Giao rừng gắn với giao đất cho hộ gia đình, cộng đồng dân cư là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước nhằm mục đích đảm bảo toàn bộ diện tích rừng tự nhiên đều có chủ rừng cụ thể. Tại Quảng Ngãi, tính đến thời điểm hiện tại, tỉnh đã thực hiện giao, khoán bảo vệ rừng cho khoảng hơn 5.600 hộ gia đình và 500 cộng đồng dân cư với tổng diện tích lên tới hơn 204.000 ha. Chính sách này đã và đang đem lại nhiều lợi ích thiết thực.

Lực lượng “nòng cốt” giữ rừng

Diện tích rừng tự nhiên lớn, lực lượng bảo vệ chuyên trách mỏng, tình trạng lấn chiếm đất rừng, khai thác lâm sản trái phép thường xuyên diễn ra, rất khó triệt xóa.. Đó là câu chuyện của nhiều năm về trước, chỉ còn trong ký ức của cán bộ, người dân thôn Làng Ren, xã Minh Long. Từ năm 2020, khi chủ trương giao, khoán bảo vệ rừng thực thi tại địa phương, nguồn nhân lực giữ rừng được bổ sung đáng kể với số hộ gia đình, cộng đồng tham gia ngày một tăng qua từng năm.

Anh Đinh Văn Tách, thành viên Tổ cộng đồng bảo vệ rừng thôn Làng Ren chia sẻ, thôn được giao, khoán bảo vệ 1.400 ha rừng tự nhiên. Trên cơ sở đó, chúng tôi lựa chọn ra 51 trên tổng số 90 hộ dân để thành lập nên Tổ cộng đồng bảo vệ rừng; phần lớn ưu tiên cho những trường hợp ưu tú, có uy tín, người trẻ, bộ đội xuất ngũ.

Anh Tách cho biết thêm, Tổ cộng đồng bảo vệ rừng của thôn được chia thành 4 nhóm khác nhau, tuân thủ nghiêm ngặt kế hoạch lập sẵn, luân phiên tuần tra, truy quét mỗi tháng. Trong quá trình tuần tra, truy quét, nếu có dấu hiệu khả nghi, các thành viên sẽ cấp báo ngay cho Trạm quản lý, bảo vệ rừng khu vực xã Minh Long để có hướng xử lý, ngăn chặn kịp thời. Mỗi một thành viên là mắt xích quan trọng và đoàn kết là sức mạnh tạo ra “bức tường lửa” vững chãi, góp phần không nhỏ trong việc giữ mảng xanh cho những cánh rừng già tự nhiên được nhà nước tin tưởng giao, khoán.

Anh Đinh Văn Viết, quản lý bảo vệ rừng viên, Trạm quản lý, bảo vệ rừng khu vực xã Minh Long cho hay, chúng tôi thường xuyên tuyên truyền để các hộ nhận khoán bảo vệ rừng hiểu, nắm rõ các quy định liên quan, hướng dẫn, trau dồi kỹ năng nghiệp vụ; nâng cao sự cảnh giác nhất là dịp lễ, tết. Bởi, đây là thời gian mà các đối tượng ngoài địa phương hay lợi dụng thâm nhập vào để thực hiện các hành vi khai thác lâm sản, săn bắn động vật rừng trái phép...

“Cộng đồng, người dân là lực lượng “nòng cốt”, là tai mắt hỗ trợ tối đa cho Trạm trong việc bảo vệ tốt lâm phần thuộc thẩm quyền quản lý. Nếu không dựa vào cộng đồng, người dân, những người như chúng tôi sẽ gặp không ít trở ngại, vất vả trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Chính nhờ sự phối hợp nhịp nhàng đó mà rừng được quản lý chặt chẽ, ít bị xâm hại. Trạm có định hướng mở rộng việc ký kết hợp đồng với nhiều cộng đồng, hộ gia đình hơn nữa”- anh Viết bày tỏ.

Nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế

Chỉ tay về phía vạt rừng có bạt ngàn đại thụ hàng chục năm tuổi sừng sững cao lớn đến nỗi một người ôm không xuể, anh Đinh Văn Êu, Tổ cộng đồng bảo vệ rừng thôn Làng Ren cho hay, đó là “quả ngọt” mà người dân nhận lại sau hành trình dài miệt mài giữ rừng với bao mồ hôi, công sức. Thấy rừng “sống” khỏe, ai nấy đều vui mừng lắm.

Anh Êu kể, ngày xưa khi chưa nhận khoán bảo vệ rừng, gia đình anh chủ yếu trồng keo. Mất nhiều năm chăm sóc mới có thể thu hoạch bán lấy tiền trang trải cuộc sống; kinh tế khá thụ động. Sau khi tham gia nhận khoán bảo vệ rừng, ngoài việc được nhà nước chi trả tiền hằng năm, anh còn có thể kiếm thêm nguồn phụ thu từ việc trồng, khai thác mây nước, sa nhân dưới tán rừng; săn ong lấy mật... Rừng đã tạo sinh kế bền vững giúp bà con thoát cảnh nghèo đói, từng bước vươn lên làm giàu.

Bà Đinh Thị Súc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Minh Long khẳng định, việc giao, khoán bảo vệ rừng đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực, góp phần ổn định đời sống và tăng cường vai trò của người dân trong việc quản lý, bảo vệ rừng cũng như gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với lợi ích kinh tế. Xã cũng đã huy động nguồn lực từ các chương trình để tiếp tục thực hiện có hiệu quả chính sách này.

Thống kê từ Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi, tới thời điểm hiện tại, tỉnh đã giao, khoán bảo vệ rừng cho hơn 5.600 hộ gia đình và 500 cộng đồng dân cư, với tổng diện tích lên tới hơn 204.000 ha. Hằng năm, tổng số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng đạt khoảng 400 tỷ đồng, được phân bổ trực tiếp cho các chủ rừng, hộ nhận khoán, cộng đồng dân cư thôn tham gia bảo vệ rừng và một số hoạt động khác có liên quan nhằm nâng cao thu nhập, giảm áp lực lên tài nguyên rừng. Nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng chủ yếu đến từ các nhà máy thủy điện, cơ sở sản xuất công nghiệp, cấp nước sinh hoạt và du lịch sinh thái...

Ông Phạm Duy Hưng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi thông tin, ngoài việc trở thành thành viên quản lý, bảo vệ rừng, các hộ gia đình, cộng đồng dân cư được giao, khoán còn trở thành “tuyên truyền viên” để tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học trên địa bàn tỉnh. Nhìn chung, những năm qua, diện tích rừng được giao, khoán được bảo vệ tương đối tốt. Tuy nhiên, việc hưởng lợi trực tiếp từ rừng của các hộ gia đình, cộng đồng dân cư vẫn còn hạn chế, chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế từ rừng; phần lớn chỉ mới hưởng lợi gián tiếp thông qua nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng và các hỗ trợ từ dự án, khoảng 500 ngàn đồng/ha/năm đối với khu vực 1 và 600 ngàn đồng/ha/năm đối với khu vực 2, 3.

Cũng theo ông Phạm Duy Hưng, thời gian tới, Chi cục sẽ đẩy mạnh triển khai hiệu quả Đề án phát triển giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng bền vững tài nguyên rừng; tạo việc làm, tăng thu nhập, ổn định và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số, người dân miền núi, người làm nghề rừng và người dân sống gần rừng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu; bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống, danh lam thắng cảnh và tri thức bản địa của cộng đồng địa phương; bảo đảm an ninh, quốc phòng; đồng thời phối hợp với các Bộ, ngành xây dựng chính sách chi trả dịch vụ lưu giữ, hấp thụ các-bon rừng, triển khai cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ các-bon rừng... để chủ trương giao, khoán bảo vệ rừng - chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước phát huy hiệu quả về mặt lâu dài./.