Ảnh hưởng của bão số 3, số 5, số 10 và mưa lũ năm 2025, nhiều địa phương biên giới, miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An chịu thiệt hại nặng nề về nhà cửa, giao thông, kinh tế... Ước tính, tỉnh Nghệ An có hơn 106.000 căn nhà bị hư hỏng, hơn 1.100 trường học và khoảng 250 cơ sở y tế bị ảnh hưởng, tổng thiệt hại ước tính lên tới gần 9.000 tỷ đồng.
Sau thiên tai cực đoan, cấp ủy, chính quyền các địa phương chịu ảnh hưởng đã khẩn trương khắc phục hậu quả, hỗ trợ người dân di dời và dựng nhà cửa tại những địa điểm tái định cư để sớm ổn định cuộc sống, khôi phục các mô hình sinh kế, đảm bảo phát triển kinh tế gia đình, bản làng. Đặc biệt, với ý thức tự vươn lên của người dân, đến nay tại các bản làng từng bị lũ dữ hoành hành, nhịp sống của người dân đã dần ổn định, bản làng có nhiều khởi sắc.
Nhịp sống bản làng hồi sinh, tái thiết chuỗi sinh kế
Những ngày đầu tháng 1/2026, ngược về miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An trên các cung đường Quốc lộ 7, 48, 16, 48C, Tỉnh lộ 543B qua các địa bàn từng là tâm lũ, hứng chịu thiệt hại nặng nề về nhà cửa, tài sản như Nga My, Mỹ Lý, Nhôn Mai, Tương Dương, Lượng Minh, Bắc Lý… chúng tôi dễ dàng nhận ra nhịp sống đã hồi sinh trở lại trên những bản làng của người Thái, Kinh, Khơ Mú, Ơ Đu…
Ngồi sơ chế cá suối trước hiên nhà, ông Lo Văn Tình, dân tộc Ơ Đu, bản Văng Môn, xã Nga My chia sẻ, cuối tháng 9/2025, mưa lớn, lũ ống, lũ quét xảy ra đã gây sạt lở và cuốn trôi 3 ngôi nhà trong bản ở vị trí ven suối Nậm Ngân. Nhiều ngôi nhà khác có nguy cơ sạt lở. Sau khi lũ qua, dân bản đã chung tay, góp sức tháo dỡ và di dời những ngôi nhà ra khỏi vị trí hiểm nguy đến nơi an toàn.
Các gia đình bị ảnh hưởng thiên tai cũng được chính quyền địa phương rà soát và triển khai hỗ trợ di dời, làm nhà mới. Việc tái định cư, làm nhà ở mới cho người dân Ơ Đu và các bản làng khác chịu ảnh hưởng nặng nề do thiên tai đã được cấp ủy, chính quyền địa phương nhanh chóng thực hiện. Hiện nay, nhịp sống của người dân bản Văng Môn đã trở lại bình thường, nhiều gia đình đã mua sắm máy móc để phục vụ công việc gia đình, xây dựng bản làng ổn định, ấm no.
Trong đợt mưa lũ ống, lũ quét có cường độ, tần suất lớn vào cuối tháng 7/2025, “tâm lũ” bản Na Lợt (xã Nhôn Mai) bị tàn phá, gánh chịu hậu quả nặng. Cả bản có 7 gia đình phải tái định cư, làm nhà ở mới trên các diện tích đất xen kẽ trong bản. Hiện nay, có nhiều nhà đã làm xong, những nhà khác đang giai đoạn “cất nóc”, trát tường bao. Ông Xeo Văn Tình (bản Na Lợt) cho biết, hiện nay các tổ thợ thi công xây dựng nhà ở mới cho các gia đình bị thiệt hại đang đẩy nhanh tiến độ để kịp hoàn tất, giúp các hộ dân có nhà mới trước Tết. Những ngày qua, người dân cộng đồng dân tộc Khơ Mú trong bản cũng tích cực tham gia đóng góp ngày công giúp các hộ dân phải làm lại nhà mới san nền, vận chuyển vật liệu.
