Năm học 2026-2027, hàng ngàn học sinh vùng biên Lào Cai được đón năm học mới trong những ngôi trường mới khang trang, hiện đại, dần hiện thực hóa mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng cao biên giới.
Cùng với đó, ngành Giáo dục Lào Cai tiếp tục đứng trước yêu cầu vừa ổn định hoạt động dạy và học, khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, vừa thực hiện sắp xếp mạng lưới trường, lớp theo hướng tinh gọn, hiệu quả.
Trường mới đón năm học mới
Bước vào năm học mới, những ngôi trường vùng biên Lào Cai có thêm diện mạo mới, cơ sở vật chất khang trang hiện đại đáp ứng chất lượng dạy và học theo hướng đổi mới, tích cực cho thầy và trò nơi đây.
Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Y Tý có diện tích quy hoạch 5,4ha, quy mô 28 lớp học, phục vụ khoảng 980 học sinh (trong đó có 420 học sinh tiểu học và 560 học sinh trung học cơ sở). Dự án được thiết kế dựa trên cảm hứng từ kiến trúc nhà trình tường và trang phục truyền thống của đồng bào Hà Nhì. Các khối công trình được bố trí giật cấp theo địa hình đồi núi, không gian mở phù hợp với điều kiện khí hậu vùng cao, kết hợp các gam màu trên mái gợi hình ảnh thổ cẩm đặc trưng của đồng bào địa phương, tạo nên một không gian giáo dục hiện đại nhưng vẫn đậm bản sắc văn hóa.
Địa hình vùng cao, thời tiết mưa nhiều và sương mù kéo dài từng đặt dự án trước nguy cơ chậm tiến độ. Tuy nhiên, các nhà thầu đã chủ động điều chỉnh phương án sản xuất, tăng cường máy móc hiện đại và tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp”. Đến nay, trường đã hoàn thành vận hành, chạy thử toàn bộ các hệ thống kỹ thuật. Đồ dùng khu nội trú được triển khai mua sắm, chuẩn bị đầy đủ giường, tủ, chăn, ga, gối, đệm, màn, chiếu và các đồ dùng thiết yếu, bảo đảm đáp ứng điều kiện sinh hoạt cho học sinh khi trường đi vào hoạt động.
Theo Chủ tịch UBND xã Y Tý Nguyễn Văn Tài, theo kế hoạch, dự án sẽ hoàn thành các hạng mục để phục vụ khai giảng và đưa vào hoạt động từ ngày 30/8/2026. Riêng Nhà ký túc xá số 2, hạ tầng kỹ thuật hoàn thành nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng xong trước ngày 30/9/2026.
Phấn khởi khi sắp được đón học sinh khai giảng trong ngôi trường mới, ông Nguyễn Văn Thanh, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Y Tý cho biết, trường đã tuyển sinh đủ 980 học sinh cho năm học mới. Tuy vẫn còn hạng mục phải sang tháng 9 mới hoàn thành song lễ khai giảng vẫn được tổ chức theo đúng kế hoạch. “Toàn bộ học sinh sẽ được khai giảng ở trường mới. Sau đó, một bộ phận học tạm ở một địa điểm khác chờ trong khi hoàn thiện (dự kiến trong tháng 9) các em sẽ được chuyển về học tập trung tại trường”.
Không chỉ ở trường chính, nhiều điểm trường tại các thôn, bản vùng biên cũng được xây mới đồng bộ giúp học sinh có ngôi trường khang trang, sạch đẹp trước năm học mới. Điểm trường Xà Khái Tủng, Trường Mầm non Pha Long (xã Pha Long) có 25 học sinh. Cô giáo Tả Chí Kiều (giáo viên dạy tại trường) chia sẻ, sau một thời gian sử dụng cơ sở vật chất của trường xuống cấp, dột nát, nhiều ô cửa kính hư hỏng. Vào mùa đông lạnh giá của vùng cao, để tránh gió rét lùa vào, giáo viên phải bịt tạm ô cửa bằng các tấm gỗ hoặc nhôm. "Biết được năm học mới có trường mới, ai cũng phấn khởi. Phụ huynh yên tâm hơn khi các em có lớp học kiên cố, cơ sở vật chất đảm bảo, không phải học ghép".
