Sáng 31/10, tại Hội trường Thống Nhất (TP Hồ Chí Minh), vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp xanh lần thứ 12 năm 2026 diễn ra với sự tham gia của 34 dự án. Cuộc thi kéo dài đến ngày 1/11, do Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao phối hợp cùng các doanh nghiệp, Mạng lưới Khởi nghiệp xanh... tổ chức.
Anh Nguyễn Thanh Tá, đại diện Hợp tác xã Xáo tam phân Ninh Hòa (Khánh Hoà) tham gia với dự án XATAPHA BioHerb, cho biết, đơn vị hướng đến bảo tồn cây dược liệu bản địa, xây dựng nguồn nguyên liệu ổn định và tạo thêm sinh kế cho người dân. Hợp tác xã từng bước đưa kiến thức, công nghệ vào thử nghiệm, chú trọng cải tạo đất và phục hồi hệ vi sinh để cây phát triển.
Theo anh Tá, khi mô hình đạt kết quả, đơn vị hướng đến nhân rộng, cung cấp cây giống và hướng dẫn người dân chăm sóc. Việc phát triển vùng trồng gắn với khả năng tiêu thụ nguyên liệu, giúp các hộ nông dân, nhất là người dân tộc Ê Đê tại địa phương cùng tham gia dự án có động lực duy trì sản xuất và nâng cao thu nhập.
Bên cạnh sản phẩm trà, hợp tác xã đang tìm hiểu hướng nghiên cứu tinh dầu, phối hợp với các trường đại học để làm rõ đặc tính của cây xáo tam phân. Anh Nguyễn Thanh Tá cho rằng đa dạng hóa sản phẩm cần dựa trên kết quả nghiên cứu và nguyên liệu bảo đảm chất lượng, qua đó nâng giá trị dược liệu, tạo cơ sở phát triển bền vững hơn.
Chị Nguyễn Thị Thương, chủ dự án “Mũi Khâu Vó Còn” đến từ Phú Thọ, cho biết, mong muốn lan tỏa văn hóa bản địa thông qua sản phẩm khởi nghiệp. Với chị, những giá trị của địa phương là chất liệu để hình thành sản phẩm có bản sắc, giúp người tiêu dùng biết đến câu chuyện văn hóa của cộng đồng.
Chị Thương là người dân tộc Cao Lan. Dự án tận dụng vải dư từ các xưởng may để làm bộ sản phẩm hướng dẫn khách hàng tự khâu quả còn. Bộ sản phẩm có vải cắt định hình, dây treo, kim chỉ, hạt nông sản làm ruột và mã QR hướng dẫn thao tác qua video.
Khách hàng tự tay hoàn thiện sản phẩm, đồng thời tìm hiểu văn hóa Cao Lan. Dự án kết nối việc tái sử dụng vật liệu với trải nghiệm thủ công, mở thêm hướng tiếp cận cho sản phẩm văn hóa truyền thống. Mô hình còn hướng đến tạo việc làm cho phụ nữ dân tộc thiểu số và lao động yếu thế, kết hợp phát triển sinh kế với gìn giữ bản sắc.
Nhóm dự án gắn với sinh kế đồng bào dân tộc thiểu số còn có “Măng Mai Lâm Thượng” của Nguyễn Thị Dím (Lào Cai); “Rượu Làng” của nhóm Phoebe Trần, Hùng Phạm, Tiếp Phạm (Phú Thọ) khai thác nguồn nếp bản địa do đồng bào Dao canh tác.
Ngoài ra, các hướng khởi nghiệp khác cũng được đưa đến giới thiệu, gồm: "Coffeenergy" phát triển pin từ bã cà phê, dự án "chuyển hóa vỏ sầu riêng thành than sinh học", "Lưới xanh" tái sử dụng lưới đánh cá và "EA Agri" phát triển hệ sinh thái nông nghiệp thông minh...
Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, Giám đốc Trung tâm BSA, cho biết tài nguyên bản địa không chỉ là nguyên liệu mà còn bao gồm con người, tri thức, kỹ năng và giá trị đặc thù của từng vùng miền. Các bạn trẻ năm nay mang đến rất nhiều dự án khởi nghiệp mới mang đậm bản sắc văn hoá địa phương.
Theo bà Hạnh, cuộc thi được định hình từ bài học thực tế của thị trường và cộng đồng khởi nghiệp. Ba định hướng trọng tâm của mùa giải gồm mở rộng thị trường quốc tế, nghiên cứu và phát triển, cùng phát triển bền vững.
Về lâu dài, chương trình tiếp tục hỗ trợ dự án nâng năng lực quản trị, khoa học công nghệ và chiến lược thị trường. Những mô hình, kết quả kinh doanh của người khởi nghiệp cũng giúp ban tổ chức học hỏi, hoàn thiện cách đồng hành.