Mạng xã hội đang làm thay đổi quan hệ cộng đồng người dân tộc thiểu số

Mạng xã hội không còn là khái niệm xa lạ với người dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc. Trong vòng hơn một thập kỷ qua, sự phát triển của công nghệ thông tin cùng với điện thoại thông minh đã khiến mạng xã hội trở thành một phần quen thuộc trong đời sống cộng đồng. Điều đáng chú ý là bên cạnh việc kết nối thông tin, mạng xã hội còn đang làm thay đổi cách người dân tổ chức sinh hoạt kinh tế, giữ gìn văn hóa, giao tiếp cộng đồng và xây dựng bản sắc dân tộc.

Phụ nữ Hà Nhì sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm nông sản và du lịch. Ảnh: TTXVN

Phụ nữ Hà Nhì sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm nông sản và du lịch. Ảnh: TTXVN

Thực tiễn tại các bản làng miền núi đã cho thấy nhiều thay đổi rõ nét trong cách người dân kết nối và sinh hoạt cộng đồng. Trên cơ sở đó, các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và đưa ra những đánh giá cụ thể, nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội trong quá trình phát triển hiện nay.

Từ bản làng đến không gian số

Theo Tiến sỹ Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian ứng dụng (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), trong hơn 10 trở lại đây, mạng xã hội đã có mặt ở hầu hết các xã vùng cao, vùng sâu của miền núi phía Bắc. Nhờ sự mở rộng của đường truyền mạng và tỷ lệ người sử dụng điện thoại thông minh tăng cao, mạng xã hội trở thành công cụ giao tiếp, buôn bán và truyền thông hiệu quả đối với người dân tộc thiểu số.

Ở nhiều bản làng như Tả Phìn (Lào Cai), Mường So (Lai Châu), Mường Lò (Yên Bái)…, người Dao, người Thái, người Mông đã dùng mạng xã hội để bán hàng, quảng bá đặc sản địa phương, chia sẻ hình ảnh bản sắc văn hóa. Người dân tự quay video, đăng bài viết, phát trực tiếp để giới thiệu sản phẩm như rượu ngô, thịt khô, thổ cẩm, thuốc nam, cây dược liệu… và giao dịch trực tuyến với người mua ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, thậm chí ở nước ngoài.

livestream-9725-10.jpg
Livestream các công đoạn chế biến chè Shan tuyết tại Suối Giàng (Văn Chấn, Yên Bái). Ảnh: TTXVN phát

Không chỉ là công cụ phát triển kinh tế, mạng xã hội còn giúp khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Nhiều người trẻ tích cực chia sẻ về trang phục truyền thống, nhạc cụ, phong tục, các câu chuyện kể dân gian. Một số cộng đồng như người Mông, người Dao còn khôi phục và sử dụng lại chữ viết dân tộc của mình dưới dạng viết theo bảng chữ cái phổ thông để tiện trao đổi trên mạng. Việc sử dụng chữ viết dân tộc trên mạng xã hội không chỉ giúp bảo tồn ngôn ngữ, mà còn nâng cao ý thức gìn giữ văn hóa trong giới trẻ.

Tuy nhiên, Tiến sỹ Trần Hữu Sơn cũng cho rằng, mạng xã hội đang làm thay đổi cấu trúc cộng đồng. Trước đây, già làng, trưởng bản, người có uy tín là trung tâm điều phối, nhưng hiện nay, lớp trẻ với khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng lại đang dần trở thành người dẫn dắt các hoạt động trong cộng đồng. Điều này dễ dẫn đến khoảng cách thế hệ nếu thiếu sự phối hợp và hướng dẫn phù hợp.

Từ thực tế trên, Tiến sỹ Trần Hữu Sơn đề xuất một số giải pháp như, tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, hiệu quả cho người dân, đặc biệt là thanh niên, phụ nữ; phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng để làm cầu nối giữa truyền thống và hiện đại; khuyến khích các bản làng xây dựng mô hình mạng cộng đồng có định hướng, nhằm vừa khai thác mặt tích cực của mạng xã hội, vừa gìn giữ được bản sắc riêng.

