Nghệ An đang tập trung toàn bộ nguồn lực, quyết liệt tháo gỡ các nút thắt về mặt bằng và vốn đầu tư để đẩy nhanh tiến độ thi công hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới đặc thù. Với mục tiêu hoàn thiện mạng lưới giáo dục vùng cao, tỉnh kỳ vọng sẽ tạo nên một diện mạo mới khang trang, đáp ứng kỳ vọng học tập của con em đồng bào các dân tộc thiểu số vào năm 2026.
Những cuộc “di dời" vì tương lai con em dân bản
Theo kế hoạch, hơn 5.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư để xây dựng mới 21 trường PTDTNT liên cấp TH - THCS tại các xã biên giới Nghệ An, mở ra cơ hội học tập tốt hơn cho hàng chục nghìn học sinh vùng khó khăn.
Tại các xã biên giới của Nghệ An, không khí thi công đang hối hả hơn bao giờ hết. Sau hơn 4 tháng khởi động, dự án xây dựng các trường nội trú liên cấp đã và đang trở thành tâm điểm chú ý của cả hệ thống chính trị địa phương. Để có được mặt bằng sạch cho đơn vị thi công, đã có những câu chuyện đầy cảm động về sự hy sinh lợi ích cá nhân vì sự nghiệp giáo dục vùng biên.
Điển hình tại xã Bắc Lý, một địa bàn biên giới đặc biệt khó khăn với địa hình hiểm trở, đất dốc chiếm phần lớn diện tích. Để nhường đất xây dựng Trường Dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Bắc Lý, vợ chồng thầy giáo Hồ Minh Dung và cô Vy Thị Thương đã tiên phong di dời khỏi nơi ở gắn bó suốt gần 20 năm.
Đến nay, xã Bắc Lý đã hoàn tất công tác đền bù, giải phóng mặt bằng để bàn giao cho đơn vị thi công Dự án Trường Phổ thông liên cấp Tiểu học và THCS Bắc Lý.
"Việc thay đổi chỗ ở xáo trộn không nhỏ đến sinh hoạt của gia đình, nhưng là một đảng viên và giáo viên cắm bản, chúng tôi hiểu rằng việc nhường mặt bằng là điều tất yếu để sớm có ngôi trường hiện đại cho các em học sinh", thầy Dung chia sẻ.
Sự gương mẫu của gia đình thầy Dung đã tạo hiệu ứng lan tỏa, giúp 3 hộ dân còn lại trong diện ảnh hưởng tự nguyện bàn giao 100% mặt bằng cho dự án. Không chỉ người dân, tinh thần "vượt khó" còn lan tỏa mạnh mẽ trong đội ngũ sư phạm. Từ cuối năm 2025, 14 giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Bắc Lý đã chủ động rời khu nhà công vụ để ra ngoài thuê trọ, nhường lại không gian làm nơi sinh hoạt tạm thời cho học sinh và Ban giám hiệu.
Thầy Phạm Sỹ Trường, Hiệu trưởng nhà trường, thừa nhận thực trạng hiện tại rất vất vả khi mọi hoạt động từ dạy học đến ăn ở đều phải "chắp vá". Hơn 300 học sinh phải đảo lịch học sang buổi chiều, mượn phòng học của trường tiểu học để ôn tập. Tuy nhiên, thầy khẳng định: Tất cả thầy cô và học trò đều đồng lòng chịu khổ một thời gian để hướng tới ngày được giảng dạy và học tập dưới mái trường mới khang trang hơn.
Dự án Trường Phổ thông liên cấp Tiểu học và THCS Bắc Lý, xã Bắc Lý đã khởi công xây dựng.
Bắc Lý là xã biên giới đặc biệt khó khăn của tỉnh Nghệ An, có đường biên 3,5 km, giáp với cụm bản Lọong Cắng, Mường Quắn (tỉnh Hủa Phăn - Lào), với 3/4 diện tích là đất dốc và đồi núi trọc. Trên địa bàn xã hiện có 2 trường tiểu học và 1 trường trung học cơ sở với tổng số 1.200 học sinh, phần lớn là con em dân tộc thiểu số, đang học tập trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn.
Từ thực tế này, khi chủ trương xây dựng trường nội trú liên cấp được triển khai, chính quyền và nhân dân trong xã đều rất mong chờ, sẵn sàng tạo mọi điều kiện để công trình sớm đi vào sử dụng.
Dự án Trường Phổ thông liên cấp Tiểu học và THCS Bắc Lý, xã Bắc Lý đã khởi công xây dựng.
Ông Phạm Viết Phúc, Chủ tịch UBND xã Bắc Lý cho biết thêm: Với đặc thù của một xã vùng sâu, vùng xa, việc di dời dân, bố trí nơi ở mới là điều rất khó khăn. Tuy nhiên, công tác đền bù, giải phóng mặt bằng để bàn giao cho đơn vị thi công được thực hiện với tinh thần công khai, minh bạch tuyệt đối nhằm bảo vệ quyền lợi cho người dân. Hiện tại, tuy chuẩn bị bước vào mùa mưa nhưng hy vọng với sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân và sự vào cuộc của các đơn vị liên quan, cuối tháng 8/2026, ngôi trường liên cấp sẽ hoàn thành để đón học sinh vào học.
Tương tự tại xã Quế Phong, chính quyền địa phương cũng đang ráo riết triển khai các phương án di dời dân cư và các công trình công cộng để phục vụ dự án. Ông Lưu Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Quế Phong cho biết, địa phương đã thực hiện thu hồi đất của 9 hộ dân tại bản Cỏ Nong và Ná Phày, đồng thời tận dụng diện tích đất công từ lâm trường và trạm y tế cũ.
