Mạng xã hội đang làm thay đổi quan hệ cộng đồng người dân tộc thiểu số

Mạng xã hội không còn là khái niệm xa lạ với người dân tộc thiểu số ở miền núi phía Bắc. Trong vòng hơn một thập kỷ qua, sự phát triển của công nghệ thông tin cùng với điện thoại thông minh đã khiến mạng xã hội trở thành một phần quen thuộc trong đời sống cộng đồng. Điều đáng chú ý là bên cạnh việc kết nối thông tin, mạng xã hội còn đang làm thay đổi cách người dân tổ chức sinh hoạt kinh tế, giữ gìn văn hóa, giao tiếp cộng đồng và xây dựng bản sắc dân tộc.

Phụ nữ Hà Nhì sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm nông sản và du lịch. Ảnh: TTXVN

Phụ nữ Hà Nhì sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm nông sản và du lịch. Ảnh: TTXVN

Thực tiễn tại các bản làng miền núi đã cho thấy nhiều thay đổi rõ nét trong cách người dân kết nối và sinh hoạt cộng đồng. Trên cơ sở đó, các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát và đưa ra những đánh giá cụ thể, nhằm phát huy mặt tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội trong quá trình phát triển hiện nay.

Từ bản làng đến không gian số

Theo Tiến sỹ Trần Hữu Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa dân gian ứng dụng (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), trong hơn 10 trở lại đây, mạng xã hội đã có mặt ở hầu hết các xã vùng cao, vùng sâu của miền núi phía Bắc. Nhờ sự mở rộng của đường truyền mạng và tỷ lệ người sử dụng điện thoại thông minh tăng cao, mạng xã hội trở thành công cụ giao tiếp, buôn bán và truyền thông hiệu quả đối với người dân tộc thiểu số.

Ở nhiều bản làng như Tả Phìn (Lào Cai), Mường So (Lai Châu), Mường Lò (Yên Bái)…, người Dao, người Thái, người Mông đã dùng mạng xã hội để bán hàng, quảng bá đặc sản địa phương, chia sẻ hình ảnh bản sắc văn hóa. Người dân tự quay video, đăng bài viết, phát trực tiếp để giới thiệu sản phẩm như rượu ngô, thịt khô, thổ cẩm, thuốc nam, cây dược liệu… và giao dịch trực tuyến với người mua ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, thậm chí ở nước ngoài.

livestream-9725-10.jpg
Livestream các công đoạn chế biến chè Shan tuyết tại Suối Giàng (Văn Chấn, Yên Bái). Ảnh: TTXVN phát

Không chỉ là công cụ phát triển kinh tế, mạng xã hội còn giúp khơi dậy lòng tự hào dân tộc. Nhiều người trẻ tích cực chia sẻ về trang phục truyền thống, nhạc cụ, phong tục, các câu chuyện kể dân gian. Một số cộng đồng như người Mông, người Dao còn khôi phục và sử dụng lại chữ viết dân tộc của mình dưới dạng viết theo bảng chữ cái phổ thông để tiện trao đổi trên mạng. Việc sử dụng chữ viết dân tộc trên mạng xã hội không chỉ giúp bảo tồn ngôn ngữ, mà còn nâng cao ý thức gìn giữ văn hóa trong giới trẻ.

Tuy nhiên, Tiến sỹ Trần Hữu Sơn cũng cho rằng, mạng xã hội đang làm thay đổi cấu trúc cộng đồng. Trước đây, già làng, trưởng bản, người có uy tín là trung tâm điều phối, nhưng hiện nay, lớp trẻ với khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng lại đang dần trở thành người dẫn dắt các hoạt động trong cộng đồng. Điều này dễ dẫn đến khoảng cách thế hệ nếu thiếu sự phối hợp và hướng dẫn phù hợp.