Từ mạng kết nối đến văn hóa số

Ở góc nhìn xã hội học, Thạc sỹ Trần Thùy Dương, Giảng viên Khoa Nhân học và Tôn giáo học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) cho rằng, mạng xã hội không chỉ thay đổi phương thức giao tiếp, mà còn làm xuất hiện các mối quan hệ mới, đồng thời tạo ra ảnh hưởng mới trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Thay vì tập trung vào già làng hay cán bộ thôn bản, giờ đây có những người trẻ, năng động, giỏi sử dụng mạng, đã trở thành người có ảnh hưởng lớn qua các trang cá nhân hoặc nhóm chia sẻ trực tuyến.

Các nhóm mạng xã hội không còn giới hạn ở cấp bản hay xã, mà ngày càng kết nối rộng hơn, liên kết giữa các tỉnh, giữa người dân trong nước và cả kiều bào ở nước ngoài. Có nhóm chuyên bán hàng người Mông, nhóm chia sẻ lễ hội người Thái, nhóm dạy tiếng Dao… với hàng chục nghìn thành viên, hoạt động thường xuyên, tạo ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức và hành vi của cộng đồng.

livestream-9725-11.jpg
Livestream bán hàng nông sản của Hợp tác xã sản xuất chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh (Yên Bái). Ảnh: TTXVN phát

Bên cạnh xu hướng kết nối cộng đồng, Thạc sỹ Trần Thùy Dương cũng chỉ ra một xu hướng ngược lại là phân tán cộng đồng. Một số nhóm đề cao bản sắc riêng đến mức bài trừ những yếu tố khác biệt, gây ra tranh cãi, mất đoàn kết. Ngoài ra, thông tin sai lệch, mê tín, hoặc nội dung phản cảm dễ lan truyền nếu không được kiểm soát.

Thạc sỹ Trần Thùy Dương cho rằng cần có định hướng sớm từ cả phía cộng đồng và chính quyền như: khuyến khích xây dựng các nhóm tích cực để giới thiệu văn hóa, ngôn ngữ, truyền thống tốt đẹp một cách lành mạnh; xây dựng các trung tâm văn hóa số cộng đồng tại vùng sâu vùng xa, nơi có thể tổ chức lớp học kỹ năng làm nội dung mạng, giúp người dân phát triển kinh tế gắn với gìn giữ văn hóa; tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung số trong cộng đồng dân tộc, nhằm phát hiện, tôn vinh những cá nhân tiêu biểu, lan tỏa giá trị tốt đẹp.

Theo Thạc sỹ Trần Thùy Dương, một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi hiện nay đó là sự nổi bật của phụ nữ dân tộc trên không gian mạng. Nếu như trước đây, phụ nữ chủ yếu đảm nhiệm công việc gia đình thì nay họ đang từng bước khẳng định vai trò mới thông qua việc bán hàng trực tuyến, làm video, hướng dẫn sử dụng sản phẩm địa phương hoặc chia sẻ kiến thức dân gian. Họ không chỉ là người truyền cảm hứng trong cộng đồng mà còn trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại.

Đặc biệt, nhiều phụ nữ dân tộc đã khởi nghiệp thành công từ mạng xã hội, tạo ra thu nhập ổn định, góp phần nâng cao vị thế trong gia đình và xã hội. Sự chủ động của họ đã tạo nên những “mô hình phụ nữ bản lĩnh” vừa bảo tồn văn hóa, vừa phát triển kinh tế một hình ảnh mới đang dần phổ biến ở các vùng cao.

Thạc sỹ Trần Thùy Dương đề xuất, để hỗ trợ nhóm phụ nữ dân tộc phát triển bền vững trong môi trường mạng xã hội, cần có các chương trình đào tạo chuyên biệt về thương mại điện tử, quản lý nội dung, và bảo vệ quyền riêng tư. Đây sẽ là nền tảng giúp họ tiếp cận cơ hội công bằng hơn trong nền kinh tế số, đồng thời khẳng định vai trò không thể thiếu của phụ nữ trong quá trình chuyển đổi số ở vùng dân tộc./.

