Từ một giáo viên, bà Trần Thị Sáu (xã Minh Ngọc, Tuyên Quang) không ngờ có ngày mình trở thành người dẫn dắt mô hình sản xuất tinh bột nghệ bài bản, mang lại sinh kế cho hàng trăm hộ dân. Hành trình 10 năm, từ những mẻ bột nghệ thủ công đến sản phẩm OCOP 3-4 sao là câu chuyện về ý chí vượt khó, sự bền bỉ và tinh thần đổi mới sáng tạo giữa núi rừng Bắc Mê.
Con đường uốn lượn từ Hà Giang dẫn vào xã Minh Ngọc (huyện Bắc Mê cũ) bao quanh bởi núi và đá lại rợp sắc xanh của những ruộng nghệ trải dài khắp triền đồi. Bà con dân tộc Mông, Tày, Dao phấn khởi bên thành quả lao động mới, giờ đây cây nghệ không chỉ giúp cải tạo đất, phủ xanh triền núi mà còn mở ra cơ hội thoát nghèo.
Từ bao nghệ bỏ ven đường đến cơ ngơi tiền tỷ
Bà Trần Thị Sáu kiểm tra chất lượng củ nghệ để thu hoạch.
Dẫn chúng tôi tham quan cánh đồng trồng nghệ xanh mướt, tươi tốt, bà Trần Thị Sáu, Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ Nông, Lâm nghiệp tổng hợp Ngọc Sơn (thôn Nà Lá, xã Minh Ngọc, Tuyên Quang) vui vẻ kể về quá trình 10 năm với nghề làm nghệ.
“Lúc bắt đầu, tôi hoàn toàn không nghĩ mình sẽ gắn bó lâu dài với cây nghệ. Chỉ là một lần đi qua nương, thấy mấy bao nghệ bị bỏ ven đường, lòng tôi cứ day dứt mãi. Nghĩ hoài sao người ta lại bỏ? Không ai thu mua à? Thứ này đáng quý lắm chứ!” bà Sáu vừa cười vừa kể.
Năm 2015, từ một giáo viên, bà Sáu bắt đầu hành trình mày mò học cách làm tinh bột nghệ qua việc học trên mạng, đi khắp nơi hỏi han, học lỏm kỹ thuật. Không máy móc, không ai hướng dẫn, bà làm mọi thứ bằng tay: từ gọt, nghiền, lọc, phơi… Những mẻ bột nghệ đầu tiên, vừa nhọc công vừa hỏng lên hỏng xuống, tốn kém mà chẳng ai mua.
Bà Trần Thị Sáu thực hiện công đoạn hoàn thành đóng gói sản phẩm tinh bột nghệ.
Bà Sáu chia sẻ: “Có lúc tôi tự hỏi mình làm vậy để làm gì? Khi mới bắt đầu cũng có nhiều người bàn ra tán vào. Gia đình cũng lo lắng. Thị trường thì mù mịt, không ai biết tới sản phẩm của tôi. Đôi khi làm ra được vài cân bột nghệ lại đem biếu, cho bạn bè, người quen dùng thử chỉ để lấy chút phản hồi, xem có nên làm tiếp không?”.
Trong chặng đường gian nan đó, có những lúc bà Sáu tưởng phải bỏ cuộc vì những khó khăn về vốn, đầu ra và không còn tiền đầu tư tiếp. Nhưng rồi, từ những mẻ bột nghệ đầu tiên không nhãn mác, làm theo cảm tính, sản phẩm của bà Sáu dần nhận được phản hồi tích cực. Đó chính là động lực để bà tiếp tục dấn thân, giúp cây nghệ không còn là thứ bị bỏ đi mà trở thành nền tảng cho hành trình khởi nghiệp bền bỉ giữa núi rừng.
Năm 2016, bà Sáu quyết định thành lập tổ hợp sản xuất và tiến tới thành lập hợp tác xã với tên gọi Hợp tác xã Nông lâm nghiệp tổng hợp Ngọc Sơn.
