Hoạt động khai thác cát trái phép trên dòng sông Ba, đoạn chảy qua xã Uar (tỉnh Gia Lai) đang diễn ra công khai cả ngày lẫn đêm trong thời gian qua. Điều đáng nói, hoạt động này được tổ chức chặt chẽ, quy mô lớn khiến lòng sông bị biến dạng, làm thất thoát lượng lớn tài nguyên và nguồn thu ngân sách.
Cụ thể, dọc bờ sông Ba đoạn chảy qua thôn Thành Công lên hết địa phận buôn Chư Krih (xã Uar) đang là điểm nóng về thực trạng này. Theo ghi nhận thực tế của phóng viên TTXVN, hoạt động khai thác cát lậu ở đây được tổ chức quy củ theo dây chuyền khép kín với hàng trăm nhân công cùng phương tiện cơ giới hoạt động liên tục suốt ngày đêm. Đặc biệt, thời điểm hoạt động mạnh nhất là vào ban đêm, từ 19h đến rạng sáng hôm sau. Mật phục tại một điểm khai thác, mỗi lượt có khoảng 5 xe tải ben loại 5 tấn đi kèm một “tổ đội” gồm từ 5-6 người xúc cát thủ công từ lòng sông lên thùng xe.
Sau hai giờ đồng hồ, lượng cát khai thác được vận chuyển từ bờ sông về điểm tập kết đủ chất đầy 3 xe đầu kéo rơ-moóc. Sau đó, các xe đầu kéo được điều động tới điểm tập kết để “ăn hàng”. Ghi nhận tại hiện trường, các phương tiện hoạt động tại điểm này bao gồm 5 xe tải loại 5 tấn mang biển kiểm soát: 81C-13370, 81C-08729, 81A-43353, 81C-19913, 48C-04385 và 3 xe đầu kéo rơ-moóc gồm 81A-45485 kéo theo rơ-moóc 81RM-00504, 81H-06102 kéo theo rơ-moóc 81RM-01140, 81D-00784 (rơ-moóc chưa rõ biển kiểm soát) của nhà xe Hoàng Phát Gia Lai.
Theo tìm hiểu, các xe tải loại 5 tấn vận chuyển cát từ bờ sông về bãi tập kết được trả khoảng 500.000 đồng/xe/chuyến. Một tài xế chuyên chở cát lậu chia sẻ, mỗi ngày có thể chạy được gần 50 chuyến, vì từ bãi khai thác vào điểm tập kết tương đối gần. Anh em tài xế làm từ tối đến rạng sáng đều như vắt chanh. Còn hàng thì có sẵn người xúc, xe chỉ việc chuyển đi.
Sau khi tập kết đủ khối lượng, cát được múc lên xe đầu kéo đưa đi tiêu thụ, chủ yếu tại thị trường tỉnh Đắk Lắk với giá dao động từ 8 đến 9 triệu đồng mỗi xe tùy theo thời điểm. Ước tính có hàng chục lượt xe đi mỗi ngày, tổng doanh thu có thể lên đến hàng trăm triệu đồng. Chính vì có mức lợi nhuận lớn nên nhu cầu khai thác ngày một rầm rộ và bất chấp nguy cơ bị xử lý. Khai thác vô tội vạ, không người quản lý nên lòng sông Ba bị đào khoét thành những hầm sâu, diện tích lên đến hàng trăm mét vuông tác động tiêu cực đến môi trường.
Một người dân sinh sống gần khu vực khai thác cho biết: Ở đây có khoảng 12 nhóm tổ chức khai thác cát trái phép. Mạnh và táo tợn nhất có 3 nhóm, mỗi nhóm có đến gần hai trăm công nhân xúc cát và đội xe chuyên chở lên đến cả trăm xe tải lớn nhỏ.
Sau nhiều ngày theo dõi và cung cấp thông tin về hoạt động khai thác cát lậu trên địa bàn xã Uar, lực lượng chức năng đã tổ chức tuần tra và bắt quả tang xe tải mang BKS 81C-20958 đang vận chuyển cát khai thác trái phép ra khỏi điểm khai thác cát thuộc buôn Chư Krih. Sau khi bị tạm giữ để làm việc, tài xế xe tải trả lời một cách chống chế rằng chỉ xin xuống xúc cát về xây nhà. Một chuyến như vậy lái xe trả tiền đường 100.000 đồng và 250.000 đồng tiền công xúc cát cho 5 người. Lái xe nhận thức được là việc lấy cát như thế này là sai, giờ bị bắt thì coi như "đen đủi" thôi.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Nay Chip, Phó Chủ tịch UBND xã Uar thẳng thắn thừa nhận, từ đầu tháng 7/2025 đến nay, UBND xã đã lập biên bản xử lý vi phạm hành chính 8 trường hợp và tạm giữ một số phương tiện để xác minh. Tuy nhiên, các đối tượng hoạt động rất tinh vi, chủ yếu vào ban đêm có người cảnh giới, thậm chí thuê người canh đường. Xã mới đi vào hoạt động theo mô hình chính quyền hai cấp nên cán bộ chuyên môn vẫn chưa nắm bắt hết địa bàn, lực lượng xã mỏng, phương tiện không có nên rất khó tiếp cận hiện trường.
Cũng theo ông Nay Chip, xã đã có kế hoạch triển khai lực lượng ra quân xử lý kiên quyết, triệt để tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn. Đồng thời, đề nghị lực lượng Công an xã tăng cường tổ chức tuần tra, ra soát các điểm "nóng" để kịp thời ngăn chặn, kiểm soát tốt hơn hoạt động khai thác khoáng sản.
Thực tế cho thấy, hoạt động khai thác cát trái phép tại xã Uar không còn ở mức nhỏ lẻ, manh mún mà đã hình thành mạng lưới có tổ chức, vận hành bài bản với quy mô và lợi nhuận cao. Việc buông lỏng quản lý địa bàn, thiếu kiểm tra giám sát đã dẫn tới hàng ngàn mét khối cát bị khai thác vô tội vạ mỗi ngày, trong khi ngân sách Nhà nước thất thu nghiêm trọng.
Trước tình hình này, cơ quan chức năng của tỉnh Gia Lai cần sớm vào cuộc, kiểm tra toàn diện, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời làm rõ trách nhiệm đơn vị quản lý để lập lại trật tự trong hoạt động khai thác khoáng sản./.
