Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống trải rộng 9 xã vùng Tây Bắc Nghệ An, có diện tích hơn 46.460 ha; trong đó, trên 40.150 ha là rừng đặc dụng.
Tháng 9/2007, khu vực miền Tây Nghệ An được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Pù Huống là một trong ba vùng lõi quan trọng này. Ngày đêm canh giữ màu xanh đại ngàn Pù Huống là lực lượng kiểm lâm thuộc 7 trạm quản lý, bảo vệ rừng. Trung bình mỗi tháng, các trạm tổ chức từ 3 - 5 chuyến tuần tra rừng, mỗi chuyến kéo dài từ 3 - 6 ngày, khiến mỗi cán bộ kiểm lâm có tới 10 - 12 ngày “ăn rừng, ngủ rừng”. Giữa hàng trăm cung đường tuần tra dài hàng chục km nơi rừng sâu hiểm trở, những bước chân lặng lẽ ấy là hành trình của lòng kiên trì, tinh thần trách nhiệm và tình yêu dành cho đại ngàn Pù Huống.
Những cung “lâm lộ” hằn nguyên dấu vết nhọc nhằn
Thượng nguồn khe Nật (xã Hùng Chân, tỉnh Nghệ An) là một trong những cung đường mà lực lượng kiểm lâm của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Huống đã nhiều lần đến. Cung đường không có lối mòn, suốt hành trình phải men theo lòng suối đá gập ghềnh, nước chảy xiết qua từng khe đá sắc lẹm, lạnh buốt. Có những đoạn nước sâu ngang ngực, thậm chí quá đầu, lực lượng tuần tra phải cởi bỏ áo quần, gùi đồ lên cao rồi dò dẫm từng bước chân giữa dòng nước lổn nhổn đá. Mỗi bước đi là một lần đối mặt với trơn trượt, hiểm nguy. Nỗi vất vả, hiểm nguy đó còn nhân lên bội phần khi hành trình tuần tra gặp mưa lớn, nước khe bất ngờ dâng cao, dòng chảy trở nên ồ ạt, hung hãn. Hành trình tuần tra khi đó còn đối diện với nguy cơ sạt lở đất đá, cây rừng đổ ngã...
Từ môi trường khắc nghiệt ấy, ý chí quyết tâm và tình yêu đại ngàn của người canh giữ rừng lại được khẳng định. Anh Nguyễn Đình Hiệp, Trạm quản lý, bảo vệ rừng Diên Lãm, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống chia sẻ, với những người kiểm lâm, cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng, mỗi chuyến tuần tra không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là niềm tự hào của những người đang ngày đêm giữ gìn đại ngàn.
Dẫu còn nhiều khó khăn, hiểm nguy nhưng được bước dưới tán rừng sâu, góp phần bảo vệ những cánh rừng nguyên sinh, giữ gìn nguồn nước, bảo vệ nơi sinh sống của muôn loài động thực vật quý hiếm chính là động lực để những bước chân tuần tra vẫn bền bỉ nối dài qua năm tháng. Niềm vui lớn nhất của người giữ rừng là khi những cánh rừng vẫn xanh, suối nguồn vẫn trong và cuộc sống của người dân vùng đệm ngày càng bình yên.
Tại Trạm quản lý, bảo vệ rừng Bình Chuẩn, 4 cán bộ kiểm lâm có nhiệm vụ bảo vệ vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống với diện tích gần 6.900 ha, bao gồm 5 tiểu khu: 726, 727, 728, 729 và 730, có 5 bản thuộc vùng đệm, gồm: Na Cọ, Xiềng, Đình, Mét và Tông (xã Bình Chuẩn). Địa bàn quản lý rộng, vùng sâu vùng xa, giao thông cách trở với những cung đèo dốc nổi tiếng hiểm nguy như Pù Lìu, Pù Huột.