Tại bản Na Hỷ (xã Nhôn Mai), nơi từng gánh chịu hậu quả nặng nề của trận lũ ống, lũ quét từ 5 tháng trước đến nay, nhịp sống của người dân cũng bình yên trở lại. Diện tích ruộng và hệ thống kênh mương nội đồng phía trước bản đang được san ủi, “bóc tách” lớp cát, sỏi để lấy lại mặt bằng, bề mặt ruộng. Hệ thống đường ống dẫn nước sạch chạy qua bản đang được đơn vị thi công triển khai. Nhiều ngôi nhà sàn tái định cư cho người dân trong bản bị thiệt hại do mưa lũ, sạt lở đã hoàn tất dựng khung cứng, nền cứng, chờ nguồn vật liệu để lợp mái, dựng vách ngăn, hoàn thiện nhà.
Tại bản Huồi Xá (xã Nhôn Mai), cùng với việc sửa sang lại ruộng vườn, đường liên bản, xây dựng nhà cửa, chỉnh trang cảnh quan bản làng, làm đường dẫn lên cầu dân sinh, cộng đồng dân tộc Thái nơi đây đã gây dựng sinh kế bằng nhiều mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm như chăn nuôi dê, bò, trâu, gà, vịt… theo quy mô trang trại tập trung, số lượng lớn, phù hợp với đặc điểm tự nhiên, khí hậu vùng miền, nhu cầu địa phương.
Những ngày này, dọc chiều dài sông Nậm Nơn chảy qua địa bàn các xã Lượng Minh, Mỹ Lý, Nhôn Mai… dễ dàng bắt gặp cảnh người dân xẻ gỗ tại nhiều địa điểm để lấy gỗ làm vật liệu dựng nhà mới, nguồn củi đốt. Những ngôi nhà tái định cư cho người dân vùng thiên tai được hoàn tất, đưa vào sử dụng đã tạo niềm vui trước thềm năm mới, tiền đề cho người dân ổn định, an cư lâu dài.
Sửa chữa, nâng cấp các tuyến đường huyết mạch
Tỉnh Nghệ An có khoảng 70 cây cầu treo, chủ yếu ở địa bàn các xã miền núi phía Tây. Những năm qua, hệ thống cầu treo này giữ vai trò quan trọng trong kết nối giao thông, phục vụ nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa, góp phần đảm bảo đời sống và an sinh xã hội cho người dân vùng cao. Thiên tai cực đoan trong năm 2025 đã gây thiệt hại nặng nề đến hạ tầng, giao thông; trong đó nhiều cây cầu treo bắc qua sông Lam, sông Nậm Nơn, sông Nậm Mộ bị cuốn trôi hoặc hư hỏng nặng, gây chia cắt, cô lập nhiều bản làng ven sông.
Để đáp ứng nhu cầu đi lại, giao thương hàng hóa, phát triển kinh tế của người dân địa phương, phá thế cô lập các bản làng, các đơn vị thi công đang tập trung nhân lực lao động, máy móc, phương tiện, đẩy nhanh việc sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các cây cầu, phấn đấu hoàn tất, đưa vào sử dụng trong thời gian sớm nhất.
Ông Nguyễn Văn Hòa, Chủ tịch UBND xã Lượng Minh, tỉnh Nghệ An cho biết: Cầu treo bản Lạ bắc qua sông Nậm Nơn đấu nối tỉnh lộ 543B vào bản Lạ sẽ được thay mới sàn mặt cầu. Ngoài ra, mố cầu của cầu treo xảy ra sạt lở, sụt trượt cũng được kè bằng đá xếp rọ thép B40; hệ thống lan can của cầu cũng được sửa chữa, thay thế để đảm bảo an toàn cho người, phương tiện qua cầu. Địa phương phấn đấu hoàn tất công việc sửa chữa để đảm bảo người dân đi lại thuận tiện, an toàn trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.
