Hiện nay, tổng diện tích chè của tỉnh Thái Nguyên đạt trên 22.000 ha với sản lượng chè búp tươi đạt hơn 265 tấn búp tươi/năm, tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè ước đạt 14,8 nghìn tỷ đồng (năm 2025), chiếm hơn 18% diện tích và hơn 24% sản lượng chè búp tươi cả nước.
Thái Nguyên được định danh trên bản đồ chè của Việt Nam với thương hiệu “Đệ nhất danh trà”. Cây chè hiện hữu ở phần lớn các xã, phường trong tỉnh, hình thành khu vực “Ngũ đại danh trà”, gồm: Trại Cài, Khe Cốc, Tân Cương, La Bằng, Bằng Phúc… Để đạt mục tiêu đưa cây chè đạt thu nhập trên 25.000 tỷ đồng vào năm 2030, trở thành “cây trồng tỷ USD”, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển cây chè với những mục tiêu và giải pháp cụ thể.
Đẩy mạnh phát triển cây chè
Xã Phú Thịnh là một xã phát triển mạnh về cây chè của tỉnh Thái Nguyên. Xã Phú Thịnh được sáp nhập từ 3 xã trước đây gồm: Phú Cường, Phú Thịnh, Bản Ngoại. Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu thuận lợi, đặc biệt là truyền thống lâu đời trong trồng và chế biến chè của người dân, cây chè hiện giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp cũng như phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Hiện nay toàn xã có 728,14 ha chè, trong đó 675,3 ha chè kinh doanh và 52,9 ha chè kiến thiết cơ bản. Năng suất chè búp tươi đạt khoảng 130 tạ/ha, sản lượng chè búp tươi hàng năm toàn xã ước đạt trên 9.000 tấn/năm, giá trị sản phẩm trà đạt trên 200 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, xã đã từng bước phát triển sản xuất chè theo hướng an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm. Hiện có 196 ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; 2 sản phẩm chè đạt chuẩn OCOP, trong đó 1 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 1 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Vùng nguyên liệu chè của xã đã được cấp 6 mã số vùng trồng với tổng diện tích 43 ha. 5 ha cây chè được cấp chứng nhận hữu cơ; 1 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn được xác nhận cho sản phẩm chè, có 2 văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm chè.
Ông Trần Đức Quý - Phó Chủ tịch UBND xã Phú Thịnh cho biết: để cây chè là cây trồng mũi nhọn, phát triển bền vững; xã Phú Thịnh đã ban hành nghị quyết riêng về phát triển cây chè, nâng cao giá trị sản phẩm trà gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2025-2030 trên địa bàn xã.
Theo đó, mục tiêu đến năm 2030 xã Phú Thịnh phấn đấu tổng diện tích chè toàn xã đạt khoảng 798 ha. Sản lượng chè búp tươi đạt trên 9.100 tấn/năm. Khoảng 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP. 70% diện tích chè được cấp mã số vùng trồng. Tổng giá trị sản phẩm ngành chè đạt trên 300 tỷ đồng/năm. Sau 5 năm, toàn xã phấn đấu có thêm 1 - 2 sản phẩm chè đạt OCOP 3 sao và ít nhất 1 sản phẩm chè đạt OCOP 4 sao. Mục tiêu này nhằm đưa cây chè tiếp tục trở thành ngành hàng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và gắn với phát triển du lịch trải nghiệm tại địa phương...
