Mặc dù tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn trên địa bàn tỉnh Tây Ninh đã đạt 75,74%, song tính bền vững của hệ thống cấp nước vẫn là vấn đề đặt ra khi tỷ lệ hộ sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung mới đạt 51,53%; nhiều công trình quy mô nhỏ hoạt động chưa hiệu quả, hạ tầng xuống cấp, năng lực quản lý vận hành còn hạn chế. Trước yêu cầu bảo đảm nguồn nước phục vụ đời sống người dân, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng nhu cầu phát triển, tỉnh đang tập trung cơ cấu lại hệ thống cấp nước nông thôn theo hướng tập trung, hiện đại, an toàn và bền vững.
Hệ thống lọc nước tại Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường tỉnh Tây Ninh. Ảnh tư liệu: Thanh Tân/TTXVN
Từng bước mở rộng
Những năm qua, cùng với việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tỉnh Tây Ninh đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp như đầu tư hạ tầng cấp nước, hỗ trợ giá nước sạch sinh hoạt khu vực nông thôn, hỗ trợ hệ thống xử lý nước hộ gia đình, đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về sử dụng nước sạch. Qua đó, điều kiện vệ sinh nông thôn từng bước được cải thiện, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận nước sạch giữa khu vực nông thôn và đô thị.
Theo ông Trang Tấn Tài, Giám đốc Trung tâm Thủy lợi và Nước sạch (Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh), Trung tâm đã hoàn thành điều tra, cập nhật Bộ chỉ số nước sạch năm 2025 tại 82/82 xã trên địa bàn tỉnh đúng tiến độ. Kết quả cho thấy, đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 440.447/581.495 hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, chiếm tỷ lệ 75,74%. Trong số đó, có 299.647 hộ (51,53%) sử dụng nước sạch từ các công trình cấp nước tập trung nông thôn và 140.800 hộ (24,21%) sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn từ các công trình cấp nước quy mô hộ gia đình.
Đáng chú ý, toàn tỉnh hiện có khoảng 226.312 hộ dân sử dụng nước từ các công trình cấp nước quy mô hộ gia đình nhưng chỉ 140.800 hộ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, tương đương 62,22%. Theo ông Trang Tấn Tài, mô hình cấp nước quy mô hộ gia đình vẫn là giải pháp cần thiết trong ngắn hạn, nhất là tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đặc thù nhưng về lâu dài cần được xem là giải pháp bổ trợ trong thời gian chuyển tiếp. Định hướng chủ đạo của tỉnh là phát triển các công trình cấp nước tập trung liên xã, liên vùng nhằm bảo đảm cấp nước an toàn, ổn định và bền vững cho người dân.
Song song với việc nâng tỷ lệ người dân được sử dụng nước sạch, tỉnh cũng từng bước cơ cấu lại hệ thống cấp nước theo hướng xóa bỏ, thay thế các công trình quy mô nhỏ hoạt động kém hiệu quả bằng các công trình cấp nước tập trung có quy mô lớn, liên xã; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, tạo điều kiện thu hút các doanh nghiệp đầu tư các dự án cấp nước có khả năng cung cấp nước ổn định cả về số lượng và chất lượng.
Hiện toàn tỉnh có 1.124 công trình cấp nước tập trung nông thôn; trong đó, 459 công trình (40,84%) hoạt động bền vững; 535 công trình (47,60%) hoạt động tương đối bền vững; 114 công trình (10,14%) hoạt động kém bền vững và 16 công trình (1,43%) không còn hoạt động do đã được đấu nối, hòa mạng vào các công trình cấp nước tập trung khác.
Củng cố hạ tầng
Nhân viên Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường tỉnh Tây Ninh giám sát, điều khiển hệ thống lọc nước tự động. Ảnh: Thanh Tân/TTXVN
Tuy nhiên, hiệu quả khai thác của hệ thống cấp nước tập trung vẫn còn nhiều hạn chế. Trong tổng số các công trình hiện có, 1.006 công trình, chiếm 89,5%, có quy mô thiết kế dưới 500 m³/ngày đêm. Công suất hoạt động bình quân chỉ đạt 63,2% công suất thiết kế; số hộ dân sử dụng nước mới đạt 77,41% số hộ theo thiết kế. Đặc biệt, chỉ có 523 công trình, tương đương 46,53%, có chất lượng nước sau xử lý đạt quy chuẩn.
