Cùng với các loại hình chế biến khác như lột ghẹ, lột tôm, chế biến mắm, tôm khô, ruốc khô ở thị trấn Vàm Láng, huyện Gò Công Đông (Tiền Giang) thì nghề phơi cá khô truyền thống còn góp phần đáng kể vào giải quyết việc làm cho lao động, tạo thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động tại địa phương...
Làng nghề cá khô Vàm Láng phát triển, giải quyết việc làm cho nhiều lao động. Ảnh: baoapbac.vn
Theo các vị cao niên, làng nghề cá khô Vàm Láng gắn liền với sự hình thành của làng cá Vàm Láng từ rất xưa và tồn tại, phát triển cho đến ngày nay. Nghề phơi cá khô truyền thống đã góp phần đáng kể vào giải quyết việc làm cho lao động và thu nhập ổn định cho hàng trăm lao động tại địa phương.
Địa bàn hoạt động của nghề chế biến cá khô chủ yếu tập trung ở khu phố Chợ 1 và khu phố Chợ 2 của thị trấn Vàm Láng. Số hộ tham gia có quy mô vừa và nhỏ chiếm 38% trên tổng số 1.338 hộ dân trong khu vực làm nghề chế biến thủy sản, góp phần giải quyết việc làm thường xuyên cho 500 lao động, đặc biệt là lao động nữ.
Với nghề chế biến cá khô Vàm Láng, mỗi năm sử dụng 5.000 tấn cá các loại, trị giá trên 50 tỷ đồng, cung cấp cho thị trường 1.500 tấn khô cá mối, cá lưỡi trâu, cá chỉ vàng, cá đổng, cá lù đù… Ngoài việc chế biến cá khô bán lẻ, nhiều hộ còn làm đầu mối thu gom để cung cấp cho các chủ vựa để bán ở thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Long An…
Anh Lê Văn Danh, chủ cơ sở sản xuất cá khô khu phố Chợ 2, thị trấn Vàm Láng cho biết, tùy theo con nước, tàu đánh bắt về lúc nào thì đem cá về lúc đó; làm không kể ngày đêm nhằm bảo đảm độ tươi của con khô sau khi thành phẩm. Vào những khi cá nhiều, làm không kịp thì sẽ ướp muối đá cho vào kho trữ lạnh để giữ độ tươi của cá. Quy trình làm cá khô truyền thống ở vùng biển này là làm sạch vây, vảy, ruột, sau đó ướp muối hoặc tẩm gia vị, đem xếp lên giàn phơi nắng, mỗi ngày cần được trở 2 lần.
Nếu nắng tốt, chỉ cần phơi đủ 2 nắng là con khô đạt yêu cầu. Các khâu rửa, cắt ruột, đánh vảy thì tiền công 2.000 đồng/kg, phơi thì 4.000 đồng/vỉ, thu nhập bình quân của người lao động từ 80.000 - 100.000 đồng/ngày. Trước đây, anh Danh là “bạn” đi biển, bây giờ lớn tuổi nên chuyển sang nghề làm cá khô với cơ sở chế biến thành lập hơn 10 năm nay. Trung bình hàng ngày cơ sở của anh có hơn 10 lao động tham gia các khâu chế biến, phơi, sấy khô.
