Mở cánh cửa tri thức ở vùng dân tộc thiểu số

Tại Quảng Trị, những năm qua, công tác xóa mù chữ đã đạt nhiều kết quả tích cực nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và những cách làm linh hoạt. Hiện, tỉnh đang duy trì vững chắc chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, từng bước đưa con chữ đến với đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao dân trí và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn.

Đưa con chữ đến với đồng bào dân tộc thiểu số

Một trong những điểm sáng trong công tác xóa mù chữ của tỉnh Quảng Trị là mô hình tổ chức lớp học cho đồng bào dân tộc Chứt tại bản 39, xã Thượng Trạch. Tranh thủ những ngày nghỉ và thời gian nông nhàn, hàng chục học viên lại tập trung tại lớp học xóa mù chữ đã được duy trì hơn một năm qua. Hầu hết học viên đã biết đọc, biết viết đúng ngữ pháp, nhiều người có thể trình bày mong muốn, suy nghĩ của mình thông qua con chữ.

Anh Đinh Kiên, người dân bản 39, xã Thượng Trạch cho biết: “Bản thân tôi tham gia lớp học đã hơn một năm. Từ ngày có cái chữ, trong cuộc sống tôi thấy tự tin hơn, có thể đọc được giấy tờ, hiểu thông tin để làm ăn và sinh hoạt hằng ngày”.

Cùng chung niềm vui đó, anh Đinh Khang (xã Thượng Trạch, Quảng Trị) chia sẻ: Trước đây không biết chữ nên mỗi lần làm giấy tờ phải nhờ người khác; bây giờ biết đọc, biết viết, anh có thể tự làm văn bản, tự kê khai các thủ tục hành chính đơn giản cho gia đình mình.

Tại xã Thượng Trạch, xóa mù chữ được xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị quan trọng nhằm nâng cao dân trí và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp không ít khó khăn do điều kiện sinh hoạt của người dân còn nhiều thiếu thốn, trình độ nhận thức không đồng đều.

Giáo viên Phan Thị Lệ, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Tân Trạch (xã Thượng Trạch, Quảng Trị) cho biết, việc dạy học cho đối tượng là người lớn, người dân tộc thiểu số đòi hỏi phương pháp linh hoạt, kiên trì và phù hợp với đặc thù địa phương. Việc thực hiện xóa mù chữ gặp rất nhiều khó khăn, từ việc đi lại đến điều kiện học tập. Chúng tôi phải tự xây dựng giáo án riêng, dạy bằng hình ảnh trực quan, kết hợp máy chiếu, ti vi để học viên dễ tiếp thu.

Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Tân Trạch, với sự vào cuộc của chính quyền và ngành Giáo dục, việc huy động học viên tham gia lớp học đạt kết quả tích cực. Trong số đối tượng mù chữ trên địa bàn, chúng tôi đã vận động được 100% tham gia học. Đến nay, hầu hết học viên đã biết đọc, biết viết và có thể tự khai lý lịch, làm các thủ tục hành chính cơ bản.

Không chỉ dừng lại ở việc dạy chữ, nội dung giảng dạy còn được lồng ghép kiến thức khoa học kỹ thuật, kỹ năng sống và hiểu biết pháp luật, giúp học viên từng bước thay đổi nhận thức, vận dụng kiến thức vào sản xuất và đời sống. Qua đó, nhiều học viên đã mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào trồng trọt, chăn nuôi, góp phần nâng cao thu nhập gia đình.

Bên cạnh nỗ lực của đội ngũ giáo viên, chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể cũng tích cực hỗ trợ các lớp học. Các hội, đoàn thể phối hợp với nhà hảo tâm trao tặng bút vở, bánh kẹo, nhu yếu phẩm để động viên tinh thần học viên. Các lớp học được tổ chức linh hoạt về thời gian, phù hợp với điều kiện lao động sản xuất của người dân; nơi không thể học buổi tối thì bố trí học ban ngày để bảo đảm duy trì sĩ số.