Từ thực tế trên, Tiến sỹ Trần Hữu Sơn đề xuất một số giải pháp như, tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, hiệu quả cho người dân, đặc biệt là thanh niên, phụ nữ; phát huy vai trò của người có uy tín trong cộng đồng để làm cầu nối giữa truyền thống và hiện đại; khuyến khích các bản làng xây dựng mô hình mạng cộng đồng có định hướng, nhằm vừa khai thác mặt tích cực của mạng xã hội, vừa gìn giữ được bản sắc riêng.

Từ mạng kết nối đến văn hóa số

Ở góc nhìn xã hội học, Thạc sỹ Trần Thùy Dương, Giảng viên Khoa Nhân học và Tôn giáo học (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) cho rằng, mạng xã hội không chỉ thay đổi phương thức giao tiếp, mà còn làm xuất hiện các mối quan hệ mới, đồng thời tạo ra ảnh hưởng mới trong cộng đồng dân tộc thiểu số. Thay vì tập trung vào già làng hay cán bộ thôn bản, giờ đây có những người trẻ, năng động, giỏi sử dụng mạng, đã trở thành người có ảnh hưởng lớn qua các trang cá nhân hoặc nhóm chia sẻ trực tuyến.

Các nhóm mạng xã hội không còn giới hạn ở cấp bản hay xã, mà ngày càng kết nối rộng hơn, liên kết giữa các tỉnh, giữa người dân trong nước và cả kiều bào ở nước ngoài. Có nhóm chuyên bán hàng người Mông, nhóm chia sẻ lễ hội người Thái, nhóm dạy tiếng Dao… với hàng chục nghìn thành viên, hoạt động thường xuyên, tạo ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức và hành vi của cộng đồng.

livestream-9725-11.jpg
Livestream bán hàng nông sản của Hợp tác xã sản xuất chế biến nông sản Tây Bắc Hiền Vinh (Yên Bái). Ảnh: TTXVN phát

Bên cạnh xu hướng kết nối cộng đồng, Thạc sỹ Trần Thùy Dương cũng chỉ ra một xu hướng ngược lại là phân tán cộng đồng. Một số nhóm đề cao bản sắc riêng đến mức bài trừ những yếu tố khác biệt, gây ra tranh cãi, mất đoàn kết. Ngoài ra, thông tin sai lệch, mê tín, hoặc nội dung phản cảm dễ lan truyền nếu không được kiểm soát.

Thạc sỹ Trần Thùy Dương cho rằng cần có định hướng sớm từ cả phía cộng đồng và chính quyền như: khuyến khích xây dựng các nhóm tích cực để giới thiệu văn hóa, ngôn ngữ, truyền thống tốt đẹp một cách lành mạnh; xây dựng các trung tâm văn hóa số cộng đồng tại vùng sâu vùng xa, nơi có thể tổ chức lớp học kỹ năng làm nội dung mạng, giúp người dân phát triển kinh tế gắn với gìn giữ văn hóa; tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung số trong cộng đồng dân tộc, nhằm phát hiện, tôn vinh những cá nhân tiêu biểu, lan tỏa giá trị tốt đẹp.

Theo Thạc sỹ Trần Thùy Dương, một yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi hiện nay đó là sự nổi bật của phụ nữ dân tộc trên không gian mạng. Nếu như trước đây, phụ nữ chủ yếu đảm nhiệm công việc gia đình thì nay họ đang từng bước khẳng định vai trò mới thông qua việc bán hàng trực tuyến, làm video, hướng dẫn sử dụng sản phẩm địa phương hoặc chia sẻ kiến thức dân gian. Họ không chỉ là người truyền cảm hứng trong cộng đồng mà còn trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện đại.

Đặc biệt, nhiều phụ nữ dân tộc đã khởi nghiệp thành công từ mạng xã hội, tạo ra thu nhập ổn định, góp phần nâng cao vị thế trong gia đình và xã hội. Sự chủ động của họ đã tạo nên những “mô hình phụ nữ bản lĩnh” vừa bảo tồn văn hóa, vừa phát triển kinh tế một hình ảnh mới đang dần phổ biến ở các vùng cao.