Đây là một trong 6 điểm trường được Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai, Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng xây dựng tại các xã biên giới Pha Long, Trịnh Tường, Y Tý. Khởi công từ ngày 29/11/2025, 6 điểm trường trên đã hoàn thành toàn bộ khối lượng xây dựng và vượt tiến độ 1,5 tháng so với kế hoạch đề ra với các hạng mục như: Bếp nấu, nhà vệ sinh, tường bao, nhà để xe, cổng điểm trường, phòng công vụ, phòng học, sân khu vui chơi, đường ống nước sạch... với tổng số tiền xây dựng là trên 13,7 tỷ đồng. Các trường học đã được đồng loạt khánh thành vào tháng 6/2026 để đưa vào sử dụng trong năm học mới.
Nhân công trên ông trường đang duy trì, tập trung hoàn thiện các hạng mục để bảo đảm mục tiêu bàn giao công trình. Ảnh: Thanh Tùng/TTXVN
"Chìa khóa" giải bài toán thiếu giáo viên
Theo Đề án sắp xếp các cơ sở giáo dục, mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh sẽ giảm 537 trường và xóa 243 điểm trường lẻ. Thực tế cho thấy, tại mốt số địa phương đây được xem là "chìa khóa" góp phần giải quyết bài toán thiếu giáo viên cục bộ.
Trường Mầm non Pha Long được hình thành sau khi sáp nhập Trường Mầm non Tả Ngài Chồ và Trường Mầm non Pha Long. Trường mới có 580 học sinh với 1 trường chính và 8 điểm trường. Bà Tung Thị Bình, Phó Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trước khi thực hiện sắp xếp, Trường Mầm non Tả Ngài Chồ thiếu 1 giáo viên nhưng sau khi sáp nhập đã đủ giáo viên do một phó hiệu trưởng xuống làm giáo viên. "Khi sáp nhập sẽ tối ưu cơ sở vật chất và đặc biệt là đội ngũ trong điều kiện thiếu giáo viên như hiện nay".
Tại xã biên giới vùng cao Mường Khương, 5 trường trung học cơ sở đã được sáp nhập thành 1 trường duy nhất. Bà Trần Thị Thu Thảo, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Mường Khương cho biết, quy mô trường mới sẽ mở rộng với khoảng 40 lớp và trên 1.400 học sinh. Bước vào năm học mới, trường thiếu 9 giáo viên theo định mức biên chế giao. Tuy nhiên, các giải pháp, phương án bố trí sắp xếp công tác giảng dạy đã thuận lợi hơn so với mọi năm do công tác sắp xếp trường lớp học.
"Cán bộ quản lý và giáo viên, nhân viên đều đồng tình với chủ trương này. Bởi với các trường ở vùng cao đặc biệt khó khăn như Mường Khương, nếu những điểm trường lẻ với qui mô chỉ có 4 lớp mà thầy cô giáo chỉ dạy độc lập tại đó sẽ không phát huy được hết định mức, chuyên môn. Nếu vừa dạy ở điểm chính, vừa dạy ở phân hiệu, các thầy cô có thể dạy 2 - 3 ngày ở điểm chính, còn lại ở phân hiệu; như vậy vừa được dạy đúng chuyên môn vừa đủ định mức cũng như thuận lợi trong sắp xếp đội ngũ” - bà Trần Thị Thu Thảo cho hay.
Theo Đề án, sau sắp xếp, ngành Giáo dục Lào Cai dự kiến tiết kiệm 3.428 biên chế; trong đó giảm nhu cầu 1.347 viên chức quản lý và 2.081 nhân viên. Ngược lại, số viên chức hỗ trợ giáo dục bình quân dự kiến tăng từ 2,3 lên 4,4 người/trường. Đây là một trong những tác động trực tiếp của việc tổ chức lại mạng lưới, góp phần chuyển nguồn lực từ quản lý, phục vụ sang hỗ trợ hoạt động giáo dục. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai Đào Anh Tuấn cho biết, sau khi hoàn thành sắp xếp trường lớp học, giáo dục Lào Cai căn bản ổn định được nhu cầu về biên chế, không cần bổ sung biên chế trong thời gian tiếp theo.
Để giải bài toán thiếu giáo viên trong năm học mới, các địa phương và cơ sở giáo dục Lào Cai đã rà soát nhu cầu giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên; thực hiện bố trí, phân công chuyên môn phù hợp. Sở Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với UBND cấp xã, các đơn vị trực thuộc Sở thực hiện rà soát đội ngũ, có văn bản xin ý kiến về việc tiếp tục hợp đồng trong các cơ sở giáo dục thiếu so với biên chế giao sau khi sắp xếp, trình UBND tỉnh; sau khi sắp xếp trường, lớp, tiếp tục đánh giá lại nhu cầu nhân lực theo từng cấp học, địa bàn để phân bổ biên chế sát thực tế./.