Duy trì vững chắc chuẩn xóa mù chữ mức độ 2

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, trong năm học 2025, 100% học viên trong độ tuổi từ 15 đến 60 đã tham gia đầy đủ các lớp học xóa mù chữ. Toàn tỉnh đã tổ chức 25 lớp xóa mù chữ với tổng số 499 học viên; trong đó riêng huyện miền núi, biên giới Hướng Hóa đã tổ chức 19 lớp. Đây là địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí chưa đồng đều.

Nhờ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, tỉnh Quảng Trị hiện duy trì vững chắc chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; tỷ lệ người trong độ tuổi từ 15 - 60 biết chữ đạt 99,5% (mức độ 1) và 99,0% (mức độ 2). Những con số này không chỉ phản ánh những cố gắng, nỗ lực của ngành Giáo dục mà còn cho thấy sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, ý thức học tập suốt đời của người dân.

Để đạt được kết quả trên, ngành Giáo dục tỉnh Quảng Trị đã chủ động phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể và lực lượng vũ trang triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, phù hợp với điều kiện từng vùng, từng đối tượng. Các lực lượng chức năng đã đến từng hộ gia đình tại các bản làng, vùng khó tiếp cận thông tin để tuyên truyền, vận động người dân tham gia học xóa mù chữ. Công tác vận động có sự tham gia tích cực của trưởng bản, già làng, hội viên hội phụ nữ, cán bộ Mặt trận thôn, bản, đoàn thanh niên và các đồn Biên phòng đứng chân trên địa bàn.

Song song với công tác tuyên truyền, các địa phương làm tốt việc kết nối, nắm bắt hoàn cảnh, khó khăn của từng học viên để có biện pháp hỗ trợ kịp thời. Việc tổ chức các lớp xóa mù chữ ngay tại thôn, bản tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân tham gia học tập. Các lớp học chủ yếu đặt tại trường tiểu học hoặc nhà văn hóa cộng đồng. Giáo viên được lựa chọn là những người có kinh nghiệm chuyên môn, am hiểu phong tục, tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số.

Ngành Giáo dục cũng tăng cường quản lý hoạt động dạy học, duy trì sĩ số, kiểm tra chất lượng tiếp thu của học viên, tập trung vào các kỹ năng cơ bản như đọc, viết, tính toán và kiến thức khoa học thường thức. Cùng với đó, chế độ hỗ trợ cho học viên, giáo viên và cán bộ tham gia công tác tổ chức, quản lý, giảng dạy các lớp xóa mù chữ được chi trả đầy đủ, kịp thời theo đúng quy định.

Theo Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Lê Thị Hương, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị, kết quả đạt được về công tác xóa mù chữ trong những năm qua là nhờ sự quan tâm của các cấp chính quyền và sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Giáo dục với các lực lượng trên địa bàn. Đặc biệt là các cấp chính quyền đã làm tốt công tác vận động, tổ chức lớp học linh hoạt, lựa chọn giáo viên phù hợp và bảo đảm đầy đủ chế độ cho người dạy, người học. Trong năm 2026, tỉnh sẽ tiếp tục triển khai công tác xóa mù chữ tại nhiều địa bàn khó khăn, đặc biệt là khu vực biên giới. Đối với những nơi người dân đã biết chữ, ngành Giáo dục sẽ vận động các nguồn lực xã hội để xây dựng tủ sách, tổ chức các hoạt động đọc sách và sinh hoạt văn hóa nhằm giúp người dân rèn luyện, duy trì và nâng cao kỹ năng đọc viết.

Công tác xóa mù chữ tại Quảng Trị không chỉ dừng lại ở việc giúp người dân biết đọc, biết viết mà còn hướng tới mục tiêu bền vững hơn là hình thành thói quen học tập suốt đời, nâng cao hiểu biết pháp luật, cải thiện sinh kế và chất lượng cuộc sống. Từ những con chữ đầu tiên, cánh cửa tri thức dần mở ra, mang theo niềm tin và khát vọng vươn lên của những người từng chịu nhiều thiệt thòi trong học tập.

Những kết quả đạt được cho thấy xóa mù chữ không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với quyết tâm và cách làm phù hợp, Quảng Trị đang từng bước thắp sáng “ánh sáng tri thức” ở những vùng khó khăn nhất, góp phần xây dựng cộng đồng văn minh, công bằng và phát triển bền vững./.