Cũng như ở Phú Thịnh, tại xã vùng cao Đồng Phúc, cây chè được xác định là cây trồng chủ lực, cây làm giàu của người dân địa phương. Trên độ cao hàng nghìn mét so với mực nước biển, xã Đồng Phúc có 740 cây chè shan tuyết cổ thụ, độ tuổi từ 65 năm tới gần 100 năm. Theo ông Triệu Quang Hùng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đồng Phúc cho biết bên cạnh những cây chè cổ thụ này, xã còn phát triển được gần 320 ha chè shan tuyết. Nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp đã liên kết với các hộ dân chế biến thành các sản phẩm hồng trà, bạch trà với giá bán từ 500 nghìn đồng/kg trở lên, một số đơn vị xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Đặc biệt, trong tháng 12/2025, quần thể 12 cây chè shan tuyết tại đây đã được công nhận là Cây di sản Việt Nam, mở hướng phát triển gắn với du lịch cho cây chè trên địa bàn xã…
Nền tảng cho sự phát triển bền vững
Sau hơn 1 năm thực hiện các nhiệm vụ Nghị quyết số 11-NQ/TU của Tỉnh ủy Thái Nguyên về phát triển cây chè, ngành chè Thái Nguyên đã đạt được những con số khả quan về cả quy mô lẫn chất lượng. Toàn tỉnh hiện có trên 6.400 ha chè được cấp chứng nhận VietGAP và 179 ha đạt chứng nhận hữu cơ. Đặc biệt, đã có 203 sản phẩm chè đạt chứng nhận OCOP từ 3 - 5 sao. Thái Nguyên đã quản lý, giám sát 132 mã số vùng trồng chè được gắn định vị GPS. Hệ thống phần mềm Quản lý chất lượng nông sản đã có 526 tài khoản đăng ký và cập nhật thông tin cho hơn 7.100 cơ sở.
Toàn tỉnh đang triển khai 10 đề tài, dự án khoa học công nghệ liên quan đến cây chè, bao gồm nghiên cứu các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ chè và ứng dụng công nghệ số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên” đã được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc), trong khi chỉ dẫn địa lý “Tân Cương” được bảo hộ tại EU (EVFTA). Lễ hội “Thái Nguyên - Hương sắc danh trà” đã thu hút hơn 30.000 khách tham quan, tạo cú hích lớn cho thương hiệu trà Việt…
Ông Phạm Văn Thọ - Giám đốc sở Công thương tỉnh Thái Nguyên cho biết việc trồng chè, sản xuất chế biến là một khâu rất quan trọng trong việc phát triển cây chè tỉnh Thái Nguyên thành cây trồng chủ lực của tỉnh. Trong thời gian tới, Sở đồng hành với doanh nghiệp và bà con sản xuất chè để không chỉ tiêu thụ ở thị trường trong nước mà còn phải vươn ra tầm thế giới.
Sở đã xây dựng kế hoạch tăng cường nắm bắt chủ trương của hiệp hội APTA mà Việt Nam đã tham gia để quảng bá cây chè ra thế giới để xuất khẩu cây chè. Sở Công thương và các sở, ngành liên quan đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân đổi mới phương thức sản xuất, dây chuyền sản xuất đảm bảo hiện đại; hỗ trợ bao bì đóng gói, truy xuất cây chè; tăng cường tham gia hội chợ của các tỉnh thành để xúc tiến thương mại cho cây chè đồng thời giúp đỡ bà con đưa sản phẩm chè lên các sàn thương mại điện tử để mọi người dân đều có thể tham gia…
Thực tế hiện nay, nghành chè Thái Nguyên vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức như: nhiều diện tích trồng chè bị thu hẹp, thiếu hụt nhân lực; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa thực sự bền vững, tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu còn thấp, chủ yếu vẫn là chè xanh truyền thống; nhiều hộ sản xuất và tổ hợp tác chưa đủ nguồn lực tài chính và năng lực quản trị để ứng dụng công nghệ số đồng bộ…
Khắc phục những bất cập này, trong thời gian tới, tỉnh Thái Nguyên tiếp tục ổn định vùng nguyên liệu, theo đó sẽ rà soát, bảo vệ quỹ đất trồng chè tập trung; đẩy mạnh cải tạo diện tích chè già cỗi bằng các giống chất lượng cao; tỉnh tập trung vào chế biến sâu và đa dạng hóa mặt hang chè bằng cách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến sâu để nâng cao giá trị gia tăng, không chỉ dừng lại ở chè xanh truyền thống. Bên cạnh đó tỉnh chú trọng vào việc phát triển du lịch trà, xây dựng Đề án tổ chức Festival quốc tế Trà định kỳ hàng năm, phát triển các tour du lịch cộng đồng, trải nghiệm làng nghề gắn với văn hóa trà; đồng thời hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh "Văn hóa trà Việt Nam" vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, ngành chè Thái Nguyên đang hướng tới một nền sản xuất hiện đại, bền vững, tích hợp đa giá trị, xứng danh "Đệ nhất danh trà"./.