Có thể bạn quan tâm

Kiểm soát, ngăn dịch tả lợn châu Phi từ biên giới

Kiểm soát, ngăn dịch tả lợn châu Phi từ biên giới

Dịch tả lợn châu Phi vẫn xuất hiện rải rác tại các địa phương trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn và có nguy cơ lan rộng, ảnh hưởng đến ngành chăn nuôi địa phương. Trước thực tế đó, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y tỉnh Lạng Sơn phối hợp với các địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch, không để dịch bệnh lan rộng...

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài cuối: Biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài cuối: Biến thách thức thành động lực tăng trưởng mới

Sau một năm tập trung xử lý khối lượng công việc liên quan đến tổ chức bộ máy, tỉnh Phú Thọ đang bước sang giai đoạn phát triển mới với mục tiêu ổn định nền hành chính, nhanh chóng biến không gian kinh tế mở rộng thành lợi thế cạnh tranh mới. Tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, công nghiệp và cải cách môi trường đầu tư đang trở thành những trụ cột quan trọng để tỉnh khẳng định vị thế mới trên bản đồ kinh tế phía Bắc.

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài 1: Kiến tạo mô hình quản trị hiện đại

Nhìn lại một năm sau hợp nhất - Bài 1: Kiến tạo mô hình quản trị hiện đại

Sau một năm hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ mới, địa phương đang dần vượt qua giai đoạn nhiều thách thức nhất để bước vào quá trình vận hành ổn định. Đằng sau kết quả bước đầu ấy là khối lượng công việc lớn chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi nỗ lực đặc biệt lớn của cả hệ thống chính trị trong việc tái thiết bộ máy, thống nhất quản trị và tạo nền tảng cho một cực tăng trưởng mới ở phía Bắc.

Học tập suốt đời - nền tảng nâng cao chỉ số hạnh phúc

Học tập suốt đời - nền tảng nâng cao chỉ số hạnh phúc

Học tập giúp nông dân làm chủ công nghệ mới để tăng năng suất, công nhân nâng cao tay nghề để bảo đảm thu nhập, giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, trí tuệ minh mẫn. Học tập suốt đời chính là gốc rễ của cuộc sống hạnh phúc thực chất và vững bền.

100% thôn, làng ở Quảng Ngãi có sóng điện thoại và Internet

100% thôn, làng ở Quảng Ngãi có sóng điện thoại và Internet

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Quảng Ngãi đã đạt nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.

Đắk Lắk khẩn trương khắc phục các tuyến đường trước mùa mưa bão

Đắk Lắk khẩn trương khắc phục các tuyến đường trước mùa mưa bão

Nhiều tuyến đường quốc lộ, tỉnh lộ trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk bị hư hỏng do mưa lũ gây ra đang được các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ sửa chữa, khắc phục. Không chỉ nỗ lực để sớm đưa vào sử dụng tránh tình trạng “thiên tai chồng thiên tai”, các tuyến đường này còn “chạy đua” hoàn thành, bảo đảm giao thông thông suốt, an toàn cho người dân và các phương tiện vận tải.

Tuần tra song phương trên biên giới Việt - Lào

Tuần tra song phương trên biên giới Việt - Lào

Ngày 25/6, Đồn Biên phòng Hướng Phùng (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị) phối hợp với Đại đội Biên phòng 320 và Đại đội Biên phòng 321 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Savannakhet (Lào) tổ chức tuần tra song phương trên đoạn biên giới từ mốc quốc giới 593 đến mốc 594; từ mốc 597 đến mốc 598.

Bồi dưỡng cán bộ dân tộc thiểu số đáp ứng yêu cầu tình hình mới

Bồi dưỡng cán bộ dân tộc thiểu số đáp ứng yêu cầu tình hình mới

Là địa phương có trên 60% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, Lào Cai xác định đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nâng cao hiệu quả công tác quản lý, vận động nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Tạo sức bật cho thương hiệu chè Tủa Chùa, Điện Biên

