Nói không với linh vật ngoại lai (Bài 2)

Nói không với linh vật ngoại lai (Bài 2)
 Bài 2: Đòn bẩy đưa linh vật thuần Việt đến gần hơn với cộng đồng

Tạo sự đồng thuận trong xã hội 

Sau khi văn bản chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ra đời, các hoạt động tuyên truyền về việc không sử dụng biểu tượng, linh vật ngoại lai đã được tổ chức với tần xuất dày đặc. 

Ngay từ cuối năm 2014, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam liên tục tổ chức triển lãm "Hình tượng sư tử và nghê trong nghệ thuật điêu khắc cổ Việt Nam" ở Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Đắc Lắk, Thái Nguyên... Tháng 10/2015, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đã có triển lãm chuyên đề "Linh vật Việt Nam", trong đó trưng bày tượng các linh vật rồng, nghê, sư tử... Cuối tháng 11/2016, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Nhóm Đình làng Việt tổ chức Triển lãm linh vật Việt, tại Bảo tàng Hà Nội. Đặc biệt, năm 2015, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng tổ chức cuộc thi mẫu linh vật. Tháng 11/2016, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức cuộc thi và triển lãm "Tác phẩm điêu khắc, biểu tượng kiến trúc đặt trước các trụ sở, tòa nhà, khu đô thị, công viên, nơi công cộng" thu hút đông đảo nhà điêu khắc tham gia. 
 
Sư tử đá (thế kỷ 11) ở chùa Bà Tâm (Hà Nội). Ảnh:vietnam.vnanet.vn
Sư tử đá (thế kỷ 11) ở chùa Bà Tâm (Hà Nội). Ảnh:vietnam.vnanet.vn 

Các cuộc thi, triển lãm đã góp phần tuyên truyền về sản phẩm, biểu tượng, linh vật thuần Việt; tìm ra giải pháp thay thế các tượng linh vật, tượng ngoại lai ở nơi công sở, công cộng, tại các công viên, đường phố; kích thích sự sáng tạo của các nhà điêu khắc gắn với môi trường thẩm mỹ tại các đô thị. Những hoạt động này đã được công chúng đón nhận, tạo hiệu quả tuyên truyền về văn hóa truyền thống, đặc biệt là thế hệ trẻ. 

Ngoài những hoạt động trên, nhiều đơn vị, tổ chức, cá nhân đã tiến hành quảng bá văn hóa, biểu tượng, sản phẩm, linh vật truyền thống của Việt Nam như: Công ty điêu khắc Liên Vũ và Hội quán Di sản, Gỗ Giang, Bảo tàng Gốm sứ Hà Nội, em Nguyễn Trí Quang… và nhiều nghệ sỹ, nghệ nhân đã tiến hành số hóa, phục chế một số mẫu tượng linh vật truyền thống, 

Ở Bắc Ninh, Bắc Giang, Thanh Hóa, Nam Định, Đà Nẵng… những nơi có nhiều làng nghề truyền thống, nghệ nhân mộc, đá, đồng cũng đã hưởng ứng tạo tác linh vật nghê, sư tử… đồ thờ theo phong cách nghệ thuật truyền thống. Các sản phẩm đã, đang được khách hàng đón nhận. 

Ghi nhận của bà Trần Thị Thu Đông, Phó Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, sau 3 năm thực hiện, đến nay công văn số 2662 đã được sự đồng thuận cao trong xã hội, sự chuyển biến mạnh mẽ trong công tác bảo tồn phát huy di sản văn hóa, ý thức cộng đồng trong việc sử dụng sản phẩm văn hóa được đẩy mạnh. Nhiều di tích, công sở, nhà dân đã tự động tự di dời linh vật, biểu tượng không phù hợp. Việc sử dụng, trưng bày, sản xuất, cung tiến các biểu tượng, linh vật đã được mọi người nhìn nhận lại một cách cẩn trọng, nghiêm túc, khoa học. Những vấn đề liên quan tới kiến thức về lịch sử, văn hóa, thẩm mỹ, vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị di săn văn hóa dân tộc trong giai đoạn giao lưu và hội nhập quốc tế đã được toàn xã hội quan tâm. 

Để linh vật thuần Việt thực sự đến với cộng đồng 

Phó Giám đốc Sở Văn hóa tỉnh Nguyễn Cao Tấn chia sẻ: Tỉnh Ninh Bình đã triển khai đồng bộ các biện pháp tuyên truyền người dân hạn chế sử dụng các biểu tượng, sản phẩm, linh vật có yếu tố ngoại lại trong sinh hoạt văn hóa tâm linh, các nơi thờ tự, đặc biệt là tại các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn. Song song với việc ban hành các văn bản quản lý nhà nước, Ninh Bình đã tăng cường hoạt động tuyên truyền, vận động, kiểm tra, giám sát việc thực hiện các nội dung công văn 2662 để linh vật Việt trở nên gần gũi hơn với người dân. Kết quả là, sau 3 năm, Ninh Bình đã đưa 10 sư tử đá ngoại lai ra khỏi di tích Cố đô Hoa Lư, chùa Nhất Trụ huyện Hoa Lư và đền Đức thánh Nguyễn huyện Gia Viễn. Sau khi các linh vật được di dời  khỏi di tích lớn,  tại các di tích nhỏ và một số hộ gia đình cũng từng bước đưa ra khỏi di tích, nơi thờ tự, khu vực trưng bày. Đặc biệt, trào lưu sử dụng sư tử đá để trang trí nội, ngoại thất ở các gia đình, trụ sở công ty, nơi làm việc… gần như không còn. 
 
