Họ không chỉ là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân mà còn là "hạt nhân" khơi dậy ý thức cộng đồng, biến rừng thành nguồn lực sinh kế bền vững và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc nơi biên cương.
Xã vùng cao Thu Lũm một trong những xã xa nhất của tỉnh Lai Châu, những cánh rừng già trải dài ngút ngàn tầm mắt, ôm lấy các bản làng của đồng bào các dân tộc Hà Nhì, Dao, La Hủ. Nằm ở nơi địa đầu với những con dốc cua khúc khuỷu của tỉnh Lai Châu, Thu Lũm có diện tích tự nhiên rộng lớn và tỷ lệ che phủ rừng thuộc tốp các xã cao nhất tỉnh. Đối với người dân nơi đây, rừng không chỉ là lá phổi xanh bảo vệ nguồn nước, mà từ nhiều năm nay, rừng đã thực sự trở thành "kho vàng" mang lại cuộc sống ấm no nhờ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR).
Tuy nhiên, để có được những cánh rừng đại ngàn bình yên xanh thẳm và hùng vĩ, không bị xâm hại bởi nạn phá rừng làm nương rẫy hay khai thác lâm sản trái phép, là cả một hành trình bền bỉ của chính quyền địa phương. Trong hành trình đó, không thể không nhắc đến vai trò của những người có uy tín tại 16 bản làng trong xã. Họ là những "già bản", trưởng bản, những người am hiểu luật pháp, giàu kinh nghiệm sống và đặc biệt là sở hữu tiếng nói "nói dân nghe, làm dân tin".
Bằng sự gần gũi, thấu hiểu tâm tư của bà con, đội ngũ người có uy tín đã tuyên truyền về những chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước để thay đổi những định kiến cũ, tích cực vận động Nhân dân chấp hành nghiêm các quy định của Luật Lâm nghiệp. Rừng biên giới Thu Lũm giờ đây được bảo vệ không chỉ bằng những chế tài khô khan của pháp luật, mà được gìn giữ bằng chính ý thức tự giác, bằng sợi dây trách nhiệm vô hình nhưng bền chặt của cả cộng đồng các dân tộc.
Trong số những "hạt nhân" tiêu biểu ấy, ông Chu Cha Xá - người có uy tín tại bản Pa Thắng, xã biên giới Thu Lũm luôn được nhắc đến như một tấm gương sáng về tinh thần trách nhiệm. Bản Pa Thắng hiện có 77 hộ với 376 nhân khẩu, 100% là đồng bào dân tộc Hà Nhì. Cộng đồng nơi đây được giao quản lý, bảo vệ một diện tích rừng khổng lồ lên tới hơn 1.238 ha.
Để quản lý tốt diện tích rừng này, ông Xá hiểu rằng nếu chỉ dựa vào lực lượng kiểm lâm hay ban quản lý bản thì không bao giờ là đủ. Sức mạnh phải đến từ từng nếp nhà, từng người dân. Nghĩ là làm, ông Xá "đi từng ngõ, gõ từng nhà", lồng ghép việc tuyên truyền bảo vệ rừng vào các buổi sinh hoạt bản, các dịp lễ tết hay thậm chí là bên bếp lửa của từng gia đình.
Ông Chu Cha Xá chia sẻ: “Những năm qua, người dân bản mình đã được thụ hưởng nhiều lợi ích kinh tế trực tiếp từ tiền dịch vụ môi trường rừng. Đời sống khấm khá lên cũng nhờ rừng. Vì thế, tôi luôn bảo với bà con rằng giữ rừng chính là giữ cái nồi cơm của nhà mình. Tôi tích cực vận động nhân dân tham gia tuần tra bảo vệ rừng, chấp hành nghiêm các quy định về chăm sóc, phòng chống cháy rừng, không để một góc rừng nào bị tổn thương”.
Không chỉ nói suông, ông Xá luôn là người tiên phong đi đầu. Ở cái tuổi không còn trẻ, ông vẫn đều đặn cùng đội tuần tra của bản băng rừng, lội suối để kiểm tra các cột mốc, phát hiện sớm các nguy cơ cháy rừng hay hành vi xâm hại lâm sản. Sự gương mẫu của ông đã trở thành tấm gương để thế hệ trẻ trong bản soi vào và học tập.