Chị Trần Thị Thu, chủ cơ sở sản xuất, cung ứng hải sản, khô, ruốc nổi tiếng ở khu phố 2, thị trấn Vàm Láng chia sẻ, khu vực sản xuất cá khô của gia đình trung bình mỗi ngày có 26 nhân công tham gia các khâu xẻ cá, phơi khô với bình quân thu nhập từ 3,5 - 4 triệu đồng/người/tháng. Những lúc tàu đánh bắt được mùa thì thu nhập có thể tăng hơn vì lượng cá xẻ khô nhiều. Sản phẩm khô chủ yếu được tiêu thụ ở Thành phố Hồ Chí Minh với lượng thành phẩm trung bình mỗi ngày 1 tấn khô cá mối, cá đổng, cá lưỡi trâu…
Theo chị Thu, đầu ra sản phẩm khô của cơ sở đã ổn định. Nhiều lúc, sản phẩm làm ra không đủ bán vì nhu cầu tiêu thụ lớn, trong khi nghề làm khô lại phụ thuộc nhiều vào lượng cá đánh bắt của tàu cá, đặc biệt là thời tiết. Vào mùa nắng, nhiệt độ cao, mẻ khô nhìn đẹp, hấp dẫn người ăn và chi phí sản xuất không cao. Trong khi vào mùa mưa, chất lượng con khô giảm và chi phí sản xuất cao vì để khô đạt yêu cầu thì phải sấy bằng nhiệt.
Hiện nay, cơ sở của chị Thu cũng như một số cơ sở sản xuất cá khô khác sử dụng cách sấy khô truyền thống là sử dụng quạt đẩy hơi nóng từ bếp than tàn ong sang vỉ khô. Công đoạn này rất quan trọng vì nếu hơi nóng ít thì khô không đạt yêu cầu, nếu ngược lại thì thịt khô bị chín.
Làng nghề cá khô Vàm Láng tuy đã góp phần giải quyết việc làm cho nhiều lao động địa phương nhưng vẫn còn gặp một số khó khăn cần được sự quan tâm và hỗ trợ của các ngành chức năng để phát triển bền vững trong tương lai.
Ông Nguyễn Hoàng Tiến, Phó chủ tịch UBND thị trấn Vàm Láng trăn trở, đến nay, Làng nghề chế biến thủy sản thị trấn Vàm Láng chưa có quy hoạch cụ thể. Hoạt động sản xuất, chế biến của các cơ sở còn mang tính chất nhỏ lẻ và tự phát dẫn đến nhiều khó khăn như: thiếu thông tin thị trường để tìm đầu ra cho sản phẩm; thiếu vốn đầu tư trang thiết bị công nghệ hiện đại để nâng cao năng suất và chất lượng nhằm đáp ứng các đơn hàng lớn, cơ sở hạ tầng cho nghề; chưa đáp ứng tốt vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường làng nghề...
Nhằm giữ gìn và phát triển ngành nghề truyền thống của địa phương gắn với nhu cầu phát triển theo hướng bền vững, Làng nghề cá khô Vàm Láng cần đầu tư và xây dựng hệ thống hạ tầng các cơ sở trong làng nghề như xây dựng lại mặt bằng sản xuất, nhà sơ chế, đầu tư hệ thống sân phơi để chủ động sản xuất trong mọi thời tiết vừa đảm bảo khâu vệ sinh an toàn thực phẩm; xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung nhằm tránh gây ô nhiễm môi trường.
Bà Lê Hồng Tâm - Phó Chủ tịch UBND huyện Gò Công Đông cho biết, huyện đã kiến nghị tỉnh sớm có quy hoạch tổng thể Làng nghề chế biến thủy sản thị trấn Vàm Láng, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và hệ thống xử lý nước thải tập trung; đồng thời, kêu gọi đầu tư ứng dụng công nghệ, trang bị một số máy móc thiết bị vào một số khâu như chế biến, bảo quản và đóng gói sản phẩm... Về phía Ủy ban nhân dân thị trấn Vàm Láng, cần sớm tiến hành vận động các cơ sở di dời sang khu vực quy hoạch làng nghề chế biến thủy sản để tạo điều kiện phát triển kinh tế, tập trung xử lý chất thải từ sản xuất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường.
Nếu được đầu tư, phát triển hợp lý, làng nghề chế biến cá khô Vàm Láng sẽ mở ra cơ hội cho người dân thị trấn và các xã lân cận trong việc giải quyết việc làm, nhất là duy trì nghề truyền thống gắn liền với nghề khai thác hải sản của vùng biển Gò Công.
Hữu Chí
