Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, nơi biên giới Tây Nam của Tổ quốc có diện tích hơn 30.000 ha, thuộc tỉnh Tây Ninh ngày nay. Đây là vùng lõi sinh thái đặc biệt quan trọng của khu vực Đông Nam Bộ; đồng thời là địa bàn gắn liền với những năm tháng chiến tranh khốc liệt, từng là căn cứ cách mạng, tuyến hành lang chiến lược, chứng kiến nhiều câu chuyện hào hùng của quân và dân ta trong đấu tranh giành độc lập cũng như trong công cuộc bảo vệ, xây dựng đất nước sau ngày hòa bình.
Năm 1985, độ che phủ rừng tại khu vực này chỉ còn khoảng 24,3%, hệ sinh thái bị tàn phá nặng nề bởi bom đạn và chất độc hóa học. Tuy nhiên, với sự chung sức, đồng lòng của chính quyền, người dân và các lực lượng chức năng, những cánh rừng nơi đây đã dần hồi sinh, Lò Gò - Xa Mát đã trở thành “lá phổi xanh” nơi biên giới; đồng thời mở ra những hướng đi mới trong bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch sinh thái gắn với gìn giữ ký ức lịch sử, trở thành điểm tựa cho phát triển bền vững của vùng đất biên cương. Phóng viên TTXVN đã có chuyến thực tế, ghi lại nhiều câu chuyện thú vị ở Lò Gò - Xa Mát qua chùm 3 bài viết.
Bài 1: Hơn 50 năm giữ đất, giữ dân nơi cửa ngõ biên cương
Đồn Biên phòng Xa Mát là một trong hai đồn biên phòng đầu tiên của cách mạng miền Nam, tiền thân của lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh ngày nay. Ra đời giữa khói lửa chiến tranh năm 1973, trải qua cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và hành trình dựng xây biên cương hòa bình, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát đã và đang viết nên bản hùng ca nơi tuyến đầu Tổ quốc.
Bảo vệ căn cứ cách mạng miền Nam
Ngày 27/1/1973, ngay sau khi Hiệp định Paris được ký kết, địch lập tức phản bội cam kết, đẩy mạnh các kế hoạch “Tràn ngập lãnh thổ”, “Bình định tái thiết”, tăng cường lấn chiếm vùng giải phóng, cài cắm gián điệp, phá hoại cơ sở cách mạng. Trong bối cảnh đó, Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam quyết định thành lập hai đồn biên phòng đầu tiên của cách mạng miền Nam là Xa Mát và Lò Gò.
Lịch sử Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát có ghi: “Đồn Biên phòng Xa Mát được thành lập ngày 27/1/1973, là một trong 2 đơn vị biên phòng đầu tiên ở miền Nam, ra đời trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn quyết liệt”. Ngay từ những ngày đầu, đơn vị đã đảm nhiệm vai trò đặc biệt quan trọng: bảo vệ vòng ngoài căn cứ (ngay sát cửa ngõ Trung ương Cục và Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam); kiểm soát cửa khẩu, giữ vững biên giới, bảo vệ và giúp đỡ chính quyền cách mạng và nhân dân vùng giải phóng; trực tiếp tham gia đấu tranh với các thế lực thù địch…
Những ngày đầu thành lập, quân số của đồn chỉ hơn 50 cán bộ, chiến sĩ với trang bị còn rất hạn chế. Địa bàn đóng quân khi ấy chủ yếu là rừng già hiểm trở thuộc xã Tân Lập, huyện Tân Biên (cũ). Không quản gian khổ, cán bộ, chiến sĩ vừa dựng đồn trạm, đào chiến hào, vừa tổ chức tuần tra bảo vệ căn cứ cách mạng. Giữa rừng sâu biên giới, lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tung bay giữa sân đồn đã trở thành biểu tượng khẳng định chủ quyền lãnh thổ và ý chí chiến đấu của quân giải phóng nơi tuyến đầu. Lúc đó, cán bộ, chiến sĩ đồn vừa làm nhiệm vụ chiến đấu vừa trực tiếp tham gia xây dựng vùng giải phóng. Khi hàng nghìn người dân từ Campuchia trở về cùng bà con lên Tân Biên xây dựng vùng kinh tế mới, Bộ đội Biên phòng đã cùng nhân dân dựng nhà, khai hoang, mở đất, lập ấp. Trong hoàn cảnh khó khăn ấy, xã Tân Lập dần được hình thành. Hình ảnh người lính biên phòng sát cánh cùng nhân dân dựng lớp học, xây trụ sở xã, chăm lo cho người dân đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng bà con vùng biên. Song song đó, đơn vị còn phối hợp với các lực lượng an ninh, quân giải phóng đập tan nhiều âm mưu phá hoại của địch. Đồn đã tham gia phá các vụ gián điệp, bắt 10 tên tình báo Mỹ - ngụy hoạt động trong vùng giải phóng, bắn cháy 2 máy bay địch, góp phần bảo vệ an toàn căn cứ Trung ương Cục miền Nam.
Đầu năm 1975, trước khí thế Tổng tiến công mùa Xuân, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Xa Mát tiếp tục tham gia phối hợp chiến đấu giải phóng huyện Tân Biên, mở đường cho quân ta tiến về giải phóng thị xã Tây Ninh, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử ngày 30/4/1975.
Kiên cường trong cuộc chiến chống quân diệt chủng Pol Pot
Sau ngày đất nước thống nhất, khi nhân dân cả nước bước vào công cuộc xây dựng cuộc sống mới, tuyến biên giới Tây Nam tiếp tục dậy sóng bởi các hoạt động gây hấn của lực lượng Khmer Đỏ.
