Xã Tam Kim (tỉnh Cao Bằng) là nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân. Hình ảnh 34 chiến sĩ quân đội đầu tiên cùng Đại tướng Võ Nguyên Giáp là ký ức không thể quên với người dân nơi đây. Sau này, khi có dịp về thăm Tam Kim, Đại tướng đã dành thời gian trò chuyện, động viên người dân. Những tấm ảnh chụp chung với Đại tướng đã trở thành niềm vinh dự, tự hào để kể cho thế hệ trẻ về vị Đại tướng Nhân dân và vùng đất cách mạng.
Trong căn nhà nhỏ ở xóm Bản Um, xã Tam Kim, vợ chồng ông Nông Đình Chiến và bà Dương Thị Hỷ (77 tuổi) cùng chăm chú xem lại bức ảnh đã lưu giữ nhiều năm. Trong ảnh, bà Hỷ địu cháu trên lưng, đứng trò chuyện với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, trong dịp bác Giáp về thăm Tam Kim. Với bà, đó không chỉ là một khoảnh khắc được ghi lại, mà còn là ký ức đặc biệt về một lần gặp gỡ mà hơn 30 năm qua vẫn chưa bao giờ phai nhạt.
Bà Dương Thị Hỷ nhớ lại, năm 1994, hôm ấy là ngày chợ. Bà đi chợ cùng một đứa cháu nhỏ, ăn mặc giản dị như bao ngày thường. Không ai nghĩ rằng trong một phiên chợ bình dị ấy, bà lại có cơ duyên được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Bà Hỷ chia sẻ: "Hôm đó tôi vô tình đi vào chợ thì gặp bác Giáp. Bác rất vui vẻ, đi về phía tôi, vỗ vai rồi hỏi: ‘Cháu ở đâu đến?’. Tôi bảo cháu ở Bản Um đến. Đại tướng hỏi tôi có biết ông Đề Thám, ông Tiến Lực không. Tôi là cháu, gọi ông Tiến Lực là chú. Khi biết ông Tiến Lực vẫn khỏe mạnh và đang sinh sống ở Lâm Đồng, bác vui vẻ hỏi han, rồi tiếp tục trò chuyện với nhân dân...".
Cuộc gặp diễn ra tự nhiên, gần gũi. Điều bà Hỷ nhớ nhất không phải những câu hỏi cụ thể, mà là sự thân tình của Đại tướng. Giữa phiên chợ vùng cao, bên những người dân mộc mạc, Người không tạo ra khoảng cách của một vị tướng với nhân dân.
Trong dịp về thăm Tam Kim, Đại tướng cũng động viên nhân dân giữ gìn sức khỏe, phát triển kinh tế, bảo vệ Khu di tích rừng Trần Hưng Đạo - nơi thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân.
Gần ba thập kỷ sau cuộc gặp ấy, ký ức vẫn nguyên vẹn trong tâm trí người phụ nữ 77 tuổi. Mỗi dịp sinh nhật Đại tướng, bà cùng người dân Bản Um lại đến Đền thờ Đại tướng Võ Nguyên Giáp nằm trong Khu di tích Quốc gia đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo (xã Tam Kim, tỉnh Cao Bằng), thắp hương tưởng nhớ bác Giáp.
Cũng như bà Hỷ, ông Nông Đình Chiến là người Bản Um, gia đình đã có nhiều thế hệ sinh sống trên mảnh đất này. Ông có hai lần được đón Đại tướng Võ Nguyên Giáp về thăm Tam Kim, vào các năm 1989 và 1994. Với ông, điều đặc biệt trong những lần Đại tướng trở về không nằm ở những nghi thức trang trọng, mà ở tình cảm gần gũi, sâu nặng dành cho nhân dân.
Ông Chiến chia sẻ: "Cả hai lần bác đến nói chuyện giống như một người con đi xa trở về quê hương cũ. Nhân dân đón tiếp rất nhiệt tình, trân trọng. Tôi vẫn nhớ lần đầu Đại tướng về thăm, theo kế hoạch, cuộc nói chuyện với nhân dân chỉ khoảng 30 phút. Thế nhưng, trước tình cảm lưu luyến của bà con, cuộc gặp kéo dài tới khoảng một tiếng rưỡi. Khoảng cách giữa một vị tướng từng chỉ huy những chiến dịch lớn của dân tộc với người dân vùng cao dường như không tồn tại. Đại tướng hỏi chuyện, bắt tay, lắng nghe từng người. Người dân cũng tự nhiên kể những câu chuyện về cuộc sống, về quê hương".
Lần thứ hai, năm 1994, Đại tướng về Đồn Phai Khắt, nói chuyện với nhân dân khoảng 30 phút. Với ông Chiến, đó vẫn là một ký ức không thể nào quên.
Ông Chiến cho biết: "Bác rất được lòng dân. Mọi người vừa bắt tay, vừa nói chuyện, vừa rơi nước mắt; trong đó có cả tôi. Điều khiến tôi đặc biệt ấn tượng là khả năng sử dụng tiếng Tày của Đại tướng. Trong những cuộc trò chuyện, Đại tướng sử dụng xen kẽ tiếng Kinh và tiếng Tày rất tự nhiên; khi gặp đồng bào biết tiếng Dao, cũng chủ động dùng tiếng Dao hỏi han không khác gì một người con đi xa trở về".
Chính sự gần gũi, chân thành ấy đã tạo nên tình cảm đặc biệt giữa Đại tướng và đồng bào các dân tộc Tam Kim. Người dân không chỉ kính trọng Đại tướng bởi tài năng, công lao với đất nước, mà còn yêu quý bởi sự giản dị, gần gũi, luôn dành tình cảm sâu nặng cho đồng bào vùng cao./.
