Vùng đất Mai Châu (Hòa Bình cũ) nay là tỉnh Phú Thọ từ lâu đã nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, khí hậu trong lành cùng không gian văn hóa độc đáo của đồng bào người Thái. Sau sáp nhập, chính quyền xã Mai Châu đang từng bước định hình phát triển không gian du lịch cộng đồng mới song hành với bảo tồn bản sắc văn hóa bền vững, đưa Mai Châu trở thành điểm đến hàng đầu trên bản đồ du lịch cộng đồng miền núi phía bắc.
Mai Châu - điểm du lịch đầy cảm hứng
Xã Mai Châu, tỉnh Phú Thọ hình thành trên cơ sở sáp nhập thị trấn Mai Châu, xã Nà Phòn, xã Tòng Đậu, xã Thành Sơn với diện tích hơn 147 km², dân số gần 18.500 người, trong đó trên 90% là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Thái và người Mường. Với đặc điểm địa hình thung lũng rộng lớn được ôm trọn bởi những dãy núi trùng điệp, xã Mai Châu sở hữu khí hậu mát lành, cảnh quan hoang sơ, rất phù hợp với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.
Những nếp nhà sàn mái cong, nghề dệt thổ cẩm, các điệu múa xòe, lễ hội cơm mới hay những món ăn dân tộc như xôi nếp, thịt nướng mắc khén… đã trở thành “vốn quý” để Mai Châu tạo dấu ấn với du khách.
Nhắc đến vùng đất Mai Châu, du khách sẽ nghĩ đến bản Lác, đây là bản du lịch văn hóa nổi tiếng của dân tộc Thái, được du khách trong và ngoài nước đặc biệt yêu thích. Bản Lác đã có tuổi đời hơn 700 năm và đón các đoàn khách ngoại giao quốc tế đến Việt Nam từ những năm 60 của thế kỷ trước. Hiện nay, người dân trong bản vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn những nét văn hóa, phong tục tập quán của dân tộc mình. Cảnh sắc núi, đồi và đồng ruộng tươi đẹp đã tạo nên sức hút lớn của Bản Lác với du khách và là một “điểm sáng” trên bản đồ du lịch Việt Nam.
So với bản Lác thì bản Văn mang vẻ bình yên trầm mặc hơn, các dãy nhà sàn được thiết kế và xây dựng mang đậm kiến trúc của người Thái. Bản Văn có không gian rộng, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, người dân hiền hậu mến khách.
Bản Pom Coọng cũng là một trong những điểm đến hấp dẫn nhờ giữ được nét đẹp giản dị, mộc mạc của vùng quê yên bình. Cái tên của bản có ý nghĩa rất hay, từ ”Pom” trong tiếng Thái là quả đồi, còn ”Coọng” nghĩa là cái trống, nên từ Pom Coọng có nghĩa là bản làng có những quả đồi nằm bên trên một cái trống lớn. Bản Pom Cọong nằm giữa những cánh đồng lúa, xen lẫn với núi đồi tạo nên bức tranh thiên nhiên tươi đẹp.