Để đảm bảo an toàn, xã cũng dự kiến điều chuyển học sinh Trường Tiểu học Mường Nọc về điểm trường mới trong học kỳ II năm học 2025-2026. Trong quá trình thực hiện, xã đã yêu cầu các ban, ngành liên quan và Hội đồng đền bù phối hợp chặt chẽ, thực hiện công tác điều tra, kiểm đếm một cách công khai, minh bạch, chính xác, đảm bảo tối đa quyền lợi chính đáng của người dân theo đúng quy định pháp luật…
Tiếp tục mở rộng mạng lưới giáo dục vùng biên
Nhà ăn bán trú tạm thời của học sinh Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Bắc Lý.
Thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh cho biết, đến ngày 3/3, tất cả 10 dự án khởi công xây dựng Trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở từ tháng 11/2025 tại các xã như Tam Thái, Tri Lễ, Na Ngoi, Keng Đu, Anh Sơn, Môn Sơn, Nhôn Mai, Bắc Lý, Quế Phong, Hạnh Lâm, đã hoàn tất phê duyệt phương án bồi thường và tái định cư. Các nhà thầu đang dồn lực cho công tác san nền và đổ móng. Đáng chú ý, để kịp tiến độ bàn giao trong năm 2026, nhiều đơn vị thi công đã huy động tối đa nhân lực, trang thiết bị máy móc làm việc xuyên Tết Nguyên đán nhằm kịp về đích đúng tiến độ đề ra. Bên cạnh đó, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh cũng phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường để hoàn thành các thủ tục về mỏ vật liệu (cát, đất) theo cơ chế đặc thù nhằm giảm giá thành và đẩy nhanh tiến độ thi công.
Tuy nhiên, thách thức đặt ra không hề nhỏ. Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó phòng Kế hoạch (Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp tỉnh), việc thi công tại vùng sâu, vùng xa đang gặp khó khăn kép: Nguồn vật liệu xây dựng khan hiếm và hạ tầng giao thông hư hại do thiên tai khiến việc vận chuyển thường xuyên gián đoạn.
Để tháo gỡ, Ban Quản lý đang phối hợp với các sở, ngành liên quan để khai thác mỏ vật liệu theo cơ chế đặc thù, đồng thời nỗ lực giải quyết các vướng mắc về phân bổ vốn đầu tư.
Sau khi hoàn thành hệ thống trường PTDTNT liên cấp tại các xã biên giới, học sinh sẽ được học trong những lớp học khang trang, đầy đủ cơ sở vật chất và phòng học âm nhạc riêng biệt.
“Chúng tôi xác định đây là những công trình có ý nghĩa quan trọng, góp phần hoàn thiện mạng lưới trường lớp, nâng cao điều kiện dạy và học. Vì vậy, Ban sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan để bảo đảm các dự án được triển khai đúng tiến độ, đúng quy định, phấn đấu hoàn thành theo kế hoạch đã đề ra”, ông Dũng khẳng định.
Không dừng lại ở 10 dự án hiện hữu, dự kiến trong tháng 3/2026, Nghệ An sẽ tiếp tục khởi công thêm 11 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới khác như Thông Thụ, Nậm Cắn, Châu Khê, Tam Quang, Mường Xén...
Tại xã Nậm Cắn, dù gặp khó khăn trong việc tìm kiếm mặt bằng tập trung đủ 5 ha do địa hình đồi núi, nhưng chính quyền địa phương đang tích cực đề xuất các phương án thay thế khả thi để dự án sớm được triển khai. Hiện, tỉnh đã giao ngành Giáo dục rà soát kỹ lưỡng quy mô học sinh, lớp học để xác định mức đầu tư sát thực tế.
Ông Xã Văn Lương, Bí thư Đảng ủy xã Nậm Cắn cho biết: Là địa bàn đồi núi nên việc lựa chọn được mặt bằng đủ 5 ha xây dựng trường nội trú liên cấp với quy mô 1.500 học sinh là điều khó khăn. Trong quá trình khảo sát, xã đã kiến nghị, đề xuất phương án thay thế và hy vọng sẽ sớm được thông qua, giúp cho dự án sớm được hoàn thành, con em người dân có nơi học tập và sinh hoạt khang trang, đẹp đẽ.
Đoàn công tác của tỉnh Nghệ An khảo sát địa điểm xây dựng trường nội trú liên cấp giai đoạn 2. Ảnh: TTXVN phát
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo các dự án trọng điểm mới đây, Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Khắc Thận đã chỉ đạo quyết liệt rằng các cấp, ngành phải thấy rõ ý nghĩa nhân văn của các công trình này. Đồng chí yêu cầu sự phối hợp nhịp nhàng, "thông suốt" giữa các đơn vị để kịp thời tháo gỡ mọi rào cản, quyết tâm đưa các trường nội trú liên cấp vào hoạt động đúng lộ trình, góp phần nâng cao dân trí và phát triển bền vững vùng biên viễn.
Cuối tháng 2 vừa qua, đoàn công tác của tỉnh đã trực tiếp xuống các địa phương để nắm bắt tình hình, nghe báo cáo và kiểm tra thực địa vị trí xây dựng các trường học nhằm chuẩn bị tốt nhất cho lễ khởi công các dự án mới trong tháng 3/2026. Theo kế hoạch, hơn 5.000 tỷ đồng sẽ được đầu tư để xây dựng mới 21 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại các xã biên giới Nghệ An, mở ra cơ hội học tập tốt hơn cho hàng chục nghìn học sinh vùng khó khăn. Đây là bước khởi đầu trong lộ trình xây dựng hệ thống trường nội trú chuẩn tại vùng biên, góp phần thu hẹp khoảng cách về giáo dục giữa miền núi và miền xuôi./.
