Nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Lâm Đồng, rừng Sêrêpôk bao bọc lưu vực của con sông cùng tên Sêrêpôk bí ẩn, bởi hướng chảy ngược về thượng nguồn trước khi vượt qua biên giới Campuchia để đổ ra biển.
Cánh rừng do Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk quản lý là một trong những diện tích rừng lớn nhất cả nước giao cho đơn vị cấp ban trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh. Nhiều năm qua, cánh rừng này được bảo vệ xanh tươi, yên lành bởi những cán bộ của Ban quản lý và hàng ngàn hộ dân người đồng bào dân tộc thiểu số tham gia nhận khoán bảo vệ rừng.
Theo chân những người bảo vệ rừng
Một ngày cuối tháng 3, nhóm Phóng viên TTXVN có mặt tại Trạm Quản lý bảo vệ rừng Liêng Srônh, 1 trong 5 trạm của Ban quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk để tìm hiểu công việc của những người giữ rừng nơi đây. Tại đây đã tụ họp đại diện của hơn 10 hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng trong khu vực, đang cùng cán bộ của Ban quản lý rừng chuẩn bị chuyến đi tuần tra bảo vệ rừng định kỳ 2 lần/tháng.
Chuyến tuần rừng lần này, các cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk cùng các hộ nhận khoán đi tuần tra tại khu vực giáp danh các tiểu khu 208, 209, 202, 2101… thuộc xã Đam Rông 2, nơi này nhiều năm trước đây từng xảy ra 1 vụ xâm lấn rừng chiếm đất, đã được xử lý triệt để. Để đến địa điểm này, những người đi tuần rừng phải leo qua nhiều dốc núi, lội qua con suối với những tảng đá trơn nhẫy, nhiều đoạn phải phát dây gai chằng chịt để đi qua. Tại khu vực này, rừng già cổ thụ xanh tốt với con suối uốn khúc chạy bên dưới, không hề có dấu hiệu xâm hại của con người.
Tham gia chuyến tuần rừng, chị K' Thảo, 30 tuổi, trú tại Thôn 2, xã Đam Rông 2, cho biết gia đình chị đã nhận khoán 30 ha rừng tại khu vực này trong 5 năm. Cả gia đình đều tham gia tuần rừng theo định kỳ hoặc khi có yêu cầu từ cán bộ Ban quản lý rừng. Khi phát hiện khu vực nhận khoán có dấu hiệu bất thường, gia đình sẽ báo ngay cho cán bộ quản lý đồng thời nhắc nhở những người vi phạm. Mỗi năm, tiền công từ việc quản lý 30 ha rừng đạt khoảng 13 - 15 triệu đồng, góp phần đáng kể vào thu nhập của gia đình.
Còn bà K' Diệu, 52 tuổi cũng sống tại Thôn 2 cho biết gia đình nhận khoán 30 ha rừng từ năm 2022. Tuy là phụ nữ, nhưng bà vẫn tích cực tham gia nhận khoán bảo vệ rừng vì nhận thức được việc bảo vệ rừng rất quan trọng, vì bảo vệ được rừng là bảo vệ nguồn nước để sinh hoạt và sản xuất, đồng thời lại có thu nhập đáng kể cho gia đình. Tổ của bà có 7 người, có lúc có cả đàn ông, có khi chỉ toàn phụ nữ cùng tham gia đi tuần tra. Đi tuần tra phải lội suối, băng rừng rất mệt, nhưng mọi người cũng rất vui vì tham gia giữ được màu xanh cho những cánh rừng của quê hương.
Rừng nhiều, người ít nhưng không có vụ việc nào nổi cộm
Những người đi tuần rừng phải phát dọn cành cây để có thể di chuyển dưới tán rừng.
Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk được giao quản lý trên 62.000 ha rừng và đất lâm nghiệp thuộc lưu vực sông Sêrêpôk và sông Đồng Nai; trong đó, có tới trên 50% là rừng phòng hộ. Với diện tích trên thì Ban là 1 trong những đơn vị sự nghiệp công lập quản lý diện tích rừng lớn nhất cả nước. Trong khi đó, hiện tại đơn vị chỉ có 53 người với 5 trạm quản lý bảo vệ rừng trên địa bàn 3 xã Đam Rông 2, 3, 4 và phường Lang Biang - Đà Lạt (trước khi thực hiện chính quyền 2 cấp là 10 trạm).