Hình ảnh cửa Hiển Nhơn trong Hoàng Thành Huế với 2 con nghê đá chầu trước cửa. Ảnh:vietnam.vnanet.vn
Hình ảnh cửa Hiển Nhơn trong Hoàng Thành Huế với 2 con nghê đá chầu trước cửa. Ảnh:vietnam.vnanet.vn 

Ở làng đá Ninh Vân, dễ dàng nhận thấy hoạt động sản xuất, chế tác linh vật theo mẫu ngoại lai giảm rõ rệt, lượng khách hàng đặt mua linh vật loại này rất hiếm hoi, thay vào đó, một số linh vật truyền thống đang được các nghệ nhân nghiên cứu, chế tác và bắt đầu tìm được thị trường tiêu thụ. Đây chính là những chuyển biến căn bản trong tư duy của người dân về việc sử dụng linh vật, cho thấy hiệu quả của truyền thông và sự vào cuộc đồng bộ của các ngành, các cấp để thay đổi thói quen, định hướng thẩm mỹ cho nhân dân hướng đến các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. 

Sau nhiều năm nghiên cứu về linh vật Việt, Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế chỉ ra rằng: Linh vật không chỉ mang tính biểu tượng linh thiêng mà nó còn gắn kết và chia sẻ của cộng đồng. Việc xem nhẹ linh vật trong đời sống văn hóa Việt Nam đã từng xảy ra trong một thời gian dài dẫn đến sự khủng hoảng nhận diện văn hóa của người Việt hiện nay. Để linh vật thực sự đến với cộng đồng, nên có nhiều hơn nữa những sản phẩm thiết kế đồ gia dụng, hàng lưu niệm mang hình hài linh vật; đặc biệt, không thể thiếu được những công trình điêu khắc công cộng sử dụng hình tượng linh vật Việt Nam.               

Một trong những đơn vị đi đầu trong hoạt động nghiên cứu, sản xuất linh vật thuần Việt tại Ninh Bình là Công ty Vạn Bảo Ngọc. Đây là doanh nghiệp kinh doanh đa ngành, nghề, và tích cực hưởng ứng công văn 2662. Nhà điêu khắc Phạm Bá Ngọc - Giám đốc Công ty đã tìm tòi khai thác các giá trị mỹ thuật truyền thống của Ninh Bình để tạo ra linh vật, sản phẩm như nghê, rồng, tiền đồng… phục vụ khách du lịch, đáp ứng nhu cầu sản phẩm quà tặng của địa phương... 

Ông Phạm Bá Ngọc cho biết: Những năm gần đây, Công ty Vạn Bảo Ngọc đã tập trung đào tạo lao động chuyên sâu; tập hợp tài liệu liên quan đến di sản thuần Việt; đầu tư thêm máy móc, thiết bị để phát triển hoạt động sản xuất; tiến hành quảng bá theo nhiều hình thức... Riêng trong việc quảng bá, để có thêm nhiều người biết đến linh vật thuần Việt, Công ty có sáng kiến tặng linh vật, biểu tượng thuần Việt cho khách khi đến đặt hàng hay tham gia các sự kiện công ty tổ chức. Trong tháng 12 tới, một triển lãm gồm gần trăm mẫu linh vật Việt sẽ diễn ra tại Hà Nội... 

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đặng Thị Bích Liên đã trực tiếp  kiểm tra ở nhiều cơ sở thừa tự tại các tỉnh phía Bắc từ Thanh Hóa trở ra. Tại những nơi này, tượng sư tử đá, tỳ hưu ngoại lai đã dần được người dân loại bỏ ra khỏi không gian trưng bày, thay vào đó là tượng nghê, linh vật truyền thống. Tuy nhiên theo Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên, vẫn còn không ít tượng sư tử đá, tỳ hưu được bày ở công sở, trong không gian công cộng. 

Để linh vật thuần Việt thực được cộng đồng biết đến và yêu mến, nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Bình cho rằng: Cùng với tuyên truyền vận động người dân nâng cao ý thức trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, không sử dụng các sản phẩm, biểu tượng, linh vật ngoại lai, không phù hợp với thuần phong mỹ tục Việt Nam; các cơ quan chức năng  cần nhanh chóng xuất bản ấn phẩm giới thiệu về nghệ thuật điêu khắc, trang trí, biểu tượng truyền thống của Việt Nam dưới dạng sách cẩm nang hình ảnh, bản vẽ. Mặt khác, cần thường xuyên tổ chức tập huấn tại các làng nghề thủ công, cho nghệ nhân, cán bộ quản lý văn hóa ở các cấp với nội dung về văn hóa, mỹ thuât truyền thống. Đối với các di tích đình, đền, chùa, các cơ sở thờ tự, công tác tuyên truyền cần được thực hiện lồng ghép tại các buổi lễ, sự kiện văn hóa tâm linh... . 
Mỹ Bình 
TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm. 

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.