Xã biên giới Nhôn Mai (tỉnh Nghệ An) từng là tâm lũ, gánh chịu thiệt hại nặng nề trong đợt lũ ống, lũ quét, sạt lở đất xảy ra vào cuối tháng 7/2025.
Thời điểm đó, Nhôn Mai có hơn 70 ngôi nhà bị vùi lấp, cuốn trôi hoàn toàn, gần 40 nhà bị thiệt hại nặng phải tháo dỡ, hàng trăm ngôi nhà có nguy cơ sạt lở. Nhờ chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, sự vào cuộc quyết liệt, kịp thời của cấp ủy, chính quyền địa phương, lực lượng vũ trang và tinh thần đoàn kết, nỗ lực vươn lên của đồng bào các dân tộc trong việc tái thiết cuộc sống, đến nay các bản làng ở Nhôn Mai đã dần “hồi sinh”. Đặc biệt, những ngôi nhà mới hoàn thành, đưa vào sử dụng đã nhân lên niềm vui cho hàng trăm người dân trước thềm Xuân mới.
Niềm vui của người dân bản tâm lũ
Trở lại địa bàn biên giới Nhôn Mai trong những ngày giáp Tết Bính Ngọ, từ các “đỉnh trời” Huồi Cọ, Huồi Măn - những bản nằm trên những “vùng yên ngựa” có độ cao từ 1.500 đến gần 1.700m so với mực nước biển- phóng tầm mắt, dễ dàng nhận ra những vết tích sạt lở loang lổ chạy dài từ đỉnh núi xuống bản làng dần được phủ kín bởi màu xanh của đại ngàn. Những điểm sụt trượt, sạt lở đất, đứt gãy, đá lăn trên tuyến Quốc lộ 16 huyết mạch đấu nối Quốc lộ 48 với Quốc lộ 7, chạy qua các xã Nhôn Mai, Mỹ Lý, Bắc Lý, Huồi Tụ đã được khắc phục triệt để. Mặt đường đã rải nhựa, mở rộng, tạo điều kiện cho các loại phương tiện thông thương hàng hóa.
Tại các bản làng Xói Voi, Xa Mạt, Na Lợt, Na Hỷ, Có Hạ, Huồi Tố 1, 2… nằm dọc ven suối của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Khơ Mú, nhiều ngôi nhà mới đã hoàn thiện. Không ít những ngôi nhà khác trong giai đoạn “cất nóc”, trát tường bao, dựng thưng ván, lợp mái. Ý thức được việc phải chạy đua với thời gian nên các tổ thợ và người dân trong bản tham gia hỗ trợ sức lực, góp ngày công đang hối hả đẩy nhanh tiến độ để kịp hoàn thiện nhà mới cho người dân. Âm thanh tiếng các loại máy cưa, xẻ, bào gỗ, tiếng máy trộn vật liệu vận hành tại các điểm xây dựng nhà vang vọng khắp bản làng. Nhiều tháng qua, hoạt động làm nhà mới cho người dân bị thiên tai luôn diễn ra sôi động, biến vùng đất biên giới Nhôn Mai vốn dĩ yên bình trở thành đại công trường có quy mô, phạm vi rộng lớn.
Anh Lương Văn Long, bản Huồi Tố 2 chia sẻ, nhờ chính quyền địa phương quan tâm, bố trí đất tái định cư, hỗ trợ kinh phí nên gia đình đã dựng lại được ngôi nhà mới khang trang, kiên cố hơn. Gia đình không còn nơm nớp lo sạt lở mỗi khi mưa lớn nữa. Hiện nay, hơn 10 hộ dân ở bản Huồi Tố 2 đã hoàn thành việc xây dựng nhà, dọn về sinh sống trong niềm vui, phấn khởi.