Chị Tú Anh (Hà Nội) chia sẻ: Cuộc sống nơi bản Pom Coọng hiện lên bình yên cùng tình cảm nồng hậu, mến khách của người dân tạo nên sức lôi cuốn đặc biệt đối với bất cứ ai đã từng ghé qua nơi đây. Đối với tôi và gia đình thì đây là một chuyến đi trải nghiệm với nhiều kỷ niệm đẹp và đáng giá, bởi bản Pom Cọong là sự hòa quyện hoàn hảo giữa khung cảnh thiên nhiên, mây núi và con người. Những cụm bản làng nhỏ xinh với kiến trúc nhà sàn, văn hóa, ẩm thực độc đáo của dân tộc Thái bên những cánh đồng lúa nếp nương thực sự ấn tượng".Du khách đến Mai Châu được khám phá không gian sinh hoạt của người Thái bản địa, trải nghiệm văn hóa làng nghề dệt truyền thống, thổ cẩm, đan lát; thưởng thức ẩm thực địa phương với các món ăn hấp dẫn như: Cá suối nướng, thịt lợn rừng xiên nướng rau sắng, măng đắng, xôi nếp nương Mai Châu, ong rừng xào măng, cá dầm xanh…
Bảo tồn bản sắc Thái - “linh hồn” giữ chân du khách
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng tại Mai Châu đã có bước phát triển vượt bậc khi ngày càng có nhiều du khách yêu mến vùng đất này. Tuy nhiên cộng đồng người Thái vẫn giữ được những giá trị văn hóa cốt lõi. Nhiều homestay tuân thủ kiến trúc nhà sàn truyền thống; các món ăn bản địa được chế biến đúng cách; nghề dệt thổ cẩm vẫn được gìn giữ qua bàn tay khéo léo của các bà, các chị.
Những buổi tối, các bản du lịch cộng đồng rực sáng ánh lửa trại và tiếng chiêng. Du khách được hòa mình vào điệu xòe đoàn kết, nghe các nghệ nhân hát dân ca, kể chuyện bản mường, tạo nên trải nghiệm đậm chất văn hóa Thái mà ít nơi nào có được.
Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Mai Châu Nguyễn Thị Quỳnh Lan cho biết, sau sáp nhập, UBND xã Mai Châu đã đề ra nhiều mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng của địa phương, đồng thời hỗ trợ đào tạo kỹ năng quản lý, phục vụ du lịch cộng đồng cho các hộ làm homestay. Các nhân viên làm việc tại các homestay được trang bị đầy đủ kiến thức về lễ tân, tổ chức tour trải nghiệm, marketing sản phẩm địa phương.
Nhiều hộ dân xây dựng mô hình homestay được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, cải tạo nhà ở, xây dựng công trình phụ trợ phục vụ du khách. Nhiều năm qua, từ nguồn vốn từ ba chương trình mục tiêu quốc gia, hàng chục công trình giao thông, điện, trường học, trạm y tế tại địa bàn Mai Châu đã được đầu tư nâng cấp. Đường giao thông liên thôn, liên bản được bê tông hóa, giúp du khách dễ dàng tiếp cận bản làng cũng như các điểm du lịch cộng đồng tại xã.
Chị Lộc Thị Nha (bản Pom Coọng) chia sẻ: Người dân trong bản vui và tự hào khi được giới thiệu văn hóa truyền thống của dân tộc Thái đến với du khách trong và ngoài nước. Xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng người dân bản từng bước ổn định kinh tế làm giàu trên quê hương và càng trân trọng bản sắc của dân tộc hơn.
Theo Chủ tịch UBND xã Mai Châu Hà Trung Thảo, Đại hội Đảng bộ xã lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định phương hướng tổng quát cho nhiệm kỳ 2025-2030 trong đó, định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc được xác định là khâu đột phá chiến lược, hướng đến mục tiêu đến năm 2030, xây dựng Mai Châu trở thành khu du lịch sinh thái mang tầm quốc gia.
Chính quyền xã Mai Châu đặt mục tiêu phát triển du lịch theo hướng xanh - thân thiện - bảo tồn; xây dựng vùng lõi du lịch cộng đồng tại trung tâm xã; phát triển các bản vùng cao theo mô hình du lịch sinh thái - nghỉ dưỡng kết hợp trồng dược liệu. Xã khuyến khích thanh niên khởi nghiệp từ sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, nghề truyền thống, đưa văn hóa Thái trở thành thương hiệu nhận diện của du lịch Mai Châu.
Với quyết tâm của chính quyền, sự chung tay của người dân và nguồn “tài nguyên kép” từ thiên nhiên và văn hóa, xã Mai Châu đang vươn mình trở thành điểm sáng trong không gian du lịch cộng đồng mới của vùng đất Mai Châu, tỉnh Phú Thọ./.
