Tinh gọn từ xã đến thôn bản
Có diện tích tự nhiên trên 9.068 km2, dân số hơn 50 vạn người, với 20 dân tộc anh em cùng chung sống, Lai Châu giữ vị trí chiến lược đặc biệt trọng yếu về quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia. Tuy nhiên, mô hình hành chính tỉnh trước đây bộc lộ không ít tầng nấc trung gian, khiến nguồn lực bị dàn trải, trong khi tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức cao (17,24%).
Theo ông Hà Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, thực hiện quyết sách lớn của Trung ương Đảng về việc kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, Lai Châu đã khẩn trương tái thiết toàn diện không gian quản trị. Tỉnh đã tiến hành sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã từ 106 đơn vị rút gọn chỉ còn 38 xã, phường (trong đó quản lý chặt chẽ 11 xã biên giới xung yếu). Đồng thời, mạng lưới dưới cơ sở cũng được tái cơ cấu quyết liệt: sắp xếp từ 956 thôn, bản, tổ dân phố xuống còn 616 đơn vị, tương ứng mức giảm 35,6%.
Song hành với cải cách hành chính, tổ chức Đảng cũng được củng cố đồng bộ. Đảng bộ tỉnh hiện có 42 đảng bộ trực thuộc (gồm 4 đảng bộ cấp trên trực tiếp cơ sở và 38 đảng bộ xã, phường) với 295 tổ chức cơ sở đảng, 19 đảng bộ bộ phận, 1.841 chi bộ và 31.578 đảng viên. Trong đó, đảng viên nữ chiếm 36,02%, đảng viên người dân tộc thiểu số chiếm tới 55,74%. Việc thu gọn đầu mối đã trực tiếp giảm bớt gánh nặng chi phí hành chính, tạo tiền đề để tỉnh dồn nguồn lực ngân sách cho hạ tầng dân sinh và giảm nghèo bền vững.
Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi phân định rành mạch chức năng giữa cấp tỉnh định hướng chiến lược và cấp cơ sở trực tiếp thực thi. Điểm sáng nổi bật là việc quy hoạch lại mạng lưới dịch vụ công ích. Mỗi xã đều được bảo đảm 1 trạm y tế đạt chuẩn để chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân. Trong lĩnh vực giáo dục, tỉnh chỉ đạo xây dựng đề án giảm 30% đầu mối, quy định mỗi xã, phường có không quá 2 trường ở mỗi cấp học, đi vào vận hành từ ngày 1/9/2026. Quán triệt sâu sắc Kết luận số 81-KL/TW của Bộ Chính trị, Lai Châu giữ vững và phát triển các trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 11 xã biên giới, bảo đảm điều kiện học tập tốt nhất cho con em đồng bào dân tộc..
Nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở
Tỉnh Lai Châu đã quyết định chọn năm 2026 là “Năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở”. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết chuyên đề về nâng cao trình độ, năng lực cán bộ cấp xã đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh bỏ cấp trung gian.
Một trong những giải pháp mang tính đột phá được Ban Thường vụ Tỉnh ủy triển khai quyết liệt trong năm 2026 là điều động, cử cán bộ, công chức là lãnh đạo các sở, ngành cấp tỉnh trực tiếp xuống cơ sở, đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo chủ chốt tại các xã, phường. Việc tăng cường đội ngũ cán bộ có tư duy chiến lược, am hiểu pháp luật về cơ sở đã tạo nên luồng gió mới, giúp cấp xã nhanh chóng bắt nhịp điều hành, tháo gỡ điểm nghẽn cơ sở.
Song song với đó, tỉnh cũng khẩn trương rà soát vị trí việc làm, khung năng lực và tổ chức thi tuyển bổ sung. Trong năm 2026, tổng biên chế công chức cấp xã được giao là 1.676 người, hiện có mặt 1.342 người. Tư tưởng đội ngũ cán bộ, công chức sau sáp nhập đã ổn định, yên tâm công tác; phẩm chất chính trị vững vàng, ý thức kỷ luật nâng cao, thực sự gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào các dân tộc thiểu số.
Khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện từ ngày 1/7/2025, việc sắp xếp, phân bổ và xử lý trụ sở, tài sản công là bài toán cấp bách nhằm ngăn chặn tình trạng lãng phí tài sản Nhà nước. UBND tỉnh Lai Châu đã kịp thời phê duyệt phương án sắp xếp tổng thể đối với 2.062 cơ sở nhà, đất. Riêng đối với 76 trụ sở dôi dư thuộc Công an tỉnh, địa phương đang chủ động phối hợp với Bộ Công an sớm hoàn tất thủ tục bàn giao, phục vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Ông Hà Trọng Hải cho rằng, một trong những nguyên tắc cốt lõi để chính quyền hai cấp hoạt động trơn tru là phân định rõ thẩm quyền và đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền, tránh tình trạng “dồn việc lên tỉnh, tắc nghẽn ở cơ sở”. UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành rà soát, đề xuất phân cấp mạnh mẽ, nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của người đứng đầu xã, phường.
Đến nay, tổng số nhiệm vụ thuộc các lĩnh vực được phân quyền, phân cấp từ các cơ quan Trung ương về cho địa phương là 495 nhiệm vụ (trong đó cấp tỉnh đảm nhận 468 nhiệm vụ, cấp xã trực tiếp thực hiện 27 nhiệm vụ quan trọng). Đi đôi với chuyển giao nhiệm vụ là cuộc rà soát thể chế quy mô lớn. Hệ thống thể chế đồng bộ chính là hành lang pháp lý vững chắc bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, không để khoảng trống quyền lực làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.
Nhìn lại hành trình chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Lai Châu, có thể khẳng định, đây không chỉ là phép cộng trừ số học về đầu mối tổ chức, mà là bước tiến dài về tư duy quản trị nhà nước hiện đại nơi địa đầu Tổ quốc. Việc cắt bỏ cấp trung gian đã rút ngắn khoảng cách giữa lãnh đạo tỉnh với thôn bản, giúp tiếng nói và nguyện vọng của đồng bào các dân tộc được lắng nghe và giải quyết nhanh nhất.