Ông Lương Xuân Tình, bản Huồi Tố 2 không giấu được niềm vui, chia sẻ, có nhà mới, đồng nghĩa với việc các gia đình chấm dứt chuỗi tháng ngày phải đi ở nhờ người quen. Ước mơ có một ngôi nhà để yên tâm lao động, sản xuất và đón Tết đã thành hiện thực. Dân bản chúng tôi rất vui, nhất là thời điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ đang đến thật gần.
Bản Na Lợt có 7 hộ bị thiên tai gây thiệt hại nặng nề, phải làm lại nhà trên những mảnh đất xen kẽ trong bản. Đến nay, hơn nửa số nhà đã hoàn thiện, số nhà còn lại đang trong giai đoạn “chạy nước rút” một vài hạng mục cuối để kịp hoàn tất trước Tết.
Anh Moong Văn Miên, Trưởng bản Na Lợt, để giúp các hộ dân bị lũ cuốn trôi mất nhà sớm vực dậy, ổn định sau thiên tai người dân Khơ Mú trong bản đã tích cực tham gia đóng góp ngày công san nền, vận chuyển vật liệu giúp các hộ làm nhà mới. Qua đó thắt chặt thêm tình cảm làng bản, tính cố kết cộng đồng. Trong suốt thời gian làm nhà, cấp ủy, chính quyền địa phương, lực lượng biên phòng luôn quan tâm động viên, tạo động lực, chỗ dựa tinh thần để gia đình vững tin vượt qua khó khăn.
Ông Mạc Văn Nguyên, Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An cho biết, sau khi lũ dữ đi qua, cấp ủy, chính quyền địa phương xác định việc tái định cư, đặt sự an toàn và ổn định lâu dài cho người dân là nhiệm vụ cấp bách. Tuy nhiên, với đặc thù địa hình miền núi, quỹ đất thổ cư của địa phương hạn hẹp, việc quy hoạch các khu tái định cư tập trung gặp nhiều khó khăn. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã chủ động bàn bạc, thống nhất chủ trương bố trí các hộ dân bị thiệt hại theo hình thức ở xen, ghép tại những khu dân cư có địa chất ổn định. Xã đã vận động những hộ có quỹ đất ở rộng rãi, tự nguyện trao tặng hoặc nhượng lại một phần đất với giá hợp lý cho các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai để xây dựng nhà. Chủ trương hợp lòng dân này đã nhanh chóng tạo sự đồng thuận, chung tay, sẻ chia của bà con, giúp nhiều gia đình sớm có nơi an cư.
Cũng theo Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai Mạc Văn Nguyên, những ngôi nhà mới mọc lên nơi những bản làng vùng khó biên giới là thành quả, sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền địa phương, sự chung tay đóng góp, hỗ trợ kinh phí từ Đảng, Nhà nước, các tổ chức, cá nhân, nhà hảo tâm trong và ngoài tỉnh và các lực lượng vũ trang đứng chân trên địa bàn trong công tác khắc phục hậu quả thiên tai.
“Tâm điểm” khu tái định Phá Mựt
Theo cấp ủy, chính quyền địa phương xã Nhôn Mai, sau thiên tai, qua rà soát, kiểm đếm toàn xã có 95 hộ phải làm nhà ở mới. Đến nay, sau hơn 6 tháng triển khai, địa phương đã hoàn thành hơn 70 ngôi nhà cho người dân. Các bản Huồi Tố 2 với 14 nhà, bản Huồi Xá với 16 nhà và nhiều bản khác có số nhà cần làm ít hơn đã hoàn thành việc làm nhà ở trước Tết cho người dân bị ảnh hưởng thiên tai.