Thạc sỹ Trần Thùy Dương đề xuất, để hỗ trợ nhóm phụ nữ dân tộc phát triển bền vững trong môi trường mạng xã hội, cần có các chương trình đào tạo chuyên biệt về thương mại điện tử, quản lý nội dung, và bảo vệ quyền riêng tư. Đây sẽ là nền tảng giúp họ tiếp cận cơ hội công bằng hơn trong nền kinh tế số, đồng thời khẳng định vai trò không thể thiếu của phụ nữ trong quá trình chuyển đổi số ở vùng dân tộc./.

Lý Thanh Hương/TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Hiện nay, ngày càng nhiều thanh thiếu niên Khmer ở Nam Bộ có điều kiện học tập tốt hơn, từ bậc phổ thông đến đại học. Nhờ đó, các em có thêm cơ hội tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, lựa chọn nghề nghiệp phù hợp để xây dựng tương lai, góp phần phát triển quê hương.

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Nhờ chính sách đầu tư đồng bộ của Đảng, Nhà nước cùng ý chí vươn lên, vùng đồng bào Khmer Nam Bộ đang khởi sắc toàn diện. Từ đổi mới sinh kế, nâng cao chất lượng giáo dục đến gìn giữ bản sắc văn hóa, bà con đang từng bước xây dựng cuộc sống ấm no, bền vững.

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, chiều 21/11, tại thôn Giá, xã vùng cao Phước Hà (tỉnh Khánh Hòa), Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh cùng đoàn công tác của Văn phòng Trung ương Đảng và các cơ quan Trung ương, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đến dự và chung vui với đồng bào Raglai.

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã góp phần cải thiện hạ tầng, thúc đẩy sản xuất và nâng cao đời sống người dân tại nhiều xã vùng cao tỉnh Phú Thọ.

Lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tả Lèng cùng các học viên tham dự lễ bế giảng lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm tại bản Mào Phô

30 lao động vùng cao Tả Lèng có thêm nghề chăn nuôi gia cầm

Sau hai tháng học tập, 30 lao động tại bản Mào Phô, xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu đã hoàn thành lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm. Khóa học giúp người dân nắm thêm kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh cho vật nuôi để áp dụng vào sản xuất tại gia đình.

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Nhằm nâng cao kỹ năng nghề, mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động, xã Quảng Lập, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai các lớp đào tạo nghề chế biến món ăn và sửa chữa xe máy, góp phần tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân tại địa bàn có đông người dân tộc thiểu số.

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Tỉnh Lạng Sơn đang tích cực triển khai việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID, tổ chức khám sức khỏe và lập sổ sức khỏe điện tử cho nhân dân. Việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID giúp người dân thuận tiện hơn khi đi khám, chữa bệnh.

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Điểm trường Lũng Khỉnh, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng là nơi học tập của nhiều học sinh là con em đồng bào dân tộc Mông. Để mang được con chữ đến nơi này, các thầy cô giáo phải vượt núi vào bản, đến từng nhà vận động học sinh đến lớp.

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Điểm trường Lũng Khỉnh (Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng) nằm cheo leo trên đỉnh núi cao, là nơi học tập của những học sinh dân tộc Mông lớn lên giữa núi đá.

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Tỉnh Khánh Hòa xác định đào tạo nghề là một giải pháp quan trọng trong định hướng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030.

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Tại Lai Châu, học nghề đang mở ra cơ hội việc làm và cải thiện cuộc sống cho nhiều thanh niên dân tộc thiểu số, nhất là những em thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Không chỉ hỗ trợ chi phí học tập, các chính sách giáo dục nghề nghiệp còn hướng tới đào tạo kỹ năng gắn với nhu cầu tuyển dụng.

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Thành phố Đồng Nai  đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu sản xuất, tạo việc làm và phát triển sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.  Địa phương đặt mục tiêu 70% người dân tộc trong độ tuổi được học nghề phù hợp với thực tế, tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt 85%.

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Những ngày tháng 11, khi cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, tại các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở ở vùng biên giới tỉnh Quảng Trị, bên cạnh những thầy cô tận tụy với học sinh còn có sự đồng hành của những người lính mang quân hàm xanh.