Chiến dịch 500 ngày đêm: Theo dấu đồng đội giữa đại ngàn

Suốt hơn 25 năm qua, các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk) vẫn lặng thầm, miệt mài “vượt nắng, thắng mưa” để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Trong hành trình đầy gian khổ nhưng vẻ vang ấy, các cán bộ, chiến sĩ Đội K51 luôn đau đáu tâm nguyện tìm được và đưa các anh hùng liệt sĩ về với quê hương, với gia đình.

Vượt nắng, thắng mưa

Mùa khô 2025 - 2026, Đội K51 tỉnh Đắk Lắk đã tìm kiếm, quy tập và hồi hương được 27 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ tại chiến trường Campuchia. Trong điều kiện thông tin về nơi an táng ngày càng ít, địa hình rừng núi hiểm trở và thời gian tìm kiếm kéo dài nhiều tháng, kết quả này là nỗ lực không nhỏ của những cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ.

Đằng sau mỗi hài cốt được đưa về là hành trình gần bảy tháng băng rừng, vượt suối, kiên trì lần theo từng nguồn tin, dù mong manh, mờ nhạt nhất. Có những chuyến đi tưởng chừng phải khép lại, nhưng nhờ quyết tâm không bỏ cuộc, các cán bộ, chiến sĩ đã tìm thấy đồng đội sau nhiều thập kỷ nằm lại nơi đất bạn.

Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng Đội K51, nhớ lại một kỷ niệm đặc biệt trong mùa khô vừa qua. Ngày 23/5/2026, khi đơn vị đã hoàn tất thủ tục và dự kiến trở về nước vào ngày 25/5 thì bất ngờ nhận được tin báo của người dân về một vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ tại núi Nậm Nia. Không chần chừ, tổ công tác lập tức lên đường. Mưa lớn, đường trơn trượt, địa hình hiểm trở khiến việc tìm kiếm ban đầu không có kết quả. Tuy nhiên, các chiến sĩ vẫn quyết định bám hiện trường, mở rộng phạm vi rà soát. Đúng ngày 25/5, thời điểm dự kiến lên đường hồi hương, hài cốt liệt sĩ được tìm thấy trong niềm xúc động của cả đội.

Với Trung tá quân nhân chuyên nghiệp Lã Quốc Khánh, mùa khô 2025 - 2026 là hành trình đặc biệt khi anh lần đầu tham gia Đội K51. Những ngày băng rừng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ để lại nhiều ký ức khó quên. Anh Khánh nhớ lại, có lần tổ công tác gồm 6 người vào rừng sâu tìm kiếm thì bị lạc nhau hơn hai giờ đồng hồ. Một lần khác, tại khu vực suối Ôpam, sau khi đào sâu hơn 1,2 m chỉ gặp một tảng đá lớn, cả tổ định dừng tay nghỉ trưa vì chưa phát hiện dấu vết nào. Tuy nhiên, với linh cảm nghề nghiệp, mọi người quyết định đào thêm. Ít phút sau, những di vật đầu tiên của liệt sĩ dần hiện ra dưới lớp đất.

“Cảm xúc lúc đó thiêng liêng và xúc động lắm, như tìm thấy người thân ruột thịt sau bao năm thất lạc. Nhìn những di vật, cảm thấy quá khứ hào hùng của cha ông như tái hiện trước mắt. Lúc ấy mọi người quên cả đói, quên cả mệt, ai cũng rưng rưng nước mắt”, Trung tá Lã Quốc Khánh chia sẻ.

Đối với Thiếu tá Vi Xuân Thành, người đã tình nguyện xin về công tác tại Đội K51 từ năm 2013, mỗi chuyến đi là một ký ức sâu sắc. Anh nhớ nhất là dịp Tết nguyên đán năm 2025, ngay khi nhận tin báo của người dân, tổ công tác 6 người lập tức lên đường vào suối Ôdakang. Ròng rã 4 - 5 ngày tìm kiếm vẫn không có kết quả, cả đội quyết không bỏ cuộc. Khi kiên trì đào sâu thêm gần 1m, chiếc dép cao su, chiếc đài cũ, thắt lưng… dần lộ ra. Anh em reo lên trong nước mắt.

Theo Thiếu tá Vi Xuân Thành, để làm tốt nhiệm vụ, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 không chỉ cần sức khỏe, kinh nghiệm mà còn phải thông thạo ngôn ngữ, am hiểu phong tục của nước bạn. Ngoài thời gian làm nhiệm vụ, họ thường giúp người dân cắt lúa, nhổ mì, sửa nhà... Chính sự gắn bó ấy giúp người dân quý mến, tin tưởng, sẵn sàng cung cấp những thông tin có giá trị. Mỗi khi đến tỉnh Mondulkiri, các tổ công tác cũng tìm gặp già làng, trưởng bản và những nhân chứng chiến tranh để nghe kể lại các trận đánh, từ đó xác định khu vực đóng quân cũ, nương rẫy hay cánh rừng nghi có mộ liệt sĩ.

