Trong khuôn khổ Kỳ họp lần thứ 10, Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk khóa X, nhiệm kỳ 2021 - 2026, các đại biểu đã xem xét và thông qua Nghị quyết về kết quả giám sát việc chấp hành pháp luật trong quản lý, khai thác khoáng sản trên địa bàn giai đoạn 2020 - 2024.
Theo báo cáo của Đoàn Giám sát số 51 Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk, tính đến 31/12/2024, trên địa bàn có 66 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực. Trong đó, có 1 giấy phép khai thác khoáng sản do Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp (khai thác đá granit làm ốp lát với thời hạn 30 năm, công suất 25.000 m3/năm, trữ lượng 728.000 m3). Trong số 65 giấy phép khai thác khoáng sản do UBND tỉnh cấp có 45 giấy phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng thông thường với tổng trữ lượng được cấp phép 43.818.729 m3, tổng công suất khai thác hằng năm 2.536.370 m3/năm; 19 giấy phép khai thác cát làm vật liệu xây dựng thông thường với tổng trữ lượng được cấp phép 9.965.550 m3; 1 giấy phép khai thác đất sét sản xuất gạch với trữ lượng được cấp phép 900.000 m3.
Giai đoạn 2020 - 2024, việc thực hiện chính sách, pháp luật trong quản lý, khai thác, sử dụng khoáng sản có chuyển biến tích cực. Hoạt động khai thác khoáng sản được quản lý và thực hiện theo quy hoạch phê duyệt. Cấp phép, giải quyết thủ tục hành chính có liên quan được thực hiện cơ bản đúng quy trình; thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường trong khai thác được quan tâm, tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư thăm dò, khai thác khoáng sản.
Các địa phương cơ bản đã làm tốt việc vận động, tuyên truyền doanh nghiệp thực hiện giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong quá trình khai thác và vận chuyển khoáng sản. Hoạt động khoáng sản cơ bản chấp hành quy định của pháp luật, thực hiện thăm dò, khai thác theo Giấy phép được cấp; thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định...
Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Đắk Lắk Huỳnh Thị Chiến Hòa phát biểu tại Kỳ họp.
Một số doanh nghiệp bước đầu đầu tư trang thiết bị, đổi mới công nghệ chế biến, thu hồi tối đa các loại khoáng sản được phép khai thác, nâng cao hiệu quả kinh tế. Sản lượng khai thác khoáng sản tăng hằng năm đã tạo ra nguồn sản phẩm đáp ứng nhu cầu xây dựng, nguồn nguyên vật liệu phục vụ các công trình, dự án và đóng góp nguồn lực tài chính cho ngân sách Nhà nước để đầu tư phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời, giải quyết việc làm, tạo thu nhập cho lao động tại các địa phương.
Qua thanh tra, kiểm tra đã kịp thời phát hiện những sai phạm, ngăn chặn và xử lý kịp thời hoạt động khai thác khoáng sản trái phép, góp phần ổn định an ninh trật tự, đưa công tác quản lý nhà nước về hoạt động khoáng sản từng bước đi vào nề nếp. Cụ thể, trong giai đoạn 2020 - 2024, UBND tỉnh Đắk Lắk đã chỉ đạo triển khai 6 cuộc thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về tài nguyên và môi trường đối với 39 đơn vị khai thác khoáng sản. Đồng thời, phối hợp với Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam kiểm tra việc chấp hành pháp luật về khoáng sản đối với 22 đơn vị khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
UBND tỉnh đã ban hành 25 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 25 tổ chức với tổng số tiền xử phạt hơn 1,4 tỷ đồng. Bên cạnh đó, căn cứ đề nghị của Kiểm toán nhà nước, Cục Thuế tỉnh, Công an tỉnh Đắk Lắk và Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành 14 quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản đối với 14 đơn vị, với tổng số tiền xử phạt hơn 3,9 tỷ đồng.
Hằng năm, Cục Thuế đều lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra các đơn vị có hoạt động khoáng sản, trong giai đoạn 2020-2024 đã xử phạt hoạt động khai thác khoáng sản trái phép truy thu 76,4 tỷ đồng. Ngoài ra, lực lượng cảnh sát kinh tế phát hiện 958 vụ, 74 tổ chức, 1.023 cá nhân vi phạm pháp luật về tài nguyên; trong đó, tham mưu Giám đốc Công an tỉnh Đắk Lắk ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính 579 vụ, tổng số tiền phạt hơn 6,1 tỷ đồng. Đồng thời, tham mưu UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính 8 vụ; khởi tố 16 vụ, 21 bị can, chuyển ban ngành khác xử lý 355 vụ.
Tuy nhiên, quản lý, khai thác khoáng sản của tỉnh Đắk Lắk thời gian qua vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Quy hoạch khoáng sản chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, chưa dự báo được nhu cầu nguyên liệu khoáng sản cho các dự án trọng điểm, thu hút đầu tư của tỉnh. Việc giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động khoáng sản một số trường hợp còn chậm. Hiện nay, tỉnh chưa có mỏ đất san lấp được cấp phép, dẫn đến nguồn cung vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp gặp nhiều khó khăn...