Dọc sông Lam còn có các cầu treo Bãi Ổi, cầu treo Chi Khê (xã Con Cuông), cầu treo bản Lau (xã Tương Dương)… cũng được sửa chữa, nâng cấp do bị ảnh hưởng, hư hại sau mưa lũ. Hiện tại, các đơn vị thi công đang tập trung nhân lực, máy móc, thiết bị, vật tư khẩn trương triển khai phương án khắc phục, sửa chữa các hạng mục, bộ phận của cầu nhằm sớm đáp ứng nhu cầu đi lại, giao thương hàng hóa cho hàng trăm hộ dân các thôn, bản Bãi Ổi, Lam Khê, Lau, Chắn… bên kia sông.
Ngoài ra, hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông trên các tuyến Quốc lộ 7, 16… cũng được triển khai sửa chữa, khắc phục, nâng cấp nhằm đáp ứng nhu cầu bức thiết về giao thông đi lại, phát triển kinh tế, giao thương hàng hóa, đảm bảo an sinh xã hội, quốc phòng, phát triển kinh tế các xã miền núi, nhất là các xã bị ảnh hưởng, thiệt hại nặng nề bởi thiên tai.
Theo các hạt quản lý đường bộ, sau thiên tai, cơ quan chức năng, ngành quản lý đường bộ, chính quyền địa phương đã nhanh chóng rà soát, kiểm tra thực địa, xây dựng phương án khắc phục, sửa chữa, nâng cấp tuyến Quốc lộ 16. Đây là tuyến đường huyết mạch, quan trọng đi qua nhiều xã vùng cao, miền núi, biên giới như Tri Lễ, Nhôn Mai, Bắc Lý, Huồi Tụ, Mường Xén... Ngoài xử lý các điểm sạt lở, sụt trượt taluy âm, taluy dương, đá lăn… tuyến đường còn được mở rộng, đồng bộ chiều rộng mặt đường lên 5m, xây thêm hệ thống rãnh thoát nước hai bên đường.
Nhằm giải quyết nhu cầu cấp thiết về nhà ở cho người dân sau các cơn bão và mưa lũ kéo dài năm 2025, UBND tỉnh Nghệ An đã quyết định đầu tư hơn 141 tỷ đồng và ban hành lệnh khẩn cấp xây dựng 5 khu tái định cư tại các xã Mỹ Lý, Nhôn Mai và Mường Típ.
Theo đó, ngoài dự án xây dựng khu tái định cư tập trung tại bản Phá Mựt (xã Nhôn Mai) còn có 4 dự án bố trí dân cư tập trung tại các bản Xiềng Tắm và Xằng Trên (xã Mỹ Lý), bản Ta Đo và cụm bản Xốp Típ, Xốp Phong (xã Mường Típ). Các dự án này có tổng diện tích quy hoạch gần 30ha, bố trí tái định cư cho hơn 220 hộ dân bị mất nhà ở hoàn toàn, ra khỏi vùng thiên tai. Ngoài cấp đất ở, các dự án còn đồng bộ hạ tầng như san lấp mặt bằng, đường giao thông, hệ thống điện, nước và kè chống sạt lở… Cả 5 dự án khu tái định cư đã được khởi công từ cuối tháng 12/2025 và đầu tháng 1/2026.
Ông Mạc Văn Nguyên, Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai cho biết, thời gian qua, công tác tái định cư, xây dựng nhà ở mới cho người dân trên địa bàn được cấp ủy, chính quyền địa phương, đơn vị thi công và người dân cộng đồng các dân tộc dồn sức, tập trung triển khai, nhằm sớm hoàn tất xây dựng nhà ở cho người dân. Đối với dự án xây dựng khu tái định cư tập trung Phá Mựt là nơi di dời khẩn cấp 16 hộ dân cộng đồng dân tộc Mông của bản Phá Mựt bị mất nhà ở hoàn toàn do lũ ống, lũ quét cuốn trôi vào cuối tháng 7/2025, địa phương đã khởi công cuối tháng 12/2025.
Hiện nay, đơn vị thi công đang ngày đêm bám công trường, tăng nhịp độ thi công san ủi nền đường để nhanh chóng khai mở tuyến đường vào khu dự án. Khi tuyến đường được hoàn tất, nhân lực, máy móc, trang thiết bị sẽ được tập trung huy động, đẩy nhanh tiến độ xây dựng khu tái định cư./.