Phía sau mỗi hài cốt được đưa về là hành trình thầm lặng, những bước chân men theo đường rừng núi hiểm trở, sống chung với “rừng thiêng, nước độc”; là chuỗi ngày ăn cơm nắm, đồ khô, mì tôm, rau rừng; những trận sốt rét ác tính hay hiểm nguy tới tính mạng… Dẫu vậy, không ai nghĩ đến việc dừng bước. Vượt lên trên tất cả, những người lính vẫn tràn đầy sự kiên định và mong mỏi tìm được nhiều hài cốt liệt sĩ hơn nữa. Bởi đâu đó, ở quê nhà, thân nhân các liệt sĩ vẫn đang mòn mỏi ngóng trông. Họ luôn tâm niệm rằng, những gian khổ hôm nay không thể so sánh với sự hy sinh của các thế hệ cha anh trong chiến tranh. Chính suy nghĩ ấy đã tiếp thêm động lực để các cán bộ, chiến sĩ tiếp tục lặng lẽ băng rừng, tìm kiếm đồng đội chưa trở về.

Mong mỏi từng nguồn thông tin

Từ năm 2000 đến nay, tỉnh Đắk Lắk đã tìm kiếm, quy tập được 769 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại tỉnh Mondulkiri (Vương quốc Campuchia) về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh.

Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Đội K51 cho biết, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn thông tin ngày càng cạn kiệt. Các liệt sĩ chủ yếu hy sinh trước năm 1975, thời gian đã quá lâu, các nhân chứng lịch sử nay đều đã già yếu hoặc đã mất. Nhiều chiến sĩ hy sinh tại trận địa, được chôn cất sơ sài trong điều kiện chiến tranh nên nay đã mất dấu vết. Địa hình chiến trường xưa nay đã thay đổi mạnh mẽ do san ủi, làm đường, trồng cây công nghiệp. Có những nhân chứng trực tiếp chôn cất đi cùng đội sang Campuchia nhưng cũng không thể nhận ra vị trí cũ; hoặc có những mộ phần chỉ còn lại vài di vật như cúc áo, thắt lưng… mà không còn sinh phẩm để xét nghiệm ADN xác định danh tính.

“Điều chúng tôi mong mỏi nhất lúc này là thông tin. Chỉ cần có manh mối, dù ở đâu, chúng tôi cũng lập tức lên đường”, Đại tá Đỗ Văn Thiệu chia sẻ.
Khó khăn chồng chất nhưng tinh thần của cán bộ, chiến sĩ không hề chùn bước. Để tạo động lực cho cán bộ, chiến sĩ đơn vị luôn có hình thức thi đua, khen thưởng kịp thời với những cá nhân tìm thấy hài cốt liệt sĩ đầu tiên trong mỗi chuyến đi.

Thời gian này, Đội K51 Đắk Lắk lại tiếp tục rong đuổi khắp các địa bàn để tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ trong “Chiến dịch 500 ngày đêm”, hướng tới mục tiêu đến ngày 27/7/2027 quy tập 270 hài cốt liệt sĩ toàn tỉnh. Vừa qua, từ lời kể của cụ ông Sô Hỗn (96 tuổi, ngụ thôn Phước Tân, xã Tây Sơn, tỉnh Đắk Lắk) - một cựu giao liên thời kháng chiến chống Đế quốc Mỹ, Đội K51 đã quy tập thành công 2 hài cốt liệt sĩ. Đây là nguồn động viên to lớn để toàn đội tiếp tục hành trình.

Theo Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, dù đối mặt với muôn vàn khó khăn, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 không quản ngại gian khổ, kiên trì bám địa bàn, tổ chức tìm kiếm trên những vùng đất từng là chiến trường ác liệt để đưa các liệt sĩ trở về với quê hương và gia đình bằng trách nhiệm thiêng liêng và lòng tri ân sâu sắc.

Đắk Lắk có khoảng 23.000 liệt sĩ hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh. Đến nay, cơ quan chức năng đã quy tập được hơn 10.300 hài cốt liệt sĩ, nhưng vẫn còn hơn 6.600 liệt sĩ chưa được quy tập và hơn 6.000 liệt sĩ chưa rõ thông tin. Để thực hiện hiệu quả “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chỉ đạo Đội K51 đẩy mạnh công tác đối ngoại, tích cực vận động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước cung cấp thông tin, hỗ trợ dẫn đường, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tìm kiếm, quy tập. Đồng thời, Đội K51 tăng cường khảo sát thực địa, kết hợp chặt chẽ giữa kinh nghiệm thực tiễn với ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao độ chính xác trong việc xác định khu vực tìm kiếm.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình đưa các liệt sĩ trở về vẫn chưa kết thúc. Mỗi nguồn tin được xác minh, mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ góp phần làm vơi đi nỗi đau của thân nhân liệt sĩ mà còn thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Sự nỗ lực, tận tâm, trách nhiệm của Đội K51 Đắk Lắk đang thắp lên niềm hy vọng lớn lao “mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một gia đình khép lại những ngày dài mong mỏi, thêm một người con anh dũng được trở về bình yên trong lòng đất mẹ”.