Giải bài toán từ những lớp học chông chênh và hành trình đến trường đầy trắc trở của học sinh vùng cao biên giới, chủ trương đầu tư xây dựng 248 trường phổ thông liên cấp nội trú cho các xã biên giới theo Thông báo Kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị đã biến giấc mơ của thầy, cô giáo và học sinh trở thành hiện thực. Tại các xã biên giới của tỉnh Thanh Hóa, địa bàn rộng, nhiều điểm trường lẻ, dân cư phân tán, đây là giải pháp khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, là bước tái cấu trúc không gian giáo dục theo hướng tập trung, hiệu quả.

Bài 2: Dệt ước mơ nơi phên giậu Tổ quốc

Gom điểm lẻ để nâng cao chất lượng

Tại 16 xã biên giới đất liền của tỉnh Thanh Hóa hiện có 41 cơ sở giáo dục phổ thông với hơn 14.500 học sinh, trong đó nhiều điểm trường lẻ vẫn tồn tại do dân cư rải rác, địa hình chia cắt. Một số xã duy trì từ 3 đến 5 điểm trường, cách nhau hàng chục kilomet. Mô hình này hiện là giải pháp tạm thời để học sinh đến lớp, nhưng về lâu dài bộc lộ nhiều hạn chế như cơ sở vật chất thiếu đồng bộ, đầu tư dàn trải, giáo viên phân tán, chất lượng dạy học khó nâng cao bền vững…

Trường Tiểu học Sơn Thủy, xã Sơn Thủy hiện vẫn duy trì 4 điểm lẻ tại các bản Xía Nọi, Mùa Xuân, Khà và Hiết; có điểm cách trung tâm hơn 30 km. Mỗi điểm chỉ vài lớp học, số học sinh ít, cơ sở vật chất thiếu thốn. Giáo viên phải di chuyển liên tục, có khi hàng giờ băng rừng, vượt suối. Việc tổ chức các hoạt động chuyên môn, sinh hoạt tập thể hay kiểm tra, đánh giá gặp nhiều khó khăn.

Xã vùng cao biên giới Sơn Thủy là một trong 16 xã của tỉnh Thanh Hóa được đầu tư Dự án Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Sơn Thủy. Dự án được khởi công ngày 19/8/2025 kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản toàn diện bộ mặt giáo dục vùng cao Thanh Hóa nói chung và giáo dục ở xã vùng cao biên giới còn nhiều khó khăn này.

Thầy Hoàng Văn Sáu, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Sơn Thủy cho biết: Với quy mô 30 lớp học, nhà nội trú 4 tầng, khu sinh hoạt văn hóa và 20 phòng nội trú, sau khi hoàn thành, Dự án Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Sơn Thủy sẽ đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt cho 750 học sinh, trong đó có 320 học sinh nội trú và 250 học sinh bán trú. Học sinh từ các điểm lẻ sẽ về học tập tập trung, giải quyết hầu hết “điểm nghẽn” hiện nay trong việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường.

Tương tự, tại Trường Tiểu học Na Mèo, xã Na Mèo, năm học 2024 - 2025, nhà trường có 22 lớp với 385 học sinh phân tán ở 1 điểm chính và 4 điểm lẻ Ché Lầu, Cha Khót, Xộp Huối, Sa Ná. Tại các điểm lẻ, cơ sở vật chất vẫn còn rất nhiều khó khăn, thiếu thốn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục nói chung của toàn trường.

Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, xã vùng cao biên giới Na Mèo được chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sơ Na Mèo với tổng mức đầu tư 106 tỷ đồng. Đây được xem như “cú hích” đáp ứng được mong mỏi, kỳ vọng của học sinh, giáo viên và người dân về một ngôi trường nội trú khang trang, hiện đại, là nơi con em họ có môi trường học tập tốt để ươm mầm cho những ước mơ cao hơn, xa hơn.

Thầy giáo Chung Trường Thành, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Na Mèo phấn khởi cho biết, duy trì các điểm lẻ ảnh hưởng nhiều đến việc nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó, nhưng do đặc thù địa hình nên nhà trường chưa đủ điều kiện gom học sinh về điểm trường chính. Tới đây, khi dự án Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Na Mèo đi vào hoạt động sẽ đủ điều kiện để tiếp nhận học sinh tại các điểm lẻ về học tập và sinh hoạt nội trú tại nhà trường.