Từng bước một, bà vận động, liên kết cùng người dân trồng nghệ. Đồng thời, hợp tác xã tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chương trình khuyến công, chương trình OCOP của tỉnh để đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất. Đến nay, hợp tác xã đã hình thành dây chuyền khép kín từ vùng nguyên liệu, sơ chế, sấy, lọc, nghiền và đóng gói.
Hiện hợp tác xã đã có 9 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP; trong đó có 2 sản phẩm đạt 4 sao cấp tỉnh. Nổi bật là tinh bột nghệ vàng Ngọc Sơn, được đánh giá cao bởi giữ nguyên dược tính, không lẫn tạp chất, đáp ứng tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.
Gắn kết người dân, tạo sinh kế bền vững
Bà Trần Thị Sáu thực hiện công đoạn hoàn thành đóng gói sản phẩm tinh bột nghệ.
Không chỉ tập trung vào sản xuất, Hợp tác xã Nông lâm nghiệp tổng hợp Ngọc Sơn còn đóng vai trò liên kết vùng nguyên liệu với hơn 100 hộ dân tại các xã như: Minh Ngọc, Yên Định, Yên Phong, Minh Sơn…. Các hộ được cung cấp giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật trồng và cam kết bao tiêu đầu ra với giá cao hơn thị trường. Chính sự đồng hành này đã giúp cây nghệ dần trở thành cây trồng chủ lực ở nhiều hộ gia đình.
Bà Mua Mí Mỷ, dân tộc Dao ở thôn Pó Pèng, xã Minh Sơn chia sẻ: “Ngày xưa, nghệ trồng xong mà không ai mua, giá lại rẻ. Từ khi có hợp tác xã, mỗi mùa gia đình tôi thu được vài chục triệu đồng, cuộc sống khá hơn nhiều”.
Còn bà Nông Thị Uy, dân tộc Tày cho biết, trước trồng ngô, sắn, thu nhập bấp bênh. Giờ trồng nghệ, thu nhập ổn định hơn 30 triệu đồng/năm. Nhờ cây nghệ mà nhà bà đã thoát nghèo.
Không chỉ người trồng, hợp tác xã còn giải quyết việc làm thường xuyên từ 7 đến 10 lao động địa phương, với thu nhập từ 8 –10 triệu đồng/lao động/tháng. Hiện doanh thu của hợp tác xã đạt khoảng 3–5 tỷ đồng/năm. Đây là con số không nhỏ với một cơ sở nông nghiệp vùng cao. Đặc biệt, hợp tác xã còn đang triển khai mở rộng thị trường trong nước và quốc tế; đẩy mạnh giá trị OCOP cho cả 9 sản phẩm hiện có, phấn đấu đạt hạng 4 sao hoặc cao hơn, từ đó nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.
Kiểm tra bột nghệ để chuẩn bị sản xuất các sản phẩm tinh bột nghệ.
Ông Trương Trung Sơn, Chủ tịch UBND xã Minh Ngọc cho biết, Hợp tác xã Ngọc Sơn là mô hình điển hình trong phát triển kinh tế nông nghiệp tại địa phương. Không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, hợp tác xã còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của bà con theo hướng chuyên nghiệp, bài bản và gắn với thị trường. Chính quyền địa phương luôn ủng hộ, đồng hành và khuyến khích những mô hình như vậy. Xã tạo điều kiện thuận lợi nhất để hợp tác xã mở rộng vùng nguyên liệu, tiếp cận các chính sách hỗ trợ và kết nối thị trường, qua đó lan tỏa hiệu quả đến nhiều hộ dân trên địa bàn.
Không dừng lại ở thành công hiện tại, bà Sáu cho biết, trong thời gian tới, bà sẽ tiếp tục mở rộng diện tích vùng trồng, tăng số hộ dân liên kết lên khoảng 200 hộ, đầu tư thêm nhà xưởng, nâng cấp thiết bị để đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu chuẩn xuất khẩu…/.