Theo ông Trang Tấn Tài- Giám đốc Trung tâm Thủy lợi và Nước sạch, qua điều tra, khảo sát cho thấy, nhiều công trình được đầu tư từ nhiều năm trước đã xuống cấp, công nghệ xử lý còn hạn chế, dẫn đến thất thoát, thất thu nước, không bảo đảm áp lực và chất lượng cấp nước trong điều kiện nguồn nước ngày càng suy giảm, biến động. Phần lớn công trình do UBND cấp xã, cộng đồng hoặc doanh nghiệp nhỏ quản lý nên năng lực chuyên môn, nguồn nhân lực còn hạn chế; chưa ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý vận hành.
Bên cạnh đó, một số đơn vị quản lý công trình chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý, chưa có giấy phép khai thác, sử dụng tài nguyên nước; chưa thực hiện kiểm kê tài sản, khấu hao theo quy định; chưa chủ động bảo trì, sửa chữa công trình. Nhiều cơ sở cấp nước chưa xây dựng phương án giá nước theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ, dẫn đến nguồn thu chưa đáp ứng yêu cầu vận hành, bảo dưỡng và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Việc phát triển cấp nước sạch tại các khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa cũng còn nhiều khó khăn do dân cư sống phân tán, chi phí đầu tư tuyến ống lớn nhưng hiệu quả khai thác thấp. Không ít hộ dân vẫn duy trì thói quen sử dụng nước giếng khoan, giếng đào thay vì sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung, dù hệ thống đường ống đã được đầu tư đến khu vực sinh sống.
Theo ông Võ Minh Thành, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh, để nâng cao tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn, tỉnh sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó tập trung nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và người dân về vai trò của nước sạch nông thôn; lồng ghép mục tiêu cấp nước sạch vào các chương trình phát triển, xây dựng nông thôn mới; tăng cường tuyên truyền, vận động người dân sử dụng nước sạch an toàn, tiết kiệm, hiệu quả, chủ động thích ứng với tình trạng thiếu nước và tác động của biến đổi khí hậu.
Nhân viên Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường tỉnh Tây Ninh kiểm tra bể lọc nước. Ảnh: Thanh Tân/TTXVN
Cùng với đó, tỉnh chú trọng nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước; tăng cường kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt, quản lý khai thác nước dưới đất hợp lý, ưu tiên sử dụng nguồn nước mặt và khuyến khích người dân sử dụng nước từ các công trình cấp nước tập trung.
Trong giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh tập trung đầu tư, nâng cấp, mở rộng hệ thống cấp nước sạch nông thôn theo hướng hiện đại, quy mô lớn, ưu tiên các khu vực khó khăn, vùng sâu, vùng xa, khu vực thiếu nước; từng bước thay thế các trạm cấp nước ngầm nhỏ lẻ hiện hữu bằng các công trình có khả năng cung cấp nước ổn định, an toàn. Dự kiến, tỉnh sẽ đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, sửa chữa 28 công trình cấp nước với tổng mức đầu tư trên 580 tỷ đồng, phát triển cấp nước cho 40.297 hộ dân nông thôn. Đồng thời, tiếp tục triển khai các giải pháp cấp nước quy mô hộ gia đình, dự kiến hỗ trợ khoảng 6.544 hộ dân nông thôn tiếp cận nước sạch từ hệ thống xử lý nước sinh hoạt hộ gia đình tại những khu vực chưa thể đấu nối vào hệ thống cấp nước tập trung.
Đối với các công trình cấp nước hiện có, ngành chuyên môn sẽ rà soát, đánh giá hiện trạng, nhu cầu sử dụng nước của người dân, phân loại để đề xuất phương án quản lý, vận hành, khai thác phù hợp; đồng thời hoàn thiện hồ sơ pháp lý, hồ sơ tài sản, kiểm kê, xác định giá trị tài sản làm cơ sở phục vụ công tác bàn giao, tiếp nhận, điều chuyển theo quy định.
Bên cạnh nguồn lực đầu tư từ ngân sách, Tây Ninh tiếp tục huy động đa dạng các nguồn lực xã hội, đẩy mạnh xã hội hóa trong phát triển cấp nước sạch nông thôn; tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực đội ngũ quản lý, vận hành nhằm bảo đảm các công trình hoạt động hiệu quả, bền vững. Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát chất lượng nước và quản lý vận hành. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh thông qua áp dụng công nghệ xử lý nước tiên tiến, số hóa dữ liệu, tự động hóa giám sát, góp phần nâng cao hiệu quả cấp nước, giảm thất thoát và thích ứng với những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu./.
