Trong nhà, người Hà Nhì đặt hai bếp: một bếp dành cho khách đến chơi nhà, và một bếp dành cho gia chủ. Một bếp kiềng và một bếp lò. Bếp kiềng thường được tạo thành từ 3 hòn đá cuội chôn xuống phần nền đất nện trong một khung gỗ hình vuông, đặt sát bàn thờ tổ tiên, phía vách phải của gian giữa, gần chỗ ngủ của nam giới. Bếp lò có hình vuông, thường được đắp bằng đất sét trước khi vào nhà mới.
Do người Hà Nhì hay ở nơi khí hậu quanh năm sương mù giá lạnh, ẩm ướt, nên lửa ở gian bếp vừa giữ ấm áp vừa giúp cây cột, tường nhà thêm chắc bền.
Bà Chu Thùy Liên, Phó Ban dân tộc tỉnh Điện Biên, lý giải: Mỗi gia đình có 2 cái bếp, một bếp để tiếp khách và một bếp để gia đình thực hiện tất cả các nghi lễ vòng đời của các thành viên trong gia đình. Bếp khách không làm gì nhiều, thường đặt ở gian ngoài để gia đình đón khách, đun nước tiếp khách. Quan trọng hơn là bếp chủ, thường người phụ nữ trông coi.
Hầu hết các sinh hoạt của người Hà Nhì đều diễn ra quanh bếp lửa. Bếp vừa là nơi tiếp khách, vừa là nơi nấu nướng, cũng là không gian thờ thần bếp, thần thổ địa. Không ai được bước qua hay gõ cây que lên đầu thần bếp. Khi ngồi cạnh bếp lửa sưởi, không được đặt chân lên hay làm dịch chuyển viên đá thiêng dựng ở góc bếp. Khách phải được chủ nhà cho phép mới được vào bếp.
Vào ngày cuối cùng của năm cũ và ngày đầu tiên của năm mới, thần bếp được chủ nhà mời một chiếc bánh dày và một chén rượu, một chén nước, để cảm ơn thần đã giữ cho ngọn lửa cháy bền bỉ quanh năm. Người mẹ trong gia đình chịu trách nhiệm tắm rửa, dâng lễ cho thần bếp.
Đối với người Hà Nhì, không gian bếp là một nơi thiêng liêng. Ảnh: baomoi.com Theo Tiến sĩ Trần Hữu Sơn, Phó chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam: "Bếp của người Hà Nhì rất quan trọng và hòn đá là biểu tượng của thần bếp, nhưng lại mang tính nữ, bởi vì ngày xưa chỉ có phụ nữ mới được chăm sóc hòn đá thần này. Cứ đến ngày đầu năm mới, cuối năm, bao giờ người phụ nữ trong nhà cũng cho vị thần đá này uống ít rượu, ít trà và ăn bánh. Và trong nghi lễ đó, nếu gia đình nào không có bà vợ, thì người con gái đi lấy chồng xa phải về làm việc đó”.
Toàn bộ việc chăm sóc bếp lửa là của các bà mẹ và hầu như chỉ phụ nữ trong nhà mới vào bếp. Bếp không chỉ là nơi nấu thức ăn, mà còn thể hiện đức hạnh của người phụ nữ. Mỗi sáng, việc đầu tiên của phụ nữ Hà Nhì là nhóm lửa đun nước. Không gian bếp cũng là nơi những người phụ nữ trong nhà trò chuyện, chia sẻ vui buồn.
Khách đến nhà quanh năm suốt tháng đều bắt gặp hình ảnh người phụ nữ bên bếp lò xây trên nền đất, trên bếp đặt một chiếc chảo to. Người Hà Nhì thường nấu cơm và các loại thức ăn trên cùng chiếc chảo ấy. Và đặc biệt, vì không gian bếp linh thiêng nên người phụ nữ Hà Nhì không được ngồi xổm để nấu nướng, mà phải đứng suốt quá trình làm bữa.
Bà Chu Thùy Liên phân tích: Người Hà Nhì có câu ca dao Em hãy giữ lửa trong bếp không bao giờ nguội, để đón người đi xa trở về. Đàn ông giữ rừng, đàn bà giữ lửa. Chính vì thế người phụ nữ không đến nhà người khác trong ngày mùng 1 tết, vì họ phải đảm đương rất nhiều phần việc trong gian bếp. Tiếp khách là đàn ông, chế biến các món ăn là đàn bà.
Trong những ngày đầu năm mới, ngày lễ tết, việc thắp lửa cũng thể hiện sự biết ơn vị thần bếp, sự tri ân đối với tổ tiên. Người Hà Nhì còn có tục vào tối 30 Tết, cả nhà ngồi quây quần bên bếp lửa nghe người già kể về nguồn gốc con người và tổ tiên, về truyền thống dòng họ. Đây cũng là dịp để truyền dạy cho con cháu tưởng nhớ tới tổ tiên và nhớ đến những người trong dòng họ.
Người Hà Nhì có tục đốt lửa quanh năm. Vào mùa hội không thể thiếu đống lửa to thắp sáng màn đêm lạnh, tô điểm những bước xòe. Hình ảnh lửa cũng xuất hiện nhiều trong văn học dân gian Hà Nhì.
Trong khuôn khổ Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ hai năm 2026, ngày 2/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội phối hợp với Ban Tổ chức Lễ hội tổ chức chương trình đón tiếp đoàn đại biểu quốc tế tham quan, trải nghiệm tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương, Hà Nội).