Tình trạng khai thác khoáng sản trái phép chưa được tập trung xử lý dứt điểm, gây khiếu kiện; hoạt động khai thác, tập kết sét trái phép diễn ra thường xuyên tại một số huyện; chưa quản lý chặt phương tiện vận chuyển quá tải, gây hư hỏng nặng các tuyến đường; quản lý môi trường trong khai thác khoáng sản chưa được chú trọng. Một số đơn vị hoạt động làm ảnh hưởng đến môi trường, nhất là hoạt động khai thác cát đã làm sạt lở hai bên bờ sông gây bức xúc trong dân, xâm hại đến dòng chảy, tác động xấu đến môi trường...
Quang cảnh Kỳ họp.
Cùng đó là tình trạng khai thác khoáng sản vượt công suất, khai thác trái phép, sử dụng bãi tập kết nằm ngoài phạm vi cấp phép... Một số mỏ chưa lắp đặt trạm cân, camera hoặc lắp đặt mang hình thức đối phó không sử dụng, điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ về việc thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách Nhà nước...
Những tồn tại, hạn chế do nhiều nguyên nhân. Hiện nay, một số luật liên quan đến lĩnh vực địa chất, khoáng sản đã được sửa đổi, các quy định của Luật Khoáng sản và một số luật chuyên ngành còn bất cập, thiếu đồng bộ, chưa có sự gắn kết; một số quy định không còn phù hợp thực tiễn, dẫn đến việc triển khai thực hiện còn gặp khó khăn vướng mắc, chưa giải quyết căn bản.
Nhu cầu nguyên vật liệu xây dựng (cát, đá, sỏi) để phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và công trình, dự án đầu tư công ngày càng cao trong khi khâu tổ chức đấu giá, cấp phép còn hạn chế, dẫn đến tình trạng khai thác khoáng sản trái phép. Địa hình rộng, phức tạp; nguồn lực, năng lực, biên chế để thực hiện chức năng quản lý nhà nước về khoáng sản còn hạn chế...
Việc tính thuế chủ yếu dựa theo sản lượng doanh nghiệp tự kê khai; mức ký quỹ, cải tạo môi trường còn thấp, cho nên các tổ chức, doanh nghiệp chưa nghiêm túc thực hiện cam kết bảo vệ môi trường, phục hồi môi trường và đất đai khi đóng cửa mỏ sau khai thác. Phối hợp giữa cơ quan chức năng và chính quyền địa phương chưa chặt chẽ; hiệu quả thanh tra, kiểm tra chưa cao, chưa phát hiện, ngăn chặn kịp thời hành vi vi phạm pháp luật. Việc xử lý hành vi vi phạm chưa nghiêm dẫn đến tình trạng vi phạm còn nhiều...
Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk yêu cầu UBND tỉnh rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch, kế hoạch thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng bảo vệ tài nguyên khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 của tỉnh đảm bảo tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên khoáng sản, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững phù hợp với đơn vị hành chính mới. Rà soát bổ sung các khu vực có trữ lượng khoáng sản vào quy hoạch thăm dò, khai thác khoáng sản, kịp thời đáp ứng cho các công trình, dự án và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh, nhất là mỏ đất làm vật liệu xây dựng,...
Quang cảnh Kỳ họp.
UBND tỉnh cần kịp thời ban hành văn bản quản lý về khoáng sản theo quy định của pháp luật và thực tế của địa phương; tăng cường quản lý bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép; tăng cường quản lý nhà nước về hoạt động khoáng sản, có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục những tồn tại, hạn chế về quản lý, khai thác khoáng sản trong thời gian qua; nhất là quy chế phối hợp, cung cấp thông tin giữa các ngành nông nghiệp và môi trường - thuế - công an - địa phương; cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoàn chỉnh các hồ sơ, thủ tục về khoáng sản, đất đai, bảo vệ môi trường, ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát…
Nâng cao hiệu quả lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án khai thác, chế biến khoáng sản, nhất là giải pháp phục hồi môi trường sau khai thác; đẩy mạnh kiểm tra, giám sát việc cải tạo, phục hồi môi trường và đất đai của doanh nghiệp theo cam kết đảm bảo yêu cầu cảnh quan môi trường sau khai thác.
HĐND tỉnh Đắk Lắk yêu cầu UBND tỉnh tăng cường chỉ đạo, thực hiện và nâng cao chất lượng thanh tra, kiểm tra hoạt động khoáng sản nhằm xử lý vi phạm kịp thời, nhất là hoạt động vận chuyển khoáng sản quá tải; hệ thống bến, bãi tập kết cát, sỏi lòng sông chưa được cấp phép, khai thác vượt sản lượng cấp phép..., kiên quyết xử lý những trường hợp vi phạm. Rà soát, thống kê, đánh giá tình hình sản xuất gạch đất sét nung với nhu cầu thực tế hiện nay của tỉnh để xây dựng lộ trình xoá bỏ các cơ sở sản xuất gạch đất sét nung không đáp ứng các quy định theo đúng quy định./.