Những vụ lấn chiếm đất đai, cướp bóc tài sản, xâm nhập trinh sát vũ trang khiến tình hình ngày càng căng thẳng. Đỉnh điểm là rạng sáng 25/9/1977, quân diệt chủng Pol Pot huy động lực lượng lớn, có pháo binh yểm trợ, đồng loạt tấn công các đồn biên phòng trên địa bàn Tân Biên, trong đó có Xa Mát. Tại xã Tân Lập, quân Khmer Đỏ đã gây nên cuộc thảm sát kinh hoàng, giết hại 506 người dân vô tội, làm hàng trăm người bị thương. Những tội ác man rợ như giết cả gia đình, ném lựu đạn xuống hầm dân, sát hại phụ nữ mang thai, giết hại giáo viên… đã để lại nỗi đau không thể nào quên với người dân vùng biên. Giữa thời khắc sinh tử ấy, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Xa Mát đã chiến đấu kiên cường với tinh thần “một tấc không đi, một ly không rời”, quyết giữ vững trận địa và bảo vệ nhân dân. Tiêu biểu là Tổ công tác vận động quần chúng ở ấp Bảy Bầu và tổ chiến đấu trạm kiểm soát đã đẩy lùi nhiều đợt tấn công của địch.
Trong suốt 471 ngày đêm chiến đấu chống quân diệt chủng Pol Pot, đơn vị đã độc lập chiến đấu 47 trận, phối hợp chiến đấu 33 trận, tiêu diệt 166 tên địch, phá hủy nhiều vũ khí và kho tàng quân sự của đối phương. Mười ba cán bộ, chiến sĩ của đồn đã anh dũng hy sinh, nhiều đồng chí bị thương 2 -3 lần nhưng sau khi điều trị vẫn quay trở lại đơn vị tiếp tục chiến đấu. Máu của những người lính biên phòng đã hòa vào đất đỏ biên cương để giữ bình yên cho từng xóm làng nơi tuyến đầu biên giới.
Những tấm gương quả cảm ấy đã làm rạng rỡ thêm truyền thống “Dũng cảm trước địch, vì nước quên thân” theo lời dạy của Bác Hồ. Với những chiến công đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam, ngày 6/11/1978, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Danh hiệu cao quý ấy là niềm tự hào của đơn vị, là biểu tượng cho ý chí bất khuất của lực lượng Bộ đội Biên phòng trên tuyến đầu Tổ quốc.
Viết tiếp bản hùng ca trong thời bình
Bước ra khỏi chiến tranh, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn của vùng biên như đời sống nhân dân còn nghèo khó, dân cư thưa thớt, tình trạng buôn lậu, vượt biên trái phép, phá rừng và săn bắt động vật hoang dã diễn biến phức tạp. Đồn được giao quản lý 14,5 km đường biên giới với hệ thống 7 cột mốc chính cùng hàng chục cột mốc phụ, trải dài qua nhiều khu vực rừng thuộc Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát.
Ngoài nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, đơn vị còn giữ vai trò quan trọng trong công tác bảo vệ, phòng cháy, chữa cháy rừng, ngăn chặn khai thác lâm sản trái phép và bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên nơi biên giới. Đơn vị thường xuyên phối hợp với lực lượng kiểm lâm, công an, quân sự tổ chức tuần tra, mật phục, truy quét các đối tượng phá rừng, săn bắt động vật hoang dã; đồng thời vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Không chỉ nêu cao tinh thần giữ đất, giữ rừng, người lính biên phòng Xa Mát còn là điểm tựa vững chắc của nhân dân vùng biên. Từ xây dựng nhà tình nghĩa, hỗ trợ sinh kế, chăm sóc sức khỏe cộng đồng đến vận động người dân tham gia tự quản đường biên, cột mốc, lực lượng biên phòng luôn sát cánh cùng nhân dân xây dựng thế trận biên phòng toàn dân vững chắc.
Tại Cửa khẩu quốc tế Xa Mát, công tác kiểm soát xuất nhập cảnh, tạo thuận lợi cho giao thương luôn được đơn vị chú trọng thực hiện theo tinh thần “nhanh chóng, chính xác, chặt chẽ và nghĩa tình”. Qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biên mậu, tăng cường giao lưu giữa nhân dân hai nước Việt Nam - Campuchia. Song song với nhiệm vụ chuyên môn, đơn vị còn tích cực làm tốt công tác đối ngoại biên phòng, duy trì mối quan hệ đoàn kết, hữu nghị với chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân phía Campuchia; kịp thời giải quyết các vụ việc phát sinh trên biên giới trên tinh thần tôn trọng chủ quyền, giữ gìn hòa bình, ổn định.
Hơn nửa thế kỷ đã đi qua, từ những căn lán dựng giữa rừng le năm nào đến một đơn vị biên phòng chính quy nơi cửa khẩu quốc tế hôm nay là chặng đường thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu xương của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ. Đại tá Dương Văn Dược, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh cho biết, trải qua hơn nửa thế kỷ xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Xa Mát luôn nỗ lực vượt qua khó khăn, gian khổ, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao trong mọi hoàn cảnh.
Từ thực tiễn chiến đấu, bảo vệ biên giới và xây dựng địa bàn, lực lượng Bộ đội Biên phòng đã đúc kết nhiều bài học quý báu: Tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; phát huy tinh thần mưu trí, dũng cảm, chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ; gắn bó máu thịt với nhân dân, xây dựng vững chắc thế trận biên phòng toàn dân; giữ vững nguyên tắc xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị với nước láng giềng, góp phần thực hiện chủ trương mở cửa, giao lưu và hội nhập quốc tế của Đảng, Nhà nước.
Thời gian tới, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh Tây Ninh tiếp tục phát huy truyền thống anh hùng, đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh gắn với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”./.
*Bài 2: Những 'cột mốc sống' giữ rừng, giữ biên cương