Với thông điệp tôn vinh sự đa dạng văn hóa và tăng cường kết nối giữa các cộng đồng, chương trình tham quan, trải nghiệm tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam là một hoạt động thiết thực trong khuôn khổ Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ hai do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội phối hợp với Ban Tổ chức chương trình tổ chức.
Lễ cầu an của đồng bào Ba Na ở Tây Nguyên là nghi lễ truyền thống, gửi gắm mong ước về sức khỏe, bình yên, mùa màng bội thu. Được gìn giữ qua nhiều thế hệ, lễ hội còn là dịp gắn kết cộng đồng, trao truyền phong tục, cồng chiêng, điệu xoang và giá trị văn hóa đặc sắc.
Bốn chiến sĩ Bộ đội Biên phòng Tuyên Quang là người dân tộc thiểu số được kết nạp Đảng nơi cực Bắc Tổ quốc là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt, ghi nhận quá trình phấn đấu, rèn luyện của tuổi trẻ nơi biên cương.
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV tại Điện Biên năm 2026 có nhiều điểm mới trong tổ chức nghệ thuật, không gian trải nghiệm, góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa Mông, đồng thời mở hướng phát triển sản phẩm du lịch từ giá trị truyền thống.
Lễ hội “Ăn mừng lúa mới” của đồng bào Giẻ Triêng tại xã Phước Chánh được tái hiện trang trọng, thể hiện lòng biết ơn Giàng và các vị thần linh. Đây còn là dịp cộng đồng sum họp, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Sáng 19/9, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã diễn ra chương trình Tết Trung thu với chủ đề “Trung thu 2026: Sắc màu di sản văn hóa”, giới thiệu di sản văn hóa qua trình diễn, trải nghiệm và hoạt động sáng tạo cho trẻ em và gia đình.
Trong đời sống của đồng bào Chăm Islam ở An Giang, lễ cưới không chỉ là ngày vui của đôi uyên ương mà còn là dịp cộng đồng cùng hội tụ, sẻ chia và trao truyền những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Mang trong mình âm vang của cồng chiêng và tiếng đàn môi trầm bổng, những người có uy tín ở các xã miền núi Quảng Ngãi đang từng ngày lặng lẽ “giữ hồn” văn hóa Hre. Họ chính là nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, đưa âm nhạc truyền thống sống mãi giữa đại ngàn.
Lư Thị Súng, bác sĩ người Mông (Tuyên Quang), lớn lên trong gia đình cận nghèo, từng vượt nhiều chặng đường đèo, những trở ngại về quan niệm, hủ tục... để đến trường, nỗ lực học tập trở thành bác sĩ. Sau nhiều năm học tập xa quê, chị trở về Mèo Vạc chăm sóc sức khỏe cho đồng bào, góp phần vào những đổi thay trong diện mạo của quê hương.
Hơn 20 năm qua, Nghệ nhân Ưu tú Lục Văn Bảy (xã Sơn Thủy, Tuyên Quang) vẫn miệt mài sưu tầm, truyền dạy tiếng nói, giọng hát Soọng cô và phục dựng các giá trị văn hóa đồng bào dân tộc Sán Dìu.
Khởi đầu từ việc livestream giải cứu nông sản trong dịch COVID-19, Ma Thị Chú từng bước biến điện thoại thông minh thành công cụ kết nối thị trường cho đồng bào.
Ngày 13/9, tại sân đua bò Chùa Rô (xã An Cư, tỉnh An Giang), UBND xã An Cư, Ban Quản trị Chùa Rô phối hợp với Trung tâm Truyền hình Việt Nam khu vực Nam Bộ (VTV Nam Bộ) tổ chức Hội đua bò truyền thống Chùa Rô lần thứ XII năm 2026.
Lễ cơm mới (Kin khảu máư) là nghi lễ truyền thống có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Thái. Hằng năm, vào khoảng tháng 5 - 6 theo lịch Thái, tương ứng với tháng 9 - 10 dương lịch, khi lúa ngoài đồng đã chín, thóc mới được đưa về đầy bồ, các gia đình tổ chức nghi lễ để mừng thành quả sau một mùa lao động.
Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc đang được xã Mường Lát xác định gắn với phát triển kinh tế xã hội, trong đó chú trọng phục dựng các giá trị truyền thống, phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín và xây dựng các mô hình du lịch cộng đồng.
Từ bao đời nay, phong tục buộc chỉ cổ tay được đồng bào Thái Tây Bắc luôn được gìn giữ, duy để gửi gắm ước mong cho mọi người luôn có sức khỏe, bình an trong cuộc sống.
Vừa đi học, vừa chăn trâu, cắt cỏ, gặt lúa phụ giúp gia đình, Lò Văn Vĩnh ở Điện Biên đã nỗ lực để theo đuổi ước mơ một ngày được đứng trên bục giảng, để góp phần vào việc phát triển giáo dục vùng cao, khiến người dân tiến bộ, "miền núi tiến kịp miền xuôi".
Múa kỳ lân không chỉ tạo không khí rộn ràng trong những ngày lễ, Tết, mà còn thể hiện tinh thần thượng võ, khát vọng về cuộc sống bình an, no đủ của đồng bào Nùng. Loại hình nghệ thuật dân gian này đang được gìn giữ, quảng bá như một nét văn hóa đặc sắc của vùng cao Cao Bằng.