Tạo sức bật cho thương hiệu chè Tủa Chùa, Điện Biên

Gắn bó với đời sống của đồng bào dân tộc từ nhiều thế hệ, chè Tủa Chùa (Điện Biên) không chỉ là sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa vùng cao; giờ đây còn là cây trồng chủ lực, tạo nguồn thu nhập ổn định và góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Đắk Lắk khởi công loạt nhà máy sản xuất công nghiệp giá trị gia tăng cao

Đắk Lắk khởi công loạt nhà máy sản xuất công nghiệp giá trị gia tăng cao

Sáng 25/6, tại Khu công nghiệp Hòa Hiệp 1 (phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk), Ban Quản lý Khu kinh tế Phú Yên tổ chức Lễ khởi công 3 dự án sản xuất công nghiệp mới gồm: Nhà máy sản xuất phân bón Agrilong - Green World, Nhà máy chế biến thực phẩm đóng hộp Bá Hải, Nhà máy sản xuất sơ mi rơ-moóc và phụ tùng Kotinochi Phú Yên... Đây là các dự án đã được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư của đơn vị: Công ty CP Hoàng Long Vina, Công ty CP Bá Hải và Công ty CP Kotinochi.

Chuyển đổi số tạo động lực nâng tầm sản phẩm OCOP

Chuyển đổi số tạo động lực nâng tầm sản phẩm OCOP

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang trở thành động lực quan trọng để các xã Lạc Lương và Yên Trị, tỉnh Phú Thọ (trước đây là vùng Yên Thủy, tỉnh Hòa Bình cũ) mở ra cơ hội phát huy hiệu quả tiềm năng, lợi thế nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng và sức cạnh tranh trong chuyển đổi số và hội nhập kinh tế.

Hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến trước 20/7

Hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ người hoạt động kháng chiến trước 20/7

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung toàn lực, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ cấp tỉnh đến cấp xã nhằm đẩy nhanh tiến độ xóa nhà tạm, nhà dột nát cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học.

Cao Bằng cấp phát hơn 1.560 tấn gạo hỗ trợ người dân

Cao Bằng cấp phát hơn 1.560 tấn gạo hỗ trợ người dân

Từ ngày 17-30/6, các xã, phường trên địa bàn tỉnh Cao Bằng triển khai cấp phát 1.568 tấn gạo từ nguồn dự trữ quốc gia để hỗ trợ người dân trong thời kỳ giáp hạt năm 2026. Đối tượng thụ hưởng là các hộ nghèo, hộ cận nghèo và gia đình có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn, với mức hỗ trợ 15 kg gạo/người.

Phát triển kinh tế tầm thấp: Mở đường cho một lĩnh vực mới

Phát triển kinh tế tầm thấp: Mở đường cho một lĩnh vực mới

Với địa hình chia cắt, nhiều khu vực cách xa trung tâm hàng chục km, Điện Biên từ lâu đối mặt với bài toán chi phí vận chuyển cao và khả năng tiếp cận dịch vụ còn hạn chế ở vùng sâu, vùng xa. Đây cũng là lý do tỉnh được lựa chọn để triển khai một mô hình thử nghiệm mới: Phát triển kinh tế tầm thấp bằng phương tiện bay không người lái (UAV).

Biên cương vững chãi từ những cụm dân cư

Biên cương vững chãi từ những cụm dân cư

Từ chủ trương mang tính chiến lược của Đảng, Nhà nước, các cụm, điểm dân cư liền kề chốt dân quân biên giới trên địa bàn Tây Ninh đang phát huy hiệu quả rõ nét.

Người uy tín - điểm tựa của bản làng nơi biên giới

Người uy tín - điểm tựa của bản làng nơi biên giới

Ngày 23/6, UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Chương trình “Điểm tựa của bản làng” năm 2026 nhằm tôn vinh và tri ân trưởng bản, người có uy tín tiêu biểu khu vực biên giới của tỉnh. Hoạt động thể hiện sự ghi nhận đối với những cá nhân đã và đang đóng góp quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia.

Khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc 2026

Khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc 2026

Tối 22/6, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh (phường Tân Ninh), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh phối hợp Cục Thể dục Thể thao Việt Nam tổ chức Lễ khai mạc Giải vô địch Kun Khmer các đội mạnh toàn quốc năm 2026.