Nâng cao chuỗi giá trị cây sả Tân Phú Đông

Hiện Tân Phú Đông khuyến khích nông dân chuyển đổi từ trồng lúa một vụ năng suất thấp, bấp bênh, thường xuyên chịu thiên tai hạn mặn cũng như tận dụng diện tích đất canh tác quanh nhà, trong vườn, ven các lối đi, bờ ruộng, bờ ao sang trồng sả để tăng thu nhập, ổn định cuộc sống. Tại đây, mỗi năm nông dân trồng từ 2 – 3 vụ sả, năng suất bình quân từ 15 - 17 tấn/ha và lợi nhuận trung bình 70 triệu đồng/ha, cao gấp 3 – 4 lần trồng lúa năng suất cao tại địa phương.

Do vậy, diện tích sả cũng tăng nhanh, từ khoảng 830 ha vào năm 2015 hiện lên gấp hơn 2 lần, khoảng 1.900 ha, với sản lượng mỗi năm đạt 28.000 – 29.000 tấn. Các xã thuần nông nhiều khó khăn: Phú Thạnh, Phú Đông,… gần đây đã chuyển từ lúa một vụ sang trồng sả chuyên canh hoặc lồng ghép trong các mô hình kinh tế nông thôn. Nhờ vậy, nhiều nông dân đã dựng nên cơ nghiệp.

Thực tế cho thấy, hiệu quả cây sả trong chuyển đổi sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu đã được khẳng định trên cù lao Tân Phú Đông giàu tiềm năng. Ngoài những hộ đổi đời, làm giàu nhanh từ trồng sả theo mô hình chuyên canh thì quá trình sản xuất – thu hoạch – tiêu thụ nông sản còn mang đến những nguồn thu nhập quan trọng, cải thiện đời sống tích cực cho người nông dân nghèo địa phương. Ước tính, chỉ riêng lao động nữ lặt lá sả cũng có thu nhập từ 2 – 3 triệu đồng/tháng/người.

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của cây sả là được trồng chủ yếu lấy thân để bán, còn lượng lớn lá sả phải thải bỏ, rất uổng phí. Trong khi đó, lá sả còn có thể dùng để trồng nấm, giá thể trồng cây, chiết xuất tinh dầu sả cung ứng thị trường...

Ngoài ra, trong sản xuất cũng tồn tại những hạn chế nhất định. Điển hình là mạng lưới thu mua, tiêu thụ nông sản cho nông dân còn bất cập. Toàn vùng có khoảng 20 – 30 cơ sở thu mua quy mô nhỏ. Sau đó, đưa về tiêu thụ chủ yếu tại thị trường Tp. Hồ Chí Minh. Do lệ thuộc vào thương lái nên giá sả thương phẩm bấp bênh, lúc cao nhất lên đến 7.500 – 8.000 đồng/kg nhưng cũng có lúc xuống thấp dưới 3.000 đồng/kg thì trồng sả lỗ nặng.

Người trồng sả chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa áp dụng quy trình thâm canh khoa học theo tiêu chí VietGAP, GlobalGAP dẫn đến khó đáp ứng các thị trường cao cấp, khó tính, đảm bảo đầu ra ổn định cho cây sả theo hình thức liên kết chuỗi giá trị.

Nhận thức được vị trí, vai trò và giá trị kinh tế của vùng chuyên canh sả trong việc làm giàu cho miền đất khó, được sự hỗ trợ của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Tiền Giang cùng các bộ, ngành Trung ương và địa phương, Tân Phú Đông đã xây dựng, đăng kývà đã được cấp chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu tập thể “Sả Tân Phú Đông”. Đây là bước đi cần thiết khẳng định vị thế cây sả địa phương.