Cùng đó, phong tục tập quán và bất đồng về ngôn ngữ, đặc biệt là kinh tế của đồng bào Thái nơi đây còn khó khăn nên công tác quản lý, bảo vệ rừng của lực lượng kiểm lâm rất vất vả. Trên địa bàn có những tuyến tuần tra nổi tiếng về địa hình vất vả, hiểm trở như tuyến khe Mét, khe Cố... Mỗi tuyến tuần tra phải mất nhiều ngày trong điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, mất sóng liên lạc...
Anh Nguyễn Tống Phi, Trạm trưởng Trạm quản lý, bảo vệ rừng Bình Chuẩn cho biết, trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn lại càng thôi thúc sức trẻ, lòng nhiệt huyết và sự quyết tâm thực hiện tốt nhiệm vụ canh giữ rừng của lực lượng ở Trạm. Những năm qua, lực lượng tại Trạm thường xuyên bám bản, bám rừng thực hiện các tuyến tuần tra, kiểm tra rừng tại gốc nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các vi phạm như: Săn bắt thú rừng, khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép; thực hiện phòng cháy, chữa cháy rừng trên địa bàn; phối hợp với các phòng chuyên môn nghiệp vụ của đơn vị thực hiện công tác giao khoán quản lý bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, thực hiện kiểm tra, giám sát các cộng đồng nhận khoán; điều tra đa dạng sinh học...
Theo các kiểm lâm viên ở các Trạm quản lý, bảo vệ rừng Nga My, Cắm Muộn chia sẻ, chỉ những người gắn bó với rừng mới thấu hiểu những gian nan của công việc canh giữ rừng; những chuyến tuần tra kéo dài nhiều ngày giữa rừng sâu phải vượt núi, băng suối trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt; những bữa ăn tạm bợ, giấc ngủ vội trong lán tạm giữa rừng; thường xuyên đối mặt với muỗi rừng, vắt, rắn rết và địa hình hiểm trở. Vì đặc thù công việc xa nhà ròng rã nhiều ngày, nhiều cán bộ kiểm lâm phải gửi gắm toàn bộ việc gia đình, chăm sóc con cái cho người vợ ở quê. Đằng sau mỗi kiểm lâm là sự hy sinh thầm lặng của những người vợ tảo tần, vừa chăm lo gia đình, vừa là chỗ dựa tinh thần để chồng chú tâm giữ gìn từng cánh rừng, từng hệ sinh thái quý giá.
Vững thế trận, phòng tuyến bảo vệ đại ngàn
Người dân vùng cao thuộc các bản vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống đang gặt lúa. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống nằm trải dài ở 2 mái dông chính từ tam giác Pù Huống đến Pu Lòn với chiều dài hơn 40 km, có các đỉnh núi cao như Pù Lòn (1.447 m), Pù Pâng (1.302 m), Pù Huống (1.200 m), Pa Hồng (1.022 m)... và nhiều đỉnh núi khác có độ cao trên 900 m; độ cao giảm dần từ Tây sang Đông, từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Địa hình hiểm trở, độ dốc lớn, chia cắt mạnh do nhiều đường phân thủy (sông, suối) đã tạo nên tính đa dạng sinh học cao và giàu tài nguyên thiên nhiên cho khu bảo tồn.
Nơi đây hệ sinh thái rừng có giá trị cao về đa dạng sinh học với nhiều loài thực vật quý hiếm điển hình như Pơ mu, Sa mu dầu với những cá thể có đường kính từ 1 - 3 m, Lim xanh, Bách xanh, Lan kim tuyến...; nhiều loài động vật quý hiếm như Cu li, Vượn đen tuyền, Vượn đen bạc má, Voọc xám, Trĩ sao, Gà lôi trắng, Rùa hộp trán vàng, Tê tê…
Ông Võ Minh Sơn, Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống cho biết, khu vực giáp ranh Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống có hơn 50 bản sinh sống, trong đó 3 bản “vùng đệm trong” gồm Na Ngân, Na Kho và Xốp Kho (xã Nga My) nằm hoàn toàn trong diện tích rừng đặc dụng.
