng không đảm bảo. Việc thay đổi thói quen này đã giúp bà con trong xã tiết kiệm chi phí sinh hoạt, đảm bảo sức khỏe.

Từ một vài hộ làm nhỏ lẻ ban đầu, đến nay đã có hàng trăm hộ dân tại xã Châu Khê đồng loạt triển khai mô hình này, trở thành phong trào có sức lan tỏa rộng khắp.

Việc triển khai mô hình vườn rau sạch tại các bản làng miền núi như Chôm Lôm, xã Châu Khê đã giúp người dân chủ động nguồn thực phẩm sạch.

Song song với vườn rau sạch, mô hình “hàng rào xanh” bằng cây mận hảo cũng đang được nhân rộng tại xã. Đây là loại cây có sức sống mãnh liệt, chịu được thời tiết khắc nghiệt, lá xanh quanh năm và không bị gia súc phá hoại.

Ủy ban MTTQ xã Châu Khê đã hỗ trợ hơn 3.000 cây giống cho các thôn, bản để thay thế các hàng rào quanh nhà dân. Việc cắt tỉa, tạo hình các hàng rào xanh không chỉ làm đẹp không gian sống, mà còn tạo nên nét đặc trưng cho các bản làng người Thái cổ nơi đây.

Theo lãnh đạo xã Châu Khê, đây là bước đi đầu tiên trong chiến lược xây dựng nông thôn “Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp”. Với tiềm năng về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa dân tộc, việc xây dựng các bản làng xanh mát là yếu tố then chốt để thu hút du khách tham quan, trải nghiệm du lịch cộng đồng trong tương lai gần.

Hướng đi hiệu quả phát triển du lịch

Mô hình vườn rau xanh sạch, trái chín tự nhiên tại xã Tương Dương (Nghệ An).

Từ thành công tại xã Châu Khê, mô hình “Vườn rau sạch, hàng rào xanh” được đánh giá là hướng đi hiệu quả cho các xã miền núi phía Tây Nghệ An như Tương Dương, Mường Lống, Quế Phong, Quỳ Châu… Đây là những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo còn cao, điều kiện canh tác khắc nghiệt.

Tại xã Tương Dương, mô hình này được lồng ghép linh hoạt với chương trình cải tạo vườn tạp. Thay vì để đất trống, đồi trọc hay trồng cây lâu năm hiệu quả thấp, chính quyền địa phương vận động người dân quy hoạch lại diện tích quanh nhà và vườn để trồng các loại rau bản địa như rau dớn, cải ngồng, cà chua múi hay các loại gia vị.

Mô hình rau sạch, an toàn "4 không" (không thuốc trừ sâu, không phân bón hóa học, không thuốc diệt cỏ, không chất bảo quản) tại bản Phòng, xã Tương Dương được canh tác theo hướng hữu cơ, mang lại sản phẩm chất lượng, được người tiêu dùng ưa chuộng.

Bà Lương Vân Anh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tương Dương cho biết: Từ tiềm năng sẵn có với nhiều bản làng Thái cổ, người dân thân thiện, mến khách, với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, vườn rau xanh sạch, trái chín tự nhiên…, xã Tương Dương đang hướng đến xây dựng mô hình du lịch cộng đồng, thu hút nhiều du khách về tham quan, trải nghiệm.

Ủy ban MTTQ xã Châu Khê đã hỗ trợ hơn 3.000 cây giống cho các thôn bản để thay thế các hàng rào bê tông cứng nhắc, hoặc hàng rào tạm bợ thành hàng rào bằng cây mận hảo xanh mướt.

Việc nhân rộng mô hình tại các huyện miền núi phía Tây Nghệ An mang lại ý nghĩa kép: vừa đảm bảo an toàn thực phẩm, vừa bảo tồn nguồn gen các loại rau rừng quý hiếm. Tại các bản, làng người Mông ở xã Mường Lống, nơi độ cao lớn và sương muối thường xuyên xuất hiện, mô hình "hàng rào xanh" bằng cây mận hảo không chỉ có tác dụng chắn gió, giữ đất, mà còn tạo nên khung cảnh thơ mộng, thu hút khách du lịch khám phá văn hóa vùng cao. Đây là yếu tố then chốt để các xã vùng sâu, vùng xa xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, biến khó khăn của địa hình thành lợi thế cạnh tranh trong phát triển du lịch cộng đồng.

Để mô hình thực sự bền vững khi nhân rộng, các địa phương đã chú trọng vào vai trò "cầm tay chỉ việc" của các tổ chức đoàn thể. Hội Phụ nữ, Hội Nông dân và Đoàn Thanh niên tại các xã biên giới đóng vai trò chủ đạo trong việc hướng dẫn người dân kỹ thuật ủ phân hữu cơ, cách chăm sóc rau không dùng hóa chất, nhằm đảm bảo đúng tiêu chí "sạch". Việc kết nối tiêu thụ rau xanh cũng được đẩy mạnh thông qua hệ thống bếp ăn bán trú của các trường học trên địa bàn và các cửa hàng nông sản sạch trong tỉnh.

Các bản làng "hàng rào xanh" tại xã Châu Khê (Nghệ An).

Ông Nguyễn Đình Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An cho biết, mô hình "Vườn rau sạch, hàng rào xanh” không chỉ dừng lại ở một phong trào ngắn hạn mà đã trở thành một cuộc "cách mạng" về tư duy sản xuất cho đồng bào miền núi Nghệ An. Những hàng rào xanh mướt và những vườn rau trĩu quả không chỉ làm thay đổi diện mạo bản làng, mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới vùng biên cương ngày càng khởi sắc.

Để nhân rộng mô hình này, các cấp chính quyền và đoàn thể ở Nghệ An đã và đang chủ động nguồn giống (như cây mận hảo, hạt giống rau) để hỗ trợ ban đầu cho các hộ dân. Trong quá trình thực hiện, chính quyền các cấp phát huy vai trò già làng, trưởng bản, người uy tín để vận động nhân dân thay đổi tư duy sản xuất; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm rau sạch trên mạng xã hội để tăng thu nhập cho người dân; đưa mô hình vào nội dung xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số./.