Lũ ống, lũ quét gây sạt lở nghiêm trọng, làm biến dạng bờ suối và cuốn trôi hoàn toàn một ngôi nhà tại bản Huổi Xá (xã Nhôn Mai, tỉnh Nghệ An); phần còn lại của ngôi nhà “treo” bên vách sạt lở. Ảnh: Xuân Tiến/ TTXVN
Hiện tại, cấp ủy, chính quyền địa phương tiếp tục chỉ đạo Ban quản lý các bản phối hợp với người dân địa phương, các ban, ngành, đoàn thể cấp xã tu sửa các tuyến đường nội bản, hệ thống nước sinh hoạt, “bóc tách” cát, sỏi trên các diện tích ruộng vườn; đắp bờ, đào các ao nuôi thủy sản đã bị lũ vùi lấp; phục hồi các mô hình, chuỗi kinh tế trên địa bàn để ổn định sản xuất. Các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo được địa phương đẩy mạnh triển khai, lồng ghép như hỗ trợ giống cây, con cho người dân, xây dựng nhiều công trình thiết yếu như cầu dân sinh, bể nước sinh hoạt…
Đối với Dự án xây dựng khu tái định cư tập trung bản Phá Mựt (bản Na Hỷ, xã Nhôn Mai) được khởi công để di dời khẩn cấp 16 hộ dân cộng đồng dân tộc Mông bản Phá Mựt bị mất nhà do lũ ống, lũ quét cuốn trôi, chính quyền địa phương đang chỉ đạo, đôn đốc các đơn vị thi công tập trung nguồn lực, máy móc đẩy nhanh tiến độ với quyết tâm sớm hoàn tất việc xây nhà cho người dân thụ hưởng, an cư, phát triển kinh tế trong thời gian sớm nhất.
Ông Mạc Văn Nguyên, Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai cho biết, khu tái định cư tập trung bản Phá Mựt có tổng mức đầu tư khoảng 8 tỷ đồng; diện tích quy hoạch rộng 1,8 ha, gồm các hạng mục: đào, san lấp mặt bằng; xây dựng hệ thống đường giao thông, điện sinh hoạt, công trình nước sinh hoạt... Đến nay, đơn vị thi công đã hoàn tất việc khai mở tuyến đường xuyên rừng dẫn vào khu tái định cư, tạo điều kiện cho việc huy động nhiều loại máy móc, công tác vận chuyển, tập kết trang thiết bị, vật tư, vật liệu đẩy nhanh tiến độ thi công khu tái định cư.
Khu nhà bạt với 13 lều tạm do cấp ủy, chính quyền địa phương phối hợp cũng các lực lượng vũ trang dựng lên dưới tán rừng săng lẻ cho 16 hộ dân bản Phá Mựt sinh sống sau khi lũ giờ đã được tháo dỡ. Trong khi chờ khu tái định cư Phá Mựt hoàn thiện, các hộ dân đã di dời ra các bản làng lân cận để mượn đất người thân, họ hàng và chủ động dựng nhà ở. Nhờ kinh phí tích lũy từ 100 - 150 triệu đồng có được từ nguồn hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền địa phương và hoạt động thiện nguyện, người dân đã dựng nên những căn nhà có từ 2 đến 3 gian, lợp mái tôn, đảm bảo việc sinh hoạt của các thành viên trong gia đình.
Anh Xồng Bá Tồng, Trưởng bản Phá Mựt cho biết, bản Phá Mựt có 36 hộ với hơn 170 nhân khẩu, đều là dân tộc Mông. Sau lũ dữ, bản tan hoang, không thể khôi phục trở lại, ruộng vườn cũng đã bị đá, cát sỏi, cây cối vùi lấp. Đặc biệt có 16 gia đình có nhà bị lũ cuốn trôi hoàn toàn. Khi rời khu nhà bạt dưới tán rừng săng lẻ, 16 gia đình đã chuyển ra làm nhà ở tạm ở các bản nằm dọc Quốc lộ 16. Tại bản Na Hỷ, gia đình anh cùng cùng 4 nhà khác đã làm nhà ở tại đất của người thân, anh em dòng tộc. Sau khi dựng xong nhà, bà con đã tranh thủ gieo trồng các loại rau, củ, nuôi gia cầm, gia súc nhỏ để từng bước khôi phục kinh tế, chuẩn bị cho gia đình đón Tết, vui Xuân./.