Ông Nguyễn Trọng Mận, Trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk cho biết trước tình hình thực tế trên, để bảo vệ hiệu quả những cánh rừng được giao, đơn vị đã triển khai những giải pháp phù hợp. Trước tiên phải quán triệt tinh thần của các cán bộ, nhân viên của Ban, đề cao trách nhiệm của mỗi cán bộ được giao quản lý địa bàn. Tiếp theo là đề cao sự phối hợp với các đơn vị, địa phương liên quan, đặc biệt là quy chế phối hợp với lực lượng kiểm lâm, công an địa phương và nhất là UBND các xã có diện tích rừng, các đơn vị chủ rừng giáp ranh trong công tác quản lý, bảo vệ rừng.
Một giải pháp rất hữu ích được đơn vị triển khai từ nhiều năm trước là giao khoán đất rừng cho các hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Đến nay đơn vị đã giao khoán trên 39.000 ha đất có rừng (trong đó có trên 31.000 ha được hưởng dịch vụ môi trường rừng) cho 3 tập thể và 1.115 hộ dân sinh sống trên địa bàn. Các hộ dân nhận giao khoán mỗi hộ 30 ha, được hưởng kinh phí dịch vụ môi trường rừng khoảng từ 10- 16 triệu đồng mỗi năm tùy từng khu vực, diện tích có rừng trên đất khoán. Ngoài việc giao khoán cho các hộ dân, các cán bộ trong đơn vị thường xuyên tới kiểm tra, tham gia tuần tra bảo vệ rừng cùng các hộ giao khoán thông thường 2 lần/tháng. Bởi vậy các vụ việc vi phạm Luật bảo vệ và phát triển rừng nhanh chóng phát hiện và xử lý ngay từ khi bắt đầu phát sinh, không để lan rộng và xảy ra thành điểm nóng.
Mặt khác, Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk đã thực hiện ký 2.600 bản cam kết với các hộ dân canh tác, sinh sống tại khu vực có rừng do đơn vị quản lý. Cam kết trên xác nhận trách nhiệm của người dân không vi phạm Luật bảo vệ và phát triển rừng khi sinh sống giáp danh các diện tích rừng. Đáng chú ý, trong 2.600 hộ dân trên không có ai tham gia nhận khoán đất rừng để tránh trường hợp lợi dụng trách nhiệm được giao để khai thác rừng trái phép, xâm lấn đất lâm nghiệp. Những khu vực từng xảy ra vụ việc phá rừng để chiếm đất, đơn vị tổ chức đóng bảng cảnh báo, đồng thời lập chốt canh rừng tại chỗ, không để xảy ra tình trạng tái phạm…
Với những cách làm thiết thực, công tác quản lý và bảo vệ rừng trong năm 2025 và 3 tháng đầu năm 2026 được Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk thực hiện đạt hiệu quả tốt. Trong năm 2025, trên địa bàn chỉ xảy ra 6 vụ vi phạm với diện tích thiệt hại 0,78 ha, số vụ giảm 25%, số diện tích thiệt hại giảm 69% so với năm trước. Qua tuần tra, đơn vị phát hiện và lập hồ sơ 20 đối tượng vi phạm Luật Đất đai với diện tích vi phạm 3,6 ha, đã chuyển cơ quan chức năng xử lý. Trong 3 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn Ban quản lý xảy ra 2 vụ vi phạm gồm 1 vụ tàng trữ lâm sản, 1 vụ phá 0,095 ha rừng, đơn vị đã lập hồ sơ 2 đối tượng chuyển cơ quan chức năng xử lý…
Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk và các hộ nhận khoán trên đường đi tuần tra rừng tại tiểu khu 202a.
Rừng và lưu vực sông Sêrêpôk là hệ sinh thái rừng phòng hộ, sản xuất quan trọng tại 2 tỉnh Tây Nguyên là Lâm Đồng, Đắk Lắk. Nơi đây nổi tiếng với cảnh quan hùng vĩ, thác nước, bản làng dân tộc và dòng sông "chảy ngược" về phía Tây sang Campuchia, là di sản thiên nhiên - văn hóa đặc sắc. Rừng Sêrêpôk không chỉ có ý nghĩa về môi trường (phòng hộ) mà còn là không gian văn hóa, du lịch sinh thái quan trọng của khu vực. Trước tình trạng đất đai canh tác của vùng trồng cà phê có tiếng này đang tăng giá, các đối tượng đang tăng cường lén lút phá rừng chiếm đất, Ban Quản lý rừng phòng hộ Sêrêpôk cùng hàng ngàn hộ dân địa phương ngày đêm vẫn đang tiếp tục nỗ lực bảo vệ màu xanh, bảo tồn tài nguyên rừng và hệ sinh thái lưu vực con sông hùng vĩ, bí hiểm này./.