Đồng thời, nhằm đưa khoa học công nghệ, nâng cao chuỗi giá trị cây sả Tân Phú Đông, Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ sinh học Tiền Giang còn kết hợp cùng Trường Đại học Nguyễn Tất Thành và Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) triển khai Dự án “Ứng dụng quy trình công nghệ chiết suất tinh dầu và sản xuất cơ chất trồng nấm, giá thể đất sạch từ phế phẩm cây sả nhằm nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững vùng trồng sả tại tỉnh Tiền Giang”. Thời gian thực hiện từ 2016 đến 2020.

Tiến sĩ Lê Quang Khôi, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ sinh học Tiền Giang cho biết, dự án triển khai giúp ứng dụng khoa học công nghệ trong quá trình canh tác, thu hoạch và chế biến sau thu hoạch, đa dạng hóa sản phẩm và nguồn lợi từ cây sả, nâng cao giá trị chuỗi sả Tân Phú Đông phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế - xã hội và tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại đia phương.

Dự án triển khai các mô hình chiết suất tinh dầu sả bằng phương pháp chưng cất hơi nước có nồi hơi riêng; tận dụng bả thải cây sả để trồng nấm rơm theo hai hình thức: trong nhà và ngoài trời; sản xuất giá thể đất sạch từ phế phẩm cây sả sau chưng cất tinh dầu hoặc sau trồng nấm.

Đối với mô hình chiết suất tinh dầu sả bằng phương pháp chưng cất hơi nước có nồi hơi riêng, dự án đã tiếp nhận và chuyển giao công nghệ cho đơn vị hợp tác thực hiện là Công ty TNHH Thương mại – Đầu tư – Xây dựng Phúc Nguyên Tân Phú Đông. Đối với mô hình trồng nấm rơm từ bã thải cây sả trong nhà và ngoài trời, dự án đã đào tạo 14 lượt kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn kỹ thuật cho 200 lượt nông dân, xây dựng 300 m2 nhà trồng nấm cùng trang bị kỹ thuật liên quan, 1 lán sân xử lý nguyên liệu, 1 kho mát chứa sản phẩm nấm tươi, 1 lò sấy…

Tương tự, mô hình sản xuất giá thể đất sạch từ phế phẩm cây sả sau chưng cất tinh dầu hoặc sau trồng nấm được chuyển giao thành công cho Công ty TNHH Thương mại - Đầu tư - Xây dựng Phúc Nguyên Tân Phú Đông đồng thời đào tạo 14 lượt kỹ thuật viên cơ sở và tập huấn 200 lượt nông dân, nắm vững 4 quy trình công nghệ và có khả năng ứng dụng để sản xuất giá thể đất sạch từ phế phụ phẩm cây sả.

Nông dân Nguyễn Văn Hùng, ấp Giồng Keo, xã Phú Thạnh, huyện Tân Phú Đông canh tác 2,5 ha sả chuyên canh. Trung bình mỗi năm ông thu hoạch 75 tấn sả, bán trừ chi phí còn lãi khoảng 190 triệu đồng. Được tham gia lớp tập huấn kỹ thuật trồng nấm từ bả lá sả, ông Nguyễn Văn Hùng cho biết, 1 tấn lá sả trồng nấm thu được 80 kg nấm rơm, bán giá 60.000 đồng/kg, tổng thu 4.800.000 đồng, trừ chi phí ông thu lãi 4 triệu đồng. Trung bình mỗi ha sả, sau thu hoạch còn lượng lá thải khoảng 20 tấn. Với 2,5 ha, lá sả thải loại khoảng 50 tấn, nếu tận dụng hết để trồng nấm rơm thì thu nhập tăng thêm rất cao.

Theo Tiến sĩ Lê Quang Khôi, việc đưa công nghệ tiên tiến cùng với sự đầu tư bài bản, có sự tham gia hỗ trợ kinh phí của Nhà nước, doanh nghiệp, sự tư vấn cùng chuyển giao kỹ thuật của các cơ sở nghiên cứu và chuyên gia sẽ giúp người dân giải quyết các vấn đề đầu ra cho cây sả và các phế phụ phẩm từ cây sả.

Minh Trí