Nhận xét về người có uy tín của bản mình, ông Chu Hừ Chừ, Bí thư Chi bộ bản Pa Thắng, xã Thu Lũm không giấu được niềm tự hào: “Ông Chu Cha Xá luôn là người tiên phong trên mọi mặt trận tại địa phương. Ông được bà con trong bản cực kỳ tín nhiệm, tin yêu và học theo. Nhờ có sự năng nổ, trách nhiệm của ông mà ý thức, công tác chăm sóc và bảo vệ rừng của người dân Pa Thắng ngày một nâng cao rõ rệt. Bản không còn hiện tượng phá rừng, phá rẫy trái phép”.
Thu Lũm có hơn 5.250 nhân khẩu, là địa bàn cư trú lâu đời của ba dân tộc anh em: Hà Nhì, Dao và La Hủ. Với hơn 15.000 ha rừng cần bảo vệ, việc gắn lợi ích kinh tế của người dân với màu xanh của rừng là bài toán chiến lược mà xã đã thực hiện thành công.
Từ nguồn tiền DVMTR được chi trả minh bạch, kịp thời đã tạo ra cú hích lớn làm thay đổi nhận thức của người dân. Người dân hiểu rằng rừng càng xanh, diện tích rừng được bảo vệ tốt thì nguồn thu nhập của gia đình càng cao ổn định. Khi lợi ích cá nhân đồng điệu với lợi ích quốc gia, rừng tự khắc có hàng nghìn "vệ sĩ" bảo vệ.
Theo thống kê của chính quyền địa phương, trên địa bàn xã hiện đang quản lý trên 15.000 ha rừng, người có uy tín trên địa bàn xã 17 người trên tổng số 16 bản với hơn 5.250 nhân khẩu, thu nhập bình quân từ tiền Dịch vụ môi trường rừng năm 2025 là 21 triệu đồng/hộ/năm đây là một trong những nguồn thu không nhỏ đối với các hộ trên địa bàn từ rừng mang lại.
Từ nguồn lợi kinh tế này, vai trò điều phối, định hướng của người có uy tín lại càng được thể hiện rõ nét. Họ định hướng bà con cách sử dụng hiệu quả nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng để tái đầu tư vào sản xuất, chăn nuôi, mua sắm máy móc nông cụ phục vụ cho nông nghiệp, cải thiện chất lượng cuộc sống thay vì chi tiêu lãng phí.
Đánh giá về tầm quan trọng của đội ngũ này, ông Phùng Sỳ Che, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thu Lũm khẳng định: “Vai trò của người có uy tín hết sức quan trọng trong đời sống của đồng bào nơi biên giới. Đây là lực lượng tuyên truyền viên tích cực nhất, đưa các chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước đến gần với người dân một cách tự nhiên và hiệu quả nhất. Không chỉ giữ rừng, họ còn luôn tiên phong trong phong trào phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo tại địa phương."
Cũng theo ông Phùng Sỳ Che, Cấp ủy và chính quyền xã Thu Lũm luôn đánh giá rất cao vai trò của những người có uy tín. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục triển khai thêm nhiều giải pháp đồng bộ, các chính sách đãi ngộ và tạo điều kiện tối đa để phát huy hơn nữa năng lực, tâm huyết của đội ngũ này trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội nói chung và bảo vệ rừng nói riêng.
Bảo vệ rừng ở Thu Lũm không chỉ dừng lại ở câu chuyện kinh tế, môi trường sinh thái mà nó mang ý nghĩa chiến lược về an ninh quốc phòng. Mỗi bước chân tuần tra rừng của người dân, mỗi tiếng nói nhắc nhở của người có uy tín đều góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Giữ được rừng là giữ được đất, giữ được bản làng biên khương. Sự đồng lòng của người dân dưới sự dẫn dắt của những người có uy tín như ông Chu Cha Xá đã tạo nên một "thế trận lòng dân" vững chắc như bàn thạch nơi biên cương.
Trên mảnh đất Thu Lũm, màu xanh của đại ngàn đang ngày càng được nối dài, bền vững qua từng năm tháng. Sức sống của những cánh rừng nơi đây không chỉ được nuôi dưỡng bởi nguồn nước, bởi khí hậu, mà quan trọng hơn hết, nó được tưới mát bằng ý thức tự giác, tình yêu quê hương và trách nhiệm mang tính "hạt nhân" của những người có uy tín - những cây đại thụ giữa đại ngàn biên giới Lai Châu.