Việc đầu tư các trường nội trú liên cấp tại Sơn Thủy, Na Mèo… giúp giải quyết tình trạng điểm trường lẻ phân tán, thiếu đồng bộ, đồng thời là bước chuyển chiến lược giúp nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao. Mô hình tập trung học sinh tại điểm chính, kết hợp nội trú và bán trú linh hoạt, vừa đảm bảo học tập toàn diện, vừa phù hợp với đặc thù địa hình và lứa tuổi, giúp học sinh vùng khó có điều kiện học tập tốt.

Mô hình mang lại lợi ích toàn diện cho học sinh vùng cao

Không chỉ giải quyết vấn đề điểm trường lẻ phân tán, mô hình trường nội trú liên cấp còn mở ra cơ hội để học sinh được học tập và sinh hoạt tập trung, tạo nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện kỹ năng sống và ý thức kỷ luật. Khi học sinh được ăn, ở và học tập tại trường, việc học hai buổi một ngày giúp kiến thức được truyền tải đầy đủ, công việc phụ đạo và bồi dưỡng học sinh được thực hiện thuận lợi hơn. Thầy, cô giáo có điều kiện chăm sóc học sinh tốt hơn. Các em không còn phải mang cơm nắm ăn vội, nghỉ trưa trên nền nhà, hay bỏ học khi mưa lũ chia cắt đường đi.

Với kinh nghiệm gần 20 năm làm công tác quản lý học sinh nội trú, thầy giáo Nguyễn Văn Dương, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Trung học cơ sở Na Mèo, xã Na Mèo cho hay: Mô hình trường dân tộc nội trú sau khi đi vào hoạt động sẽ mang lại lợi ích toàn diện cho học sinh vùng cao. Trường nội trú không chỉ dạy chữ mà còn dạy cách sống. Ở đây, học sinh rèn tính tự lập, kỷ luật và tinh thần trách nhiệm, được tham gia lao động tập thể, sinh hoạt nhóm, tuân thủ giờ giấc và nội quy, những điều mà ở các điểm trường lẻ trước đây hầu như không thể thực hiện. Giáo viên theo sát từng bước học tập và sinh hoạt, kèm cặp những em còn yếu, giúp việc dạy và học trở nên toàn diện, mang lại hiệu quả rõ rệt cho sự trưởng thành của mỗi học sinh.

Tại Trường Tiểu học Trung Lý 2, xã Trung Lý, năm học 2025 - 2026 có 392 học sinh, phân bố tại 5 điểm trường xa xôi: Bản Co Cài, bản Pa Búa, bản Lìn, bản Cá Giáng - bản Cánh Cộng, bản Tà Cóm. Một số bản cách điểm chính từ 10 đến 15km, đi lại phải qua sông, suối nên mỗi khi mùa mưa bão tới học sinh thường xuyên phải nghỉ học do nước sông lên cao gây chia cắt cục bộ, sạt lở. Cùng với đó, cơ sở vật chất nhiều điểm trường xuống cấp, lớp học tạm, thiếu thiết bị dạy học theo chương trình mới, giáo viên chưa đủ, lớp dạy ghép phổ biến, ảnh hưởng chất lượng giáo dục. Từ thực tế đó, việc xây dựng một trường nội trú liên cấp trở thành mong mỏi của biết bao thế hệ giáo viên và học trò vùng cao biên giới khó khăn này.

Ông Nguyễn Văn Hảo, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trung Lý 2 chia sẻ: Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước, Dự án Trường Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Trung Lý đã được triển khai. Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị trong công tác tìm vị trí, giải phóng mặt bằng… dự án đã được khởi công đúng kế hoạch. Với quy mô 2,9 ha, gồm nhà hành chính 4 tầng, khối lớp học, nhà bộ môn, nhà công vụ, nhà ăn, nhà đa năng, khu bán trú và nội trú, trang thiết bị đồng bộ, khi hoàn thành, dự án phục vụ 1.250 học sinh, trong đó khoảng 1.050 em nội trú và bán trú. Từ đó, học sinh có cơ hội phát triển toàn diện cả kiến thức lẫn kỹ năng sống.

Có thể khẳng định, chủ trương đầu tư 248 trường phổ thông liên cấp nội trú theo Thông báo Kết luận 81-TB/TW của Bộ Chính trị là một quyết sách chiến lược, căn cơ và dài hạn cho giáo dục vùng cao biên giới. Tại Thanh Hóa, việc triển khai các công trình nội trú liên cấp không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn góp phần ổn định dân cư, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội vùng cao, biên giới./.

Bài cuối: Xóa trường tạm, dựng tương lai