Ngoài ra, một số khu vực người dân canh tác dọc theo suối thuộc rừng đặc dụng của Khu bảo tồn thiên nhiên... Nhiều năm qua, đời sống người dân phụ thuộc lớn vào rừng như khai thác măng, lấy mật ong, săn bắt, đánh bắt cá suối và làm nương rẫy. Tập quán đốt dọn thực bì ở khu vực giáp ranh đã tạo áp lực lớn lên rừng đặc dụng, khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng của lực lượng kiểm lâm gặp nhiều khó khăn, vất vả.
Trạm quản lý, bảo vệ rừng Nga My quản lý hơn 15.360 ha rừng vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống với 16 tiểu khu, 34 mốc. Đây là khu vực còn lại nhiều diện tích rừng nguyên sinh chứa đựng hệ sinh thái đặc thù cho dải Bắc Trường Sơn có mức độ đa dạng động, thực vật khá cao với nhiều loài nguy cấp, quý hiếm; là mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái rừng đặc dụng Pù Huống kết nối với Vườn quốc gia Pù Mát và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt tạo thành vành đai xanh Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An.
Ông Bùi Hữu Sỹ, Trạm trưởng Trạm quản lý, bảo vệ rừng Nga My chia sẻ, căn cứ hiện trạng tài nguyên rừng, thảm thực bì, mùa vụ sản xuất và tập quán canh tác của người dân vùng đệm, Trạm đã xác định các tiểu khu trọng điểm cháy gồm: 576, 581, 584, 587, 592, 593 và 626. Chủ động phòng, chống cháy rừng, đơn vị đã phối hợp với chính quyền, các ban ngành địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức người dân về công tác quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng; đồng thời tổ chức ký cam kết với các hộ dân, ban quản lý thôn bản trong và ven Khu bảo tồn. Ngoài ra, trạm thường xuyên tổ chức tuần tra, nắm tình hình, thu thập thông tin về an ninh rừng và nguy cơ cháy rừng. Vào mùa nắng nóng, lực lượng kiểm lâm của Trạm nhiều đêm phải thức trắng để trực địa bàn, sẵn sàng ứng phó các tình huống bất trắc. Khi xảy ra cháy rừng, trạm sẽ triển khai nhanh phương án chữa cháy theo phương châm “4 tại chỗ”, “3 sẵn sàng”...
“Đóng vai trò nòng cốt trong công tác quản lý, bảo vệ rừng và gìn giữ đa dạng sinh học trên địa bàn, hàng tháng Trạm xây dựng kế hoạch công tác và tổ chức tuần tra, kiểm tra rừng nhằm nắm rõ tình hình địa bàn, phát hiện và xử lý các vụ vi phạm kịp thời. Với địa hình rộng, hiểm trở, nhiều khu vực rừng sâu khó tiếp cận, cán bộ của trạm thường xuyên tổ chức tuần tra, kiểm soát nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi khai thác rừng trái phép, săn bắt động vật hoang dã và xâm hại tài nguyên rừng. Bên cạnh đó, đơn vị còn đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân vùng đệm về vai trò của rừng và trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.
Lực lượng kiểm lâm của Trạm ngày đêm bám rừng, góp phần giữ gìn màu xanh đại ngàn và bảo tồn các loài động, thực vật quý hiếm”, ông Nguyễn Tống Phi, Trạm quản lý, bảo vệ rừng Bình Chuẩn cho hay.
Ông Võ Minh Sơn, Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống cho biết, ý thức được trách nhiệm lớn lao trong công tác quản lý, bảo vệ rừng, những năm qua lực lượng kiểm lâm và cán bộ bảo vệ rừng Pù Huống, nhất là anh em ở các Trạm luôn nỗ lực vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để hoàn thành tốt nhiệm vụ. Dù còn nhiều thiếu thốn về điều kiện làm việc, phải đối mặt với không ít hiểm nguy giữa đại ngàn, nhưng họ vẫn kiên trì bám rừng, giữ rừng bằng tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nghề và sự tận tụy với công